Ocena brak

ISTOTA POMOCY PSYCHOLOGICZNEJ I JEJ UWARUNKOWANIA - Znaczenie atrybucyjnych modeli w spostrzeganiu przyczyn problemów i możliwości ich rozwiązania w relacji pomocy

Autor /Edgar Dodano /09.09.2011

W relacji pomocy ważną rolę mogą odgrywać przekonania dotyczące przypisywania (atrybucji) ludziom odpowiedzialności za powstanie problemu i zaburzeń, jak i za ich rozwiązywanie. Schematy poznawcze odnośnie do tych typów odpowiedzialności mogą funkcjonować w umysłach ludzi poszukujących pomocy i pomagających. Mogą dotyczyć także profesjonalistów. Mogą wreszcie funkcjonować w świadomości społecz­nej w odniesieniu do pewnych grup ludzi, np. naznaczonych chorobą (al­koholową, inwalidztwem), w świadomości przedstawicieli instytucji pomocy społecznej (szpitali, ośrodków rehabilitacji itp.) i współtworzyć klimat pracy tych instytucji.

Przez atrybucję odpowiedzialności za problem rozumie się przypisywanie ludziom udziału i sprawstwa, czyli przyczyny trudności życiowych i ryzyka zaburzeń. Takie przekonanie może żywić osoba poszkodowana, ludzie z jej najbliższego otoczenia, przedstawiciele pomocy społecznej.

Atrybucja odpowiedzialności za rozwiązanie problemu, to przekonanie o wewnętrznej kontroli zmian w osiąganiu celów prozdrowotnych i poprawy stanu zdrowia, a także kierowaniu własnym życiem. Brickman i jego współ­pracownicy stworzyli cztery modele atrybucji przyczyn i odpowie­dzialności za genezę problemu i jego rozwiązanie. Jest to kombinacja posia­dania (+) lub nieposiadania (-) obu typów kontroli.

W modelu moralnym (++) osoby pomagające i/lub wspomagane żywią przekonanie o odpowiedzialności za problem i jego rozwiązanie. Konsek­wencją tego jest uznanie osoby wspomaganej za całkowicie zdolną do samodzielnego rozwiązania swojego problemu. Zaletą tego modelu jest silna własna motywacja do zmian (np. prozdrowotnej zmiany stylu życia). Pomoc psychologiczna ograniczałaby się w tym przypadku do zachęty podejmowania decyzji o zmianie i dostarczania fachowych informacji. Negatywną stroną takiej atrybucji odpowiedzialności (zwłaszcza, gdy nie jest trafna) jest ska­zanie ludzi na samotną walkę z trudnościami.

W modelu kompensacyjnym (-+) uważa się, że człowiek nie jest od­powiedzialny za swoje problemy (ubóstwo wynikające z sytuacji makro-społecznej, kalectwo uwarunkowane genetycznie). Przy takiej atrybucji ludzie cierpią z powodu pokrzywdzenia przez los. Jednocześnie przypisując sobie i innym wysoką odpowiedzialność za rozwiązanie problemu są zmotywowani, ale mają też poczucie, że zasługują na szczególny szacunek, naprawiają bowiem to, co spowodowali inni. W tym modelu pomoc koncentruje się na podtrzymaniu emocjonalnym i podtrzymaniu motywacji do działania.

W modelu medycznym (--) ludzie z problemami i zaburzeniami sądzą, że nie ponoszą odpowiedzialności ani za powstanie problemu, ani też za jego rozwiązanie. Wiąże się to z percepcją siebie jako człowieka niezdolnego do kierowania swoim życiem. Gdy model ten cechuje przekonania profes­jonalistów, którzy udzielają pomocy, trzeba liczyć się z tym, że będą po­stępowali wprawdzie fachowo, ale bezosobowo; będą swoim postępowaniem wynikającym z takiej atrybucji uprzedmiotawiali ludzi, którym pomagają. Profesjonalistom działającym z takimi przekonaniami model ten zapewnia wysokie poczucie skuteczności i mocy.

W modelu oświatowym (+-) ludzie są odpowiedzialni za powstanie problemu; skoro jednak już zaistniał, nie są - czasem nie mogą być - od­powiedzialni za jego rozwiązanie. Zgodnie z tym modelem osoba poszukująca pomocy powinna zaakceptować swoje sprawstwo w powstaniu trudności i patologii (nadmierne picie - uzależnienie od alkoholu); dla dobra własnego i innych powinna zaakceptować na jakiś czas oddanie kontroli innym osobom w celu naprawy sytuacji (poddać się detoksykacji, poddać się leczeniu szpitalnemu w sytuacji zawału serca). Model ten jest szczególnie trudny do zaakceptowania przez ludzi dotkniętych tego typu problemami, wywołuje bowiem poczucie winy, utraty godności i podmiotowości. Model ten jest szczególną pułapką dla osób pomagających o nieświadomej motywacji pa­nowania nad grupą i zawładnięcia innymi osobami.

Z badań i powyższej analizy wynika, że preferowane powinny być te modele, które zakładają atrybucję odpowiedzialności za rozwiązanie problemu w przyszłości. Stosowanie modelu medycznego i oświatowego powinno być uzasadnione jedynie ciężkim aktualnie stanem choroby i w sytuacji zagrożenia życia własnego i innych ludzi. Rozpoznanie tego, jaki model atrybucji odpowiedzialności stosuje zarówno osoba po­szukująca pomocy, jak i pomagająca, może się przyczynić do poprawy relacji pomagania i jej skuteczności. Trudny będzie też taki układ przekonań at­rybucji odpowiedzialności, w którym klient/pacjent i psycholog będą próbo­wali działać, kierując się całkowicie odmiennymi, niekiedy sprzecznymi modelami.

Podobne prace

Do góry