Ocena brak

Istota i zakres publicznego prawa gospodarczego

Autor /Laura Dodano /31.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie txt Istota i zakres publicznego prawa gospodarczego

Transkrypt

I.

Istota i zakres publicznego prawa gospodarczego
1. Istota (definicja) publicznego prawa gospodarczego
Pojęcie prawa gospodarczego – jest częścią prawa handlowego i cywilnego. Jest to prawo
cywilne materialne, procesowe, handlowe, karne gospodarcze.
Prawo gospodarczezbiór norm odnoszących się do działalności gospodarczej, a w
szczególności regulujący stosunek państwa do gospodarki (chodzi o zakres regulacji).
Geneza prawa gospodarczego. Powstało po I WŚ w Niemczech, kontynuowane w ZSRR. Już
w średniowieczu władcy oddziaływali na kupców. Rozwijało się na przełomie XIX/XX w.
państwo przeciwdziałało konfliktom gospodarczym.
Podział na prawo prywatne i publiczne.
Prawo gospodarcze
Normy prawa prywatnego
prawo gospodarcze
prywatne
[strony stosunku prawnego
są równorzędne]

normy prawa publicznego
prawo gospodarcze
publiczne
[rolę nadrzędną ma
państwo]

Definicje publicznego prawa gospodarczego.
PPG – niektórzy nazywają je administracyjnym prawem gospodarczym. Ważne jest to, jaką
rolę ma przyjmować państwo. Normy konstytucyjne, prawa finansowego, prawa handlowego.
Definicje str. 33
1) Definicja prof. Teresy Rabskiej
PPG – prawo, którego głównym przedmiotem są funkcje państwa w gospodarce. Obejmuje
ono sferę stosunków prawnych obejmującą przestrzeń między państwem a podmiotem
gospodarczym, regulowana normami prawa administracyjnego. Podmioty gospodarcze są nie
tylko adresatami działań ze strony państwa ale także ich wnioskodawcami.
2) PPG dotyczy interwencji prawa w gospodarkę. Taki zespół norm prawnych regulujący
zadania oraz organizację władzy państwowej i funkcjonowanie organów władzy
publicznej, a także środki i formy prawne działania stos w celu porządkującego i
sterującego oddziaływania państwa na stosunki gospodarcze.
Publiczne prawo gospodarcze
Prawo – normy generalne i abstrakcyjne, ustanowione przez specjalne organy w określonej
procedurze. Zabezpiecza ono przymus państwa.
Gospodarcze – odnosi się do gospodarki. W ujęciu statycznym mówi się najczęściej o
efektach, w ujęciu dynamicznym – o procesach gospodarczych, podejmowaniu rozstrzygnięć
przez obywateli i ich organizacje.
Publiczne – w doktrynie występuje podział na publiczne i prywatne. Wg Ulpianusa publiczne
– chroni interes ogólny, normy określające ustrój; prywatne – chroni interes jednostki, np.
U.pr.bankowe (normy prywatne i publiczne):
- umowa rachunku bankowego lub kredytu (prywatne)
- pojęcie działalności bankowej (publiczne).
Sfera stosunków prawnych w
relacji między organami państwa

Publiczne – między państwem a przedsiębiorstwami

a podmiotami gospodarczymi
regulowana w trybie
administracyjnym.

1

Prywatne – między przedsiębiorcami albo między przedsiębiorcą a konsumentem –
przynajmniej formalnie równoważne podmioty, podział ten nie znajduje odzwierciedlenia w
źródłach prawa.
PPG ujmuje się jako działania państwa w sferze swobodnej działalności gospodarczej,
polegające nie tylko na jej ograniczaniu i ochronie, ale też na kształtowaniu ładu
przestrzennego w gospodarce, ochronie konkurencji, porządkowaniu stosunków
własnościowych i prowadzeniu publicznej działalności gospodarczej.
PPG określa działalność, funkcje i powinności państwa. Jego przedmiotem jest całość
państwowego oddziaływania na gospodarkę w takim zakresie w jakim legitymowany przez
zasadę państwa prawnego interes publiczny, uzasadnia wkroczenie państwa w sferę
konstytucyjnie chronionych wartości i praw obywatela na rynku. Obejmuje sferę stosunków
prawnych, która wypełnia przestrzeń między organami państwa a podmiotami gospodarczymi
oraz która jest regulowana głównie w trybie administracyjno-prawnym.
PPG potrzebne jest organom władzy – legitymuje do działań w tym zakresie i
przedsiębiorcom – wskazuje na granice działań organów państwa.
Ma wielkie znaczenie zwłaszcza w systemach opartych na gospodarce wolnorynkowej, która
rządzą prawa ekonomiczne, a prawo spełnia jedynie role ochronną. PPG staje się wówczas
gwarancją tego, że interwencjonizm państwa i formy jego realizacji nie będą inne niż
określone prawem.
Do prawa gospodarczego można zaliczyć przepisy: prawa cywilnego (zwłaszcza
zobowiązań), handlowego, administracyjnego (zwłaszcza ustrojowego), karnego
(przestępstwa gospodarcze), międzynarodowego publicznego (umowy m-nar), pewne
przepisy proceduralne.
Przepisy PPG adresowane są do:
• organów państwa
• przedsiębiorców/ podmiotów gospodarczych
Przepisy PPG:
• materialne (treść stosunku między organami a przedsiębiorcami; zadania i
kompetencje organów oraz prawa i obowiązki jednostki; gwarancje, warunki realizacji
oraz formy ochrony prawnej)
• ustrojowe
• proceduralne/ procesowe.
2. Zakres i systematyka PPG
a)
PPG normuje stosunki własnościowe, będące podstawą
gospodarowania i przedmiotem ochrony ze strony państwa. Prawo wyraża stosunek
państwa do posiadania i rozszerzania zasobu środków produkcji (zasady ochrony
własności, zasady uwłaszczania – czyli przekazywania własności obywatelom, zasady
wywłaszczania). Prawo określa też zasady zarządzania mieniem publicznym (SP, jedn.
sam.teryt.), zasada nacjonalizacji.
b)
PPG określa zasady gospodarowania typowe dla danego układu
stosunków własnościowych. Chodzi tu o regulację katalogu zasad gospodarczych, na
których opiera się ustrój gospodarczy państwa i które są prawnie chronione przez

2

państwo. Zasada wolności gospodarczej, zrzeszania się, ochrony konkurencji, wolności
umów.
c)
PPG określa pewne formy organizacyjne wykonywania działalności
gospodarczej. Przyjęto zasadę że każdy podmiot gospodarczy ma swobodę wyboru formy
prawnej, przewidzianej przez prawo. Daje to państwu możliwość kształtowania pewnych
wymogów i struktury podmiotowej gospodarki. Z wyjątkiem państwowych organizacji
gospodarczych, PPG nie normuje wewnętrznej organizacji i zasad działalności.
Zakłady budżetowe, jednostki państwowe.
Sterowanie gospodarką przez państwo.
d)
PPG określa pewne funkcje państwa, sposoby oddziaływania na
gospodarkę, zakres i formy państwowej ochrony prawnej mechanizmów rynkowych:
prewencja – przeciwdziałanie działaniom zmierzającym do naruszania konkurencji
• kreowanie organów wspierających konkurencję
oddziaływanie na prawo popytu i podaży (np. ceny regulowane, urzędowe)
• prawo kontroli i nadzoru
e)
ochrona rynku (także ochrona rynku wspólnego), np. rynek towarowy
chroniony jest przy pomocy ceł, podatków, dotacji; rynek pieniężny i kapitałowy –
potrzebny interwencjonizm bankowy i dewizowy
Instrumenty te mogą mieć pośrednie lub bezpośrednie oddziaływanie.
II.1 Podstawowe zasady społecznej gospodarki rynkowej
Koncepcja społecznej gospodarki rynkowej powstała w Niemczech po II WŚ. Pojawiła się w
1947r w programie partii CDU. Autorem pojęcia jest Alfred Muller – Armack (prof.
Ekonomii politycznej) oraz Ludwig Erhard (późniejszy minister gospodarki i kanclerz RFN).
Chodziło o ustrój gospodarczy który akceptuje zasady liberalizmu gospodarczego i
gospodarkę rynkową oraz nadaje szczególna rangę celom społecznym powiązanym z
procesem gospodarczym wprowadzając w tym celu odpowiednie regulatory przebiegu
procesów gospodarczych. Społeczna gospodarka rynkowa stanowiła „trzecią drogę” między
komunizmem a kapitalizmem. Mechanizmem kształtującym gospodarkę jest rynek
uzupełniony elementami społecznymi. Założono więc pewną ingerencję państwa. CELE:
• osiągnięcie możliwie wysokiego dobrobytu gospodarczego
zabezpieczenie sprawnego gospodarczo i sprawiedliwego społecznie porządku
pieniężnego (?)
• osiągnięcie bezpieczeństwa społecznego, sprawiedliwości społecznej i postępu
społecznego.
Wyróżnia się bezpośrednie i pośrednie narzędzia kierowania.
Polska od 1990 zmieniła ustrój gospodarczy z gospodarki planowanej na rynkową. Dla tych
celów społeczna gospodarka rynkowa wydawała się idealna. Zawarto ją w art. 20 KRP.
Znaczenie tej konstytucyjnej zasady leży przede wszystkim w procesie stanowienia i
stosowania prawa regulującego funkcjonowanie gospodarki. Np. problem bezrobocia,
państwo nie może nakazać zatrudniać przedsiębiorstwu (gosp. rynk.), które działają w oparciu
o wolność gospodarowania i własność prywatną. Państwo ma jednak inne instrumenty do
rozwiązania tego problemu.

3

Zasady:
• wolność działalności gospodarczej => podejmowanie, wykonywanie ale też
zakończenie działalności gospodarczej
• własność prywatna
solidarność, dialog, współpraca partnerów społecznych
Wymienione w art. 20 wartości, ustrojodawca traktuje kompleksowo –> ujmuje je w całość i
żadnej nie wyróżnia i komplementarnie -> wartości te są powiązane ze sobą w ten sposób, że
mogą się wzajemnie wspierać i ograniczać
Ad.2
Z art. 20 nie wynika wprost, że chodzi o ochronę własności prywatnej. Chodzi raczej o
wskazanie, że gospodarka rynkowa ma się na niej opierać. KRP odrębnie normuje kwestie
ochrony własności w art. 21 (RP chroni własność i prawo dziedziczenia). W ust. 2 określa
sytuacje, w których możliwe jest wywłaszczenie (na cele publiczne i za słusznym
odszkodowaniem).Podobnie w art. 64 gwarantuje prawo do własności. W ust. 3 jednak
stwierdza, że może być ograniczona tylko w drodze ustawy i w zakresie, w jakim nie narusza
ona istoty prawa własności.
W art. 20 nie chodzi również o własność jednostki samorządu terytorialnego (nie jest to
własność prywatna) – kwestie ureg. w należy. 165. Podobnie SP – uregulowany w należy.
218.
Należy odnieść się do art. 1 – dyrektywa przedłożenia w razie potrzeby dobra ogólnego ponad
dobro indywidualne czy partykularny interes grupowy. Dyrektywa ta powinna być
podstawowym kryterium działania w modelu społecznej gospodarki rynkowej.
Wyrok TK z 30 I .....
Ad. 3
Pojęcia te są użyte w konstytucji – preambuła.
Źródeł tych wartości należy szukać w filozofii społecznej – solidaryzmie społecznym.
Oparcie społecznej gospodarki rynkowej na tych wartościach zakłada koncepcję równowagi
interesów uczestników rynku i zarazem poszanowania ich autonomii (wyr. TK). Dzisiaj
odwołanie się do solidarności (art. 20) oznacza konstytucyjny obowiązek wspólnego
ponoszenia przez partnerów społecznych (a więc też pracodawców) kosztów transformacji
społecznej (wyr. TK).
Należy uwzględnić art. 1 KRP => wypływa z niego postulat solidarności oraz art. 2 =>
postulat dialogu wypływającego z zasady demokratycznego państwa prawnego.
a. zasada solidarności -> pewne wzajemne powinności obywateli względem siebie
b. dialog  negocjacyjna metoda ustalania celów i ich realizacji
c. współpraca  aktywna forma działania, wspierania działalności.
Odzwierciedlenie instytucjonalne tych haseł:
Trójstronna komisja do Spraw Społ.-Gosp. (ust. Z 2001)
(reprezentacja rządu, pracodawców i pracowników)
Wojewódzka Komisja Dialogu społecznego
Organizacje pożytku publicznego – działalność społecznie użyteczna w sferze zadań
publicznych prowadzona przez organizacje pozarządowe spełniające zadania administracji
państwa, wymienione enumeratywnie, np. wspieranie przedsiębiorczości.

4

Art. 1 Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.
II.2 ZASADA WOLNOŚCI DZIAŁALNOSCI GOSPODARCZEJ W ŚWIETLE
KONSTYTUCJI
Wyrażona w art. 20 KRP, nie znajduje odzwierciedlenia w dalszych jej częściach. Jej treść
znajduje się w ustawach gospodarczych.
Wolność gospodarcza w sensie ekonomicznym jest uważana za warunek funkcjonowania
gospodarki rynkowej. Nie może ona jednak mieć charakteru absolutnego. Nie można z niej
czynić użytku wbrew np. prawu podaży i popytu, prawu konkurencji.
Nie ma charakteru absolutnego
KRP w art. 20 określa gwarancje wolności gospodarczej:
• o charakterze formalnoprawnym  ograniczenie tylko w formie ustawy
• o charakterze materialnoprawnym  ważne przyczyny ograniczania tj. ważny interes
publiczny

Oznacza to, że gospodarka jest domeną obywateli: każdy może podjąć i wykonywać
działalność gospodarczą w sposób wolny od ingerencji państwa. Nie musi występować o
zgodę organów państwowych na podjęcie działalności gospodarczej.
Art. 31 ust 3, ograniczenie w zakresie korzystania z konstytucyjnych praw i wolności (tylko
ustawa i tylko gdy:
• dla bezpieczeństwa państwa i jego porządku publicznego
• ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej
• wolności i praw innych osób)
art. 65 wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wolność wyboru miejsca pracy.
Wykonywanie zawodu nie zawsze oznacza wykonywanie działalności gospodarczej.
Przeciwieństwem tej zasady jest reglamentacja, polega ona na uzależnieniu podjęcia i
wykonywania działalności gospodarczej od zgody organu – taka sytuacja wyjątkiem w
systemie.
Przyjmuje się, że ma ona na celu ochronę interesów obywateli oraz interesu gospodarczego
państwa.
Przyczyny reglamentacji nie są jednolite:
zagrożenie wynikające z niektórych rodzajów działalności gospodarczej
• przyczyny subiektywne
- względy polityczno-społeczne (wychowanie w trzeźwości)
- względy polityczno-gospodarcze (regulacja rozmiarów eksploatacji zasobów
naturalnych)
- względy m-nar (umowy m-nar)
Rola zasad:
• wytyczne dla ustawodawcy dla interpretacji
• ukierunkowanie działalności administracyjnej
• normy konstytucyjne stosuje się bezpośrednio
• determinuje treść aktów prawotwórczych  np. SDG
• wyznacza granice stanowienia i stosowania prawa

5

Ingerencja w wolność gospodarczą jest uzasadniona, gdy podjęte środki są przydatne i
niezbędne – nie ma do dyspozycji żadnego innego środka – orzecz.
Wolność gospodarcza przysługuje każdemu na równych prawach/ zasada równego
traktowania.
Podmiot wolności nie został określony w konstytucji, ale podlega konkretyzacji w
ustawodawstwie zwykłym.
III.4 REGULACJA USTAWY O NABYWANIU NIERUCHOMOSCI PRZEZ
CUDZOZIEMCÓW
Prawo wspólnotowe nie reguluje bezpośrednio kwestii nabywania nieruchomości położonych
na terytorium państw członkowskich UE. Nie oznacza to że pozostaje całkiem neutralne w tej
kwestii. Krajowe systemy własności muszą być zgodne w fundamentalnymi zasadami
Traktatu o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej (TWE).
Zasadniczo jednak kwestia ta jest przedmiotem regulacji prawnej poszczególnych państw
członkowskich(art. 295 TWE – system własności kompetencją poszczególnych państw
członkowskich).
Kwestie te reguluje ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców z 24.03.1920,
która zawiera odrębne przepisy dotyczące nabywania nieruchomości przez obywateli lub
przedsiębiorców państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego.
Obywatele państw członkowskich EOG – obywatele państw członkowskich UE + Irlandii,
Lichtensztainu, Norwegii – osoby fizyczne, obywatele któregoś z tych państw i nie
posiadających obywatelstwa polskiego.
Przedsiębiorcy państw członkowskich EOG – obywatele państw członkowskich UE +
Irlandii.
Możliwe jest że cudzoziemiec jest przedsiębiorcą w rozumieniu prawa polskiego, jednakże
nie posiada polskiego obywatelstwa.
Zasadą tej ustawy jest uzyskanie zezwolenia ministra ds. wewnętrznych na nabycie
nieruchomości. Z dniem uzyskania członkostwa UE dotychczasowa zasada stała się
wyjątkiem i to o charakterze przejściowym:
- wymóg uzyskania zezwolenia na nabycie nieruchomości rolnych i leśnych został
utrzymany przez 12 lat od przystąpienia RP do UE.
Jednakże w odniesieniu do nieruchomości rolnych zezwolenie nie jest wymagane w
okresie przejściowym w 8 województwach (m in w WLKP) po upływie 7 lat od dnia
zawarcia umowy dzierżawy z datą pewną (w kolejnych 8 – m.in. mazowieckim – po
upływie 3ch lat), jeżeli przez ten okres osobiście prowadzili na tej nieruchomości
działalność rolniczą oraz legalnie zamieszkiwali na terytorium RP
- wymóg uzyskania zezwolenia na nabycie nieruchomości jako „drugiego domu” został
utrzymany przez 5 lat od przystąpienia RP do UE.
Drugim domem jest nieruchomość przeznaczona pod zabudowę mieszkaniową lub na cele
rekreacyjno-wypoczynkowe, które nie będzie stanowić stałego miejsca zamieszkania
cudzoziemca (nie dotyczy samodzielnego lokalu mieszkalnego).
Jednakże zezwolenie nie jest wymagane od obywateli państw członkowskich EOG:
- gdy nabywca legalnie, nieprzerwanie zamieszkuje co najmniej 4 lata na terytorium RP

6

-

V.1

nabywa nieruchomość „2 domu” w celu wykonywania działalności gospodarczej
polegającej na świadczeniu usług turystycznych.
STRUKTURA APARATU ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ

Zasada podziału władz, wyrażona w art. 10 KRP, wprowadza generalną zasadę wskazującą ,
że zadania w zakresie gospodarki będą realizowały organy wykonawcze.
Struktura aparatu zależy od przyjętego systemu „państwa w gospodarce”. Jej działania
ograniczają zasady wolności gospodarczej, własności prywatnej.
Administracja gospodarcza jest częścią administracji publicznej, która realizuje zadania
państwa wobec gospodarki.
Podstawy prawne działania administracji gospodarczej tworzą:
- konstytucja – wskazuje na usytuowanie poszczególnych organów w systemie
ustrojowym
- ustawy – określają zadania i kompetencje tych organów
System administracji można podzielić na:
 rządowy
 pozarządowy
System rządowy:
a. rada ministrów i jej organy
- należą do niej sprawy nie zastrzeżone dla innych organów państwa
- wykonywanie ustaw; inicjatywa ustawodawcza
- kierowanie, koordynowanie i nadzorowanie działań podejmowanych przez inne
rządowe organy administracji gospodarczej
- samodzielnie podejmowanie działań organizatorskich, reglamentacyjnych i
kontrolnych np. wobec gospodarki, jej mechanizmów oraz uczestników
- organy RM to tzw. komitety (stałe lub doraźne). Ich zadaniem jest opracowywanie
projektów aktów normatywnych lub projektów programów rządowych
Przy prezesie RM działają:
- Rada Legislacyjna – opracowuje zasady techniki legislacyjnej
- Rządowe Centrum Legislacji – realizuje obsługę prawną RM
- Rządowe Centrum Studiów Strategicznych – rządowa jednostka organizacyjna
Zadania:
- określanie programów działań
- określanie koncepcji planowania strategicznego
- określanie długofalowej polityki zagranicznej
- badania, analizy +ocena; przewiduje skutki pewnych rozwiązań
- działa na zlecenie PRM i RM
- propozycje: usamodzielnienia (?)
b. ministrowie
- kierują określonymi działami administracji rządowej lub wypełniają zadania
wyznaczone przez Prezesa RM
- szczegółowy zakres działania ministra określa w drodze rozporządzenia Prezes RM
- głównym zadaniem ministrów w systemie gospodarki rynkowej jest opracowanie
założeń polityki państwa wobec zachowań na rynku oraz ochrona mechanizmów
rynkowych
7

-

zadania rządu w zakresie gospodarki powierzone są w zasadzie tylko jednemu
ministrowi (w RP – Minister Gospodarki) – opis niżej
- ministra gospodarki wspomaga minister skarbu państwa
Na rynku finansowym i w dziedzinie finansów publicznych najważniejszą rolę spełnia
minister finansów
c. Urzędy Centralne:
- nie mają statusu urzędu ministra, choć wypełniają ważne dla funkcjonowania
gospodarki zadania
- prezesowie lub kierownicy Urzędów podlegają bezpośrednio Prezesowi RM
- najważniejsze Urzędy centralne:
o Rządowe Centrum Studiów Strategicznych
o Urząd Ochrony Konkurencji i Konkurentów
o Główny Urząd Statystyczny
o Urząd Zamówień Publicznych
o Inne urzędy regulacyjne (energetyka, poczta, telekomunikacje etc.)
KIE –komitet integracji europejskiej, jest jednym z działów administracji rządowej, jest to
organ naczelny administracji rządowej
Zakres spraw:
- prognozowanie i koordynowanie polityki związanej z integracją europejską
- programowanie i koordynowanie działań dostosowawczych do standardów
- koordynowanie działań pomocowych
- opiniuje projekty aktów, współpracuje z Komisją Europejską i samorządem
terytorialnym, programy wykonawcze
Skład:
ministrowie właściwi ds. 11 działów + max 3: powoływanie i
odwoływanie przez PRM
przewodniczący (członek RM), wydaje rozporządzenia
- uchwały przez uzgodnienie, ewentualnie głosowanie  po równo – decyduje
przewodniczący
d. terenowa administracja rządowa
- wojewoda:
o realizują politykę RM na szczeblu województwa
o wykonywanie uprawnień i obowiązków organu założycielskiego wobec
przedsiębiorstw państwowych;
o zgłaszanie i opiniowanie ogłoszonych kandydatów na członków rad
nadzorczych spółek, w których SP ma udziały
o udzielają koncecji na wydobycie kopalin
o niewielka rola w sprawach gospodarczych, jedynie kontrola przedsiębiorców
- kierownicy zespolonych służb, inspekcji i straży
- organy samorządu terytorialnego, jeśli wykonują zadania zlecone, realizują
gospodarkę komunalną, opracowuje strategię rozwoju danej jednostki terytorialnej
- powiatowe służby, inspekcje i straże
e. agencje rządowe
Wyróżniamy 2 typy agencji rządowych:

8

 utworzone na mocy ustawy
 utworzone na mocy aktu notarialnego, tworzącego spółkę akcyjną.
Agencje takie są jednoosobowymi spółkami SP (SP stanowi Walne Zgromadzenie).
SP wyposaża Spółkę w mienie (np. Agencja Rozwoju Przemysłu)
Agencje utworzone w drodze ustawy np. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości
>>> utworzona ustawą z dnia 9.11.2000r
>>> państwowa osoba prawna
>>>podlega ministrowi właściwemu ds. gospodarki, który nadaje jej statut w drodze
zarządzenia
Zadania:
Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, eksportu, rozwoju regionalnego,
wykorzystywania nowych technik i technologii, tworzenie nowych miejsc pracy,
przeciwdziałanie bezrobociu.
Sposoby wykonywania zadań:
- świadczenie usług doradczych dla przedsiębiorców i bezrobotnych
- organizowanie szkoleń i inne funkcje edukacyjne
- gromadzenie i udostępnianie informacji niezbędnych dla przedsiębiorców
- świadczenie usług eksperckich
- opracowywanie opinii i analiz
Organy agencji:
- prezes – powoływany na 4 lata, powołuje go minister właściwy ds. gospodarki, po
zasięgnięciu opinii ministra właściwego ds. pracy, spośród kandydatów
zaproponowanych przez Radę Wyłonionych w drodze konkursu; prezes kieruje
agencją i reprezentuje ją na zewnątrz. Główne zadania:
o opracowywanie planów działania
o sprawowanie zarządu majątkiem agencji
Nadzór nad prezesem sprawuje minister.
- Rada Nadzorcza – 4-11 członków – musza spełniać warunki przewidziane dla
kandydatów do rad nadzorczych spółek SP.
Zadania:
o opiniodawcze
o nadzór nad gospodarką finansową
o analiza efektywności działań agencji
Agencja prowadzi samodzielną gospodarkę finansową w oparciu o dotacje budżetowe,
środki z UE i inne przychody.
System pozarządowy, organy konstytucyjne, mające wiodące znaczenie w sprawach
gospodarczych, jednakże nie mieszczące się w klasycznym podziale władzy
a. NBP art. 227 KRP + ustawa o NBP z 1997
NBP jako centralny bank państwa (nie organ), spełnia 3 funkcje:
- banku emisyjnego – wyłączny emitent znaków pieniężnych
- „bank banków” – bank rezerwowy dla banków komercyjnych (reguluje kreację
pieniądza, płynność systemu bankowego i kształtuje potencjał kredytowy banków
komercyjnych)
9

-

bank gospodarki narodowej – czuwa nad równowagą bilansu płatniczego, obsługa
długu publicznego i kasowa obsługa budżetu państwa
Zadania NBP wobec gospodarki:
- współdziałanie w kształtowaniu polityki państwa oraz w jej realizacji
- przekazywanie organom państwa założeń polityki pieniężnej
- współpraca z MF w opracowywaniu planów finansowych
- opiniowanie projektów aktów normatywnych z dziedziny gospodarki i bankowości
- umacnianie pieniądza polskiego
Organem NBP jest Rada Polityki Pieniężnej, która:
- ustala coroczne założenia polityki pieniężnej i przedkłada je do wiadomości sejmu
- ustala wysokość stóp procentowych i rezerwy obowiązkowej banków (zdolność
kredytowa)
b. NIK – naczelny organ kontroli państwa, podlega sejmowi
NIK kontroluje działalność organów administracji rządowej, NBP, państwowych osób
prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych
 kryterium legalności, gospodarności, celowości i rzetelności
może kontrolować działania organów samorządu terytorialnego, komunalnych osób
prawnych i jednostek organizacyjnych
 bez kryterium celowości
może kontrolować inne podmioty w zakresie jakim wykorzystują oni majątek lub środki
publiczne
kryterium legalności i gospodarności
NIK nie jest organem administracji gospodarczej. Pełni jednak ważną funkcję kontroli
państwa wobec gospodarki
 kontroluje zachowania przedsiębiorców w gospodarce jak i realizację zadań państwa
wobec gospodarki przez administrację gospodarczą
Kontroluje obligatoryjnie: organy administracji państwowej, NBP, państwowe osoby prawne i
inne jednostki (leg, gosp., cel)
Fakultatywnie: organy samorządu terytorialnego, komunalne osoby prawne i inne jednostki
(leg, gosp., cel); inne wykorzystujące państwowy majątek(przeds. pań lub komun) (leg, gosp.)
Kontrole NIK maja więc znaczenie nie tylko dla kontrolowanych, mogą też odegrać rolę
makroekonomiczną jeśli organy państwa wykorzystają sugestie NIK dotyczące zmiany
organizacji administracji gospodarczej lub form i metod jej działania
KRRiT
Stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego; wydaje
rozporządzenia, prowadzi działalność reglamentacyjną (koncesje)
Art. 213 KRP + ust o KRRiT z 1992r
V.2 AGENCJE RZĄDOWE, MODELE, ZADANIE, FORMY DZIAŁANIA
Przed zmianą ustroju istniały, lecz były to organy administracji centralnej. Pojawiły się:
- agencje jako podmioty administracyjne – nie będące org.
- Podmioty gospodarujące – prowadzą działalność gospodarczą, ale w specyficzny
sposób

10

Agencje pojawiają się, gdy dokonuje się prywatyzacji, gdy trzeba przekształcać własność,
pojawiają się na rynku rolnym, w służbach mundurowych, górnictwie, hutnictwie, gdy
pojawiają się nowe zadania – pojawiają się nowe agencje.
Wojskowa Agencja Mieszkaniowa, Agencja Mienia Wojskowego, Agencja Własności Rolnej
SP, Agencja Rynku Rolnego (interwencyjny skup art. Spożywczych), Agencja Modernizacji i
Restrukturyzacji Rolnictwa, Państwowa Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Agencja
Rozwoju Przemysłu.
Sensem powoływania agencji jest realizacja nowych zadań. Status prawny agencji nie jest
jednolicie unormowany. Powoływane są przez organy państwa dla realizacji zadań państwa.
Wyposażone w majątek państwowy i osobowość prawną, np. Agencja Rozwoju
Przedsiębiorczości ma za zadanie wspierać eksport, rozwój regionalny, małe i średnie
przedsiębiorstwa.
Wyróżnia się 2 modele agencji:
a. organizowane jako jednoosobowa spółka SP – spółka akcyjna, zakładana przez SP w
formie aktu notarialnego; ich ustrój określa KSH. Tworzy SP, reprezentowany przez
ministra SP.
Wniesienie wkładu, którym jest mienie SP – 100% akcji w spółce
- organy: walne zgromadzenie – fun. Minister SP. Powołuje zarząd i radę nadzorczą.
Funkcją walnego zgromadzenia jest nadzór właścicielski
- przedmiot działania: realizacja określonych działań polityka państwa, określone w
statucie i konkretyzowane w planach uchwalanych na konkretne lata
np. Agencja Rozwoju Przemysłu Stoczniowego (?) – pomoc w restrukturyzacji branż
zagrożonych przez transformację ustrojową, realizuje uprawnienia majątkowe SP w
innych spółkach, jakie ta agencja posiada.
b. agencja utworzona w drodze ustawy: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości
- państwowa osoba prawna; podlegają przepisom ustawy o zamówieniach publicznych;
podlegają kontroli NIK
- muszą być wyposażone w majątek
- tworzy je państwo w oparciu o majątek SP – powiązanie funkcjonalno-organizacyjne
(między spółką a RM); powstała na bazie zlikwidowanej fundacji  źródło majątku
Fundacji Promocji i Rozwoju Małych i Średnich Przeds
- podstawą prawną jest ustawa i statut nadany w drodze rozporządzenia ministra
właściwego ds. gospodarki
Zadania z zakresu administracji rządowej. RM może sprecyzować zadania w drodze
rozporządzenia.
Sposób działania agencji dla realizacji głównych celów –art. 6: doradztwo i usługi
eksperckie, szkolenia i seminaria, wystawy, promocje, tworzenie baz danych,
opracowywanie i udostępnianie analiz, może udzielać pożyczek i dotacji.
Organy agencji:
- prezes – powoływany na 4 lata, powołuje go minister właściwy ds. gospodarki, po
zasięgnięciu opinii ministra właściwego ds. pracy, spośród kandydatów
zaproponowanych przez Radę Wyłonionych w drodze konkursu; prezes kieruje
agencją i reprezentuje ją na zewnątrz. Główne zadania:
o opracowywanie planów działania
o sprawowanie zarządu majątkiem agencji
11

Nadzór nad prezesem sprawuje minister.
Rada Nadzorcza – 4-11 członków – musza spełniać warunki przewidziane dla
kandydatów do rad nadzorczych spółek SP.
Zadania:
o opiniodawcze
o nadzór nad gospodarką finansową
o analiza efektywności działań agencji
Odwołanie prezesa np., gdy nie opracuje planu, sprawozdania, naruszy przepisy ustawy,
minister nie zatwierdzi.
Środki nadzoru ministerialnego: zatwierdzanie planu i sprawozdań, wpływ na merytoryczną
zawartość planu, prowadzi samodzielną gospodarkę finansową.
-

V.4 Minister właściwy ds. Skarbu Państwa jako organ władzy wykonawczej i swoisty
organ Skarbu Państwa. Zadania w obu sferach.
Skarb Państwa
Art. 331 kc – ma osobowość prawną; nie musi być wpisany do rejestru, nie ma swoich
organów
Art. 3411 kc – jest podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia państwowego, nie
należącego do innych państwowych osób prawnych
Podstawy prawne:
- rozporządzenie prezesa RM w sprawie szczegółowego zakresu działań Ministra SP;
kieruje on działem administracji rządowej – SP
- ustawa o działach administracji rządowej; art. 25: Minister SP działa jak:
o właściciel (dominium) – gospodarowanie mieniem SP (w tym komercjalizacja
i prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych i NFI); ochrona interesów SP
o członek RM (organ= imperium = władztwo) – inicjuje politykę państwa w
zakresie przekształceń własnościowych mienia komunalnego
- ustawa o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących SP
Min. SP ma:
o uprawnienia cywilnoprawne:
 wykonuje uprawnienia wynikające z praw majątkowych SP, zwłaszcza
w zakresie praw z akcji i udziałów należących do SP
 składa w imieniu SP oświadczenia woli o utworzeniu lub przystąpieniu
do spółki prawa handlowego lub utworzeniu innej osoby prawnej
o uprawnienia administracyjno prawne:
 prowadzi ewidencję majątku SP
 prowadzi ewidencję podmiotów, którym przysługuje prawo
wykonywania uprawnień wynikających z praw majątkowych SP lub do
działań w imieniu SP
 przygotowywanie sprawozdań
o kompetencje wobec państwowych osób prawnych:
 tworzy, łączy, dzieli, likwiduje i przekształca państwowe osoby prawne
 powołuje i odwołuje członków organów państwowych osób prawnych
 ma pewne kompetencje dotyczące rozporządzania mieniem
państwowych osób prawnych; minister wyraża zgodę na czynności
prawne rozporządzające o wartości >50 tys Euro; ewentualne spory
rozstrzyga sąd gospodarczy
12

VI FORMY I METODY DZIAŁANIA ORGANÓW ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ W
SPRAWACH GOSPODARCZYCH
VI.1 DZIAŁANIA REGLAMENTACYJNE ADMINISTRACJI GOSPODARCZEJ
Metody i formy działania organów administracji publicznej można rozpatrywać na 3ch
płaszczyznach:
- tworzenia prawa
- programowania i planowania
- realizowania polityki gospodarczej
Realizacja polityki gospodarczej (tego, co jest unormowane w planach, programach)
przybiera formę m.in. działań reglamentacyjnych.
Reglamentacja gospodarcza stanowi jedną z podstawowych funkcji wykonywanych przez
państwo w sferze gospodarczej. Wiąże się ona z koniecznością wprowadzania pewnych
ograniczeń podmiotowych w podejmowaniu i wykonywaniu działalności gospodarczej – ze
względu na potrzebę zapewnienia wykonywania jej przez podmioty spełniające ustawowo
określone warunki jej prowadzenia.
Dochodzi wobec tego do ograniczeń wolności gospodarczej, wolnego obrotu towarami i
usługami – gdy zachodzi taka potrzeba.
Działania reglamentacyjne służą ochronie interesów państwa, obywateli oraz konsumentów.
Zapewniają także pewną „jakość” wykonywanej działalności.
Do podstawowych instytucji reglamentacyjnych należą: koncesje, zezwolenia oraz
działalność regulowana”.
Funkcje reglamentacyjne spełniają w Polsce organy koncesyjne, organy udzielające zezwoleń,
licencji itp. funkcje te należą przede wszystkim do ministrów. Kompetencje w tym zakresie
przechodzą coraz częściej na rzecz wyspecjalizowanej administracji publicznej. W znikomym
zakresie są udziałem wojewodów lub organów administracji samorządowej.
Stosuje się władcze, imperatywne akty indywidualne, np.:
 koncesje, zezwolenia, pozwolenia na przywóz i wywóz – na podstawie przepisów
określających kontyngenty (dotyczą ograniczenia wolności obrotu towarami)
Działania reglamentacyjne powinny mieć jak najmniejszy zakres  w takim zakresie w jakim
jest potrzebny i niezbędny 
VI.2 KONTROLA I NADZÓR ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ WOBEC
PRZEDSIĘBIORCÓW
Kontrola – działanie faktyczne, polegające na porównaniu nadanych działań z określonym
wzorcem (stanem wyznaczonym przez prawo i plany oraz organizację przyjętą dla podmiotu
kontrolowanego).
Nie powoduje zmian w stanie prawnym. Kończy się na wskazaniu:
- postanowień pokontrolnych
- wniosków
- zawiera postulaty by zniwelować różnice z wzorcem. Zalecenia pokontrolne
przekazywane są organowi zarządzającemu podmiotem np. zarządowi spółki, który
wprowadzi je (ewentualnie) własnymi decyzjami.
13

Nadzór:
- stanowienie nadzoru z mocy ustawy (nie można domniemywać)
- wobec podmiotów samodzielnych pod względem prawnym
- sprawowanie nadzoru powierza się podmiotom imiennie bądź funkcjonalnie
określonym
- ocenia całokształt działań lub jej fragment
- jedynym kryterium legalność
- nadzorowanemu przysługują określone w ustawie, środki prawnej ochrony przed
decyzjami
- nadzór tylko w zakresie, formie, trybie uregulowanym w ustawie
2 konstrukcje nadzoru:
• ustrojowy – podstawą działań nadzorczych są powiązania organizacyjne z tytułu
nadrzędności
• uregulowany przepisem prawa materialnego – w stosunku do podmiotów
niepodporządkowanych organizacyjnie; kompetencje nadzoru wynikają z prawa
materialnego, np. nadzór komisji Nadzoru Bankowego  uprawnienia w stosunku do
samodzielnych przedsiębiorstw  cel nadzoru: bezpieczeństwo gromadzonych
środków pieniężnych na rachunkach bankowych
Środki nadzoru:
- ad personam – odwołanie, zawieszenie
- ad rem – wstrzymanie, wykonanie uchwały
-

działające uprzedzająco – wyrażenie zgody, zatwierdzenie statutu

-

działające post factum



możliwość korygowania działań, które nie są zgodne z wzorcem, mają charakter
regresyjny, korygujący.
Kierownictwo ma się w tym przypadku kompetencję ogólną, nie ma samodzielności organu
kontrolowanego – organ jest podległy.
VI.3 FUNKCJA REGULACYJNA PAŃSTWA W GOSPODARCE
Regulacja jako funkcja to specyficzne zadania wykonywane przez państwo w dziedzinie
gospodarki, normowane w przepisach.
Chodzi o działania organów administracji publicznej w sferze użyteczności publicznej (usługi
dostarczone w sposób ciągły i trwały)  dotyczy to usług użyteczności publicznej, których
gospodarowanie opiera się o infrastrukturę sieciową (energetyka, koleje, telekomunikacja).
Pojawia się w związku ze zmianą ustroju. Państwo rezygnuje z monopolu (demonopolizacja),
dopuszcza konkurencję oraz wyzbywa się swojej własności (prywatyzacja). Państwo
przesłało działać na zasadach dominium i zaczynają działać przedsiębiorcy. Państwo jednakże
zachowało odpowiedzialność za realizację tych usług, potrzebna jest konkurencja ale i
ochrona konsumentów.

14

Służą temu różne instrumenty, władcze i niewładcze np. zatwierdzanie cen – teoretycznie
wystarczyłby nadzór, ale jest on najczęściej post factum
VI.4 DZIAŁANIA OCHRONNE ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ WOBEC
GOSPODARKI (OCHRONA MECHANIZMU KONKURENCJI RYNKOWEJ,
PRZEDSIĘBIORCÓW, KONSUMENTÓW)
Gospodarka i jej uczestnicy, także konsumenci wymagają ochrony ze strony państwa.
Zadaniem państwa jest chronienie danego typu gospodarki, chyba że wymaga ona
doskonalenia lub zmiany.
Działania ochronne – ukształtowane po to, by chronić pewne zasady, reguły.
Ochronie powinni podlegać uczestnicy stosunku gospodarczego, w tym przedsiębiorstwo i
konsument.
Zagrożenia mogą powstawać z różnych stron, mogą je tworzyć sami uczestnicy (np. nie
przestrzegając prawa) – dotyczy to szczególnie naruszania reguł konkurencji. Szczególnej
ochrony wymagają konsumenci wobec decyzji producentów (nie zawsze ochrony mogą
udzielić mechanizmy rynkowe np. spadek popytu). Zagrożenia mogą powstawać z powodu
przekroczenia przez państwo dopuszczalnych granic interwencji gospodarczych.
Na państwie spoczywa obowiązek stworzenia systemu ochrony prawnej:
- możliwość prawnej ochrony interesów. Nie wystarczą tu przepisy prawa, potrzeba
systemu rozstrzygnięć sporów gospodarczych przez powszechne sądy gospodarcze lub
sądy polubowne. Odpowiednio szybka procedura rozstrzygnięcia. Interesy mogły by
być też chronione zbiorowo
- możliwość procesowego wzruszania decyzji organów państwowych w sprawach
gospodarczych przez sąd administracyjny; sąd ochrony konkurencji i konsumentów
- system państwowej egzekucji orzeczeń oraz egzekucji administracyjnej
publicznoprawnych świadczeń pieniężnych
VII PARTNERZY ADMINISTRACJI GOSPODARCZEJ, ZADANIA SAMORZĄDU
GOSPODARCZEGO I ZAWODOWEGO
VII.1 CHARAKTERYSTYKA WYBRANEJ ORGANIZACJI SAMORZĄDU
GOSPODARCZEGO
Samorząd gospodarczy
Izby gospodarcze:
- zrzeszają podmioty prowadzące działalność gospodarczą, przynależność jest dobrowolna
(tworzone na zasadach dobrowolnych)
>> Cele działania
- reprezentacja interesów gospodarczych podmiotów zrzeszonych w izbach, w
szczególności wobec organów państwowych
- kształtowanie i rozpowszechnianie zasad etyki w działalności gospodarczej
>> Sposób tworzenia:
- inicjatywa założycieli – co najmniej 50 podmiotów prowadzących działalność
gospodarczą na obszarze działania tworzonej izby (jedno województwo)

15

-

 jeśli więcej niż jedno województwo  co najmniej 100 podmiotów
uchwalenie statutu (podpisy założycieli)
wpis do KRS – os.pr.

>> Władzą izby jest walne zgromadzenie członków izby, inne organy może przewidywać
statut
>> Sposób i metody działania:
- wyrażanie opinii o projektach rozwiązań odnoszących się do funkcjonowania
gospodarki
- udział w tworzeniu aktów prawnych
- przyczynianie się do tworzenia warunków rozwoju życia gospodarczego; popieranie
inicjatyw członków izby
- organizowanie i stwarzanie warunków do polubownego załatwiania sporów
(sądownictwo polubowne)
- wydawanie opinii o zwyczajach dotyczących działalności gospodarczej
>> Izby gospodarcze mogą zrzeszać się w Krajowej Izbie Gospodarczej (charakter
dobrowolny)
 reprezentowanie wspólnych interesów zrzeszonych członków + współpraca zagraniczna
>> Nadzór –min
- w razie stwierdzenia nieprawidłowości w działalności izby (niezgodność z prawem
lub statutem)
- właściwy ze względu na przedmiot działania izby minister albo właściwy miejscowo
wojewoda:
1. występują do organów izby o usunięcie nieprawidłowości
2. występują do sądu z wnioskiem o:
 udzielenie upomnienia
 uchylenie niezgodnej z prawem lub statutem uchwały
rozwiązanie izby
Właściwym sądem jest sąd rejestrowy.
Coś jeszcze o Izbie Handlu Zagranicznego ale nieczytelne

VII SYTUACJA PRAWNA PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWEGO (pp)
VII.1 SAMODZIELNOŚĆ, SAMORZĄDNOŚĆ I SAMOFINANSOWANIE
PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWYCH
Def. pp – ustawa o przedsiębiorstwach państwowych z 25.09.1981 art. 1
pp – podmiot samodzielny, samorządny, samofinansujący się, który posiada osobowość
prawną
Osobowość prawną – uzyskuje z wpisem do KRS
Jest to przedsiębiorca w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.
3xS
samodzielne:
- decydowanie o przedsiębiorstwie przysługuje organom tego przedsiębiorstwa

16

-

3 organy:
o dyrektor
o rada pracownicza
o ogólne zebranie pracowników
W pewnych przypadkach mogą decydować organy z zewnątrz, mogą to być:
- organ założycielski
- minister SP
- inne
muszą podać podstawę ustawową do ingerencji, np. podjęcie decyzji o
likwidacji, podziale, zarządzie komisarycznym  ich decyzje nie mają
charakteru ostatecznego
Decyzja o likwidacji, podziale itp.  to nie są decyzje w rozumieniu kpa, są to tzw. decyzje
gospodarcze, od tego rodzaju decyzji przysługuje sprzeciw w terminie 7 dni do organu
założycielskiego, ten może sprzeciw uwzględnić lub nieuwzględnić.
Jeżeli uwzględnia – powinno się postępowanie umorzyć, jeśli nie to organy przedsiębiorstwa
w 7 dni mogą skierować sprawę do sądu powszechnego (okręgowego w oparciu o kpc)
Jeśli na skutek decyzji organu zewnętrznego  przedsiębiorstwo może wnosić o
odszkodowanie od SP  jest to wyraz nadzoru nad przedsiębiorstwem
Organ zewnętrzny powinien przeznaczyć środki na realizację zleconych zadań dodatkowych.
Art. 441 kc pp vs. SP są to obie osoby prawne ale to nie jest wszystko własnością państwa
PP ≠ SP są to dwie różnie osoby prawne
Samorządność – załoga poprzez swój samorząd uczestniczy w zarządzaniu
przedsiębiorstwem. W pp działają organy samorządu założonego porzedsiębiorstwa
państwowego: rada pracownicza i ogólne zebranie pracowników.
Rada pracownicza – reprezentuje samorząd załogi (kadencja 2 lata)
Ogólne zebranie pracowników – stanowi formę bezpośredniego uczestnictwa załogi w
zarządzaniu,
posiedzenie odbywa się co najmniej 2x do roku (art. 9),
podejmuje uchwały w sprawie podziału zysku dla załogi,
uchwala wieloletnie plany,
na wniosek dyrektora uchwala statut,
może wyrażać opinię we wszystkich sprawach dotyczących przedsiębiorstwa
Rada pracownicza – uchwala roczny plan,
Uchwały w sprawie inwestycji
Posiedzenie co najmniej 1x/kwartał
Art. 41 – może zawiesić dyr.
Art. 37 – odw. Dyr. (za zgodą org. Zał)
Rada pracownicza reprezentuje samorząd, ogólne zebranie jest formą uczestnictwa załogi w
zarządzaniu.
Samofinansowanie – pp prowadzi racjonalną gospodarkę finansową i koszty swojej
działalności pokrywa z przychodów własnych.

17

Przedsiębiorstwo państwowe jest przedsiębiorcą utworzonym przez państwo, wyposażonym
przez nie w majątek i powołanym do realizacji zadań określonych przez państwo.
VIII.2 Tworzenie i rodzaje przedsiębiorstwa państwowych
Rodzaje przedsiębiorstw państwowych.
Przedsiębiorstwa państwowe można podzielić ze względu na rozmaite kryteria:
a. kryterium zasady działania:
- przedsiębiorstwa działające na zasadach ogólnych
- przedsiębiorstwa użyteczności publicznej –mają one przede wszystkim na celu bieżące
i nieprzerwane zaspokajanie potrzeb ludności
o status przedsiębiorstwa użyteczności publicznej nadaje organ założycielski w
akcie utworzenia przedsiębiorstwa
o organ założycielski określa również zakres i warunki na jakich
przedsiębiorstwo użyteczności publicznej jest obowiązane świadczyć usługi na
rzecz ludności – organ ma też obowiązek dotowania takiego przedsiębiorstwa
Cechy przedsiębiorstwa użyteczności publicznej:
 realizacja potrzeb o charakterze zbiorowym
 oparta na bazie majątku publicznego
 odpłatność ale nie ekwiwalentność
 brak nastawienia na zysk
 wymaga zasilenia finansowego ze środków publicznych
b. kryterium podstawy prawnej działania
- przedsiębiorstwa działające na podstawie ustawy o pp
- przedsiębiorstwa działające na podstawie odrębnych ustaw
o PP „Porty Lotnicze”
o PP „Poczta Polska
o PP „Zakład unieszkodliwiania odpadów promieniotwórczych”
c. kryterium zakresu zastosowania ustawy o pp
- przedsiębiorstwa, do których ustawę o pp stosuje się w całości
- przedsiębiorstwa, do których postanowienia ustawy o pp stosuje się w takim zakresie,
w jakim nie jest on normowany rozporządzeniami RM
Są to pp działające na zasadach ogólnych, ale realizujące szczególne zadania.
Są one podległe:
1) MON
2) MF
3) NBP
- przedsiębiorstwa wykonujące zadania na potrzeby obronności i bezpieczeństwa
państwa
Odrębności zawarte w rozporządzeniu RM, dotyczącym powyższych przedsiębiorstw
odnoszą się głównie do:
 trybu ustalania statutu pp
 powoływanie, odwoływania i pozycji dyrektora
 kompetencji organów samorządności załogi
 uprawnień do dysponowania mieniem
 podziału, łączenia i likwidacji przedsiębiorstwa
Odrębności te zatem dotyczą podstawowych elementów konstrukcji prawnej
przedsiębiorstwa i de facto tworzą odmienny rodzaj przedsiębiorstwa
 uszczuplenie trzech konstytutywnych cech pp

18

Tworzenie pp
1) utworzenie pp poprzedza przeprowadzenia analizy i oceny przyczyn,
celów oraz spodziewanych skutków społeczno- ekonomicznych
utworzenia pp – postępowanie przygotowawcze
oznacza to konieczność wyposażenia w kompetencje do utworzenia pp takich organów
państwa, które z racji swoich funkcji są w stanie dokonywać analiz i ocenić na ich podstawie
podejmować odpowiedzialne decyzje założycielskie
2) pp tworzą organy założycielskie
- naczelne oraz centralne organy administracji państwowej
- NBP i banki państwowe
Katalog organów jest bardzo szeroki.
- w uzasadnionych przypadkach także inny organ w porozumieniu z centralnym lub
naczelnym organem administracji państwowej
3) wydanie aktu o utworzeniu pp
- jest to akt władztwa państwowego a jego postanowienia mogą yć zmienione tylko
przez organ, który go wydał
W akcie erekcyjnym musi znaleźć się m.in., określenie przedmiotu działania danego
przedsiębiorstwa, w którym tkwi cała istota jego działania
- pp może prowadzić działalność w dziedzinie nieprzewidzianej w akcie erekcyjnym,
ale jeśli prowadzi to do zaniechania lub znacznego ograniczenia działalności
pierwotnej organ założycielski może zobowiązać przedsiębiorstwo do nowej
działalności
4) wyposażenie przedsiębiorstwa w środki niezbędne do prowadzenia
działalności określonej w kacie erekcyjnym  jest to tzw. fundusz
założycielski
5) powołanie pierwszego dyrektora pp przez organ założycielski
6) w przypadku niektórych pp – zatwierdzenie statutu przez organ
założycielski, uchwalonego przez ogólne zebranie pracowników
7) wpis przedsiębiorstwa do KRS – nabycie osobowości prawnej
Kompetencje organów samorządu załogi:
Ogólne zebranie”
- uchwalanie na wniosek dyrektora statutu
- podejmowanie uchwały w sprawie podziału zysku przeznaczonego dla załogi
Rada pracownicza:
- przyjmowania sprawozdanie rocznego oraz bilansu
- podejmowanie uchwał w sprawie inwestycji
- wyrażanie zgody na przystąpienie lub utworzenie spółki handlowej
- podejmowanie uchwał w sprawie łączenia i podziału przedsiębiorstwa
- odwołanie dyrektora, za zgodą organu założycielskiego
- prawo do kontroli całokształtu działalności pp
- prawo do zaskarżenia do sądu decyzji dyrektora, która narusza interes społeczny
- prawo do wstrzymania decyzji dyrektora pp
- powołanie dyrektora
Dyrektor pp:
- powoływany jest przez radę pracowniczą, z wyjątkiem pp nowotworzonych – wtedy
przez organ założycielski
- zarządza przedsiębiorstwem i reprezentuje je na zewnątrz

19

-

wykonawca uchwał racy pracowniczej dotyczących działalności przedsiębiorstwa 
dyrektor ma prawo do wstrzymania uchwały rady pracowniczej – musi to uzasadnić –
spór rozpatruje Komisja Rozjemcza
- dyrektor może też zaskarżyć do sądu uchwałę rady pracowniczej jeśli uważa że
narusza ona interes ogólnospołeczny
- powoływany w drodze konkursu na 5 lat lub na czas nieokreślony
VIII.3 RELACJE MIĘDZY ORGANEM ZAŁOŻYCIELSKIM A PP. NADZÓR NAD PP
Organ założycielski powołuje pierwszego dyrektora pp, a także dyrektora przedsiębiorstwa
użyteczności publicznej.
Organ założycielski wyraża zgodę na odwołanie dyrektora przez radę pracowniczą a także
może sam go odwołać gdy:
a. dyrektor w związku z pełnieniem funkcji dopuszcza się rażącego naruszenia prawa
b. na podstawie przesłanek z art. 52 §1, 53 §1 kp (wypowiedzenie z winy pracownika i
inne przesłanki rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia)
c. pp przez co najmniej 3 miesiące nie wypełnia wobec SP zobowiązań podatkowych
d. pp przekroczyło wskaźniki przyrostu miesięcznego wynagrodzenia, co spowodowało
pogorszenie sytuacji finansowej pp
Od takiej decyzji gospodarczej przysługuje dyrektorowi sprzeciw
Organ założycielski może powierzyć zarządzanie pp osobie fizycznej lub prawnej – tzw.
kontrakt menedżerski, gdy:
a. z inicjatywą wystąpi sam organ założycielski, a zgodzi się na to rada pracownicza i
ogólne zebranie pracowników
b. z wnioskiem wystąpi rada pracownicza, za zgodą ogólnego zebrania
c. z inicjatywy zarządu komisarycznego, gdy
 wniosek poparty jest pozytywnym wynikiem referendum lub pozytywną opinią
działających w przedsiębiorstwie organizacji związkowych
Z chwilą przejęcia obowiązków przez zarządcę:
A) organy pp ulegają rozwiązaniu z mocy prawa
B) organ założycielski odwołuje dyrektora
C) zarządca przejmuje kompetencje dyrektora i organów z wyjątkiem:
• prawa sprzeciwu wobec decyzji organu założycielskiemu
• przyjmowania i zatwierdzania sprawozdania finansowego
• dokonywania podziału na fundusze wygospodarowanego zysku
Kompetencje
przez pp oraz zasady wykorzystania tych funduszy
przejmie
organ
założycielski

W przypadku tego zarządu obligatoryjne jest ustanowienie rady nadzorczej
 pracownicy pp wybierają ⅓ jej składu
Władztwo organu założycielskiego obejmuje również możliwość rozwiązania ze skutkiem
natychmiastowym umowy o zarządzanie pp, jeżeli:
a. zarządca dopuszcza się naruszenia prawa
b. przedsiębiorstwo przez kolejne 3 msce nie wypełnia zobowiązań podatkowych wobec
SP
c. zarządca w istotny sposób naruszył postanowienia o zarządzie pp
d. przedsiębiorstwo przekroczyło wskaźniki przyrostu przeciętnego miesięcznego
wynagrodzenia, co spowodowało pogorszenie sytuacji finansowej
Organ założycielski powołuje także:
20

-

tymczasowego kierownika pp
zarządcę komisarycznego
likwidatora
reprezentanta upadłego

Organ założycielki zarządza podziałem i łączeniem się przedsiębiorstw państwowych.
Organ założycielski może przekazać uprawnienia nadzorcze powołanej przez siebie Radzie
Nadzorczej – tylko jako zarząd czy zawsze? 
Nadzór może być dokonywany tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie (wstrzymuje i
zobowiązuje do zmiany decyzje dyrektora sprzeczne z prawem).
Od decyzji nadzorczych radzie oraz dyrektorowi pp przysługuj prawo sprzeciwu. Sprzeciw
wnosi się do organu nadzorczego, wykonanie decyzji zostaje wstrzymane.
Jeśli organ podtrzyma decyzję, sprawę rozstrzyga sąd powszechny okręgowy.
Jeśli decyzja wyrządziła szkodę, odpowiedzialność za nią ponosi organ, który ją wydał.
VIII.4 POSTĘPOWANIE NAPRAWCZE, LIKWIDACJA I UPADŁOŚĆ PP
Likwidacja
Decyzję o likwidacji podejmuje organ założycielski:
- z własnej inicjatywy
- na wniosek redy pracowniczej.
O ile minister właściwy ds. SP nie zgłosi w terminie 14 dni sprzeciwu z uzasadnieniem.
Od decyzji organu założycielskiego dyrektorowi i radzie pracowniczej przysługuje sprzeciw.
Ustawowe przesłanki likwidacji pp:
1. działalność ze stratą w ciągu kolejnych 6 miesięcy
2. prawomocnym wyrokiem sądu lub ostateczną decyzją administracyjną
zakazano pp działania w dotychczasowych dziedzinach, a nie podjęto w innych
3. z wnioskiem zwróci się zarząd komisaryczny
4. ponad połowę aktywów pp łącznie:
 stanowią udziały lub inne tytuły uczestnictwa w spółkach
 oddano do używania innym osobom na podstawie umów agencyjnych
(?)
Należy zauważyć, że ustawowe przesłanki są sprzeczne z tymi wymienionymi w
rozporządzeniu wykonawczym do ustawy.
Przesłanki z rozporządzenia opierają się na OCENIE pewnych czynników dokonywanych
przez organ założycielski, która to ocena nie zawsze musi być obiektywna.
Z chwilą postawienia pp w stan likwidacji:
- organ założycielski odwołuje dyrektora i wyznacza likwidatora
- ulegają rozwiązaniu organy samorządu załogi
- kompetencje rady pracowniczej do zatwierdzania sprawozdań przejmuje organ
założycielski
Po zakończeniu likwidacji organ wydaje decyzję o uznaniu przedsiębiorstwa za zlikwidowane
 decyzja ta polega zgłoszeniu do KRS i stanowi podstawę wykreślenia pp z rejestru (§51
rozporządzenia o wykonaniu ustawy o przedsiębiorstwach państwowych)
Upadłość
21

Odpowiednie stosowanie przepisów Prawa Upadłościowego i Naprawczego w sprawach
nieuregulowanych.
Przesłanki upadłości:
- zaprzestanie płacenia przez pp długów i majątek pp nie wystarczający na ich
zaspokojenie
Z dniem ogłoszenia upadłości:
- organ założycielski odwołuje dyrektora przedsiębiorstwa i wyznacza reprezentanta
upadłego
- ulegają rozwiązaniu z mocy prawa organy samorządu załogi pp
Postanowienie wydaje sąd (kpc) – sędzia zewn. wybiera sędziego komisarycznego – wzywa
wierzycieli do zgłaszania wierzytelności.
Z dniem ogłoszenia o wszczęciu postępowania upadłościowego zawieszeniu ulega
postępowanie likwidacyjne, z dniem ogłoszenia upadłości ulega umorzeniu ex lege.
Postępowanie naprawcze
Wszczyna je organ założycielski w porozumieniu z ministrem właściwym ds. finansów jeżeli:
1. przedsiębiorstwo prowadzi działalność ze stratą
2. pp przekroczyło wskaźniki przyrostu przeciętnego
wynagrodzenia co spowodowało pogorszenie sytuacji
finansowej
Nad przedsiębiorstwem organ założycielski ustanawia zarząd komisaryczny
– wpis do KRS
– ulegają rozwiązaniu organy pp.
– Organ założycielski odwołuje dyrektora pp
– Kompetencje organów przejmuje zarząd komisaryczny
za wyjątkiem
przyjmowania i zatwierdzania sprawozdania finansowego
dokonania podziału wypracowanego zysku przez pp
kompetencje te zachowuje organ założycielski
Osoba sprawująca zarząd niezwłocznie przedstawia program poprawy, sprawozdanie co 3
msc.
Jeżeli ustaną przyczyny ustanowienia zarządu, organ założycielski wydaje zarządzenie o jego
uchyleniu.
IX.4 KOMPETENCJE MINISTRA SP W PROCESIE KOMERCJALIZACJI I
PRYWATYZACJI PRZEDSIĘBIORSTW +DEF. KOMERCJALIZACJI I
PRYWATYZACJI
Komercjaliacja:
a. komercjalizacji pp w celu prywatyzacji dokonuje Minister SP
jeżeli w innym celu to za zgodą
b. komercjalizacji pp dokonuje Minister SP
- na wniosek organu założycielskiego
- z własnej inicjatywy  zawiadamia dyrektora, radę nadzorczą i organ założycielski
- na wniosek dyrektora i rady pracowniczej
c. sporządza akt komercjalizacji pp/ określa statut społ., wysokość kapitału zakładowego
spółki; imioa i nazwiska członków organizacji
22

reprezentuuje SP w odniesieniu do spółki powstałej z pp
Prywatyzacja:
a. zbywa akcje w imieniu SP/prywat. Pośr.  przed może zobowiązać spółkę do zmian
wynikających z ochrony środowiska
b. Minister SP może wyrazić zgodę na oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego
korzystania na rzecz spółki niespełniającej warunku o którym mowa w art. 54 ust 1
pkt 4
c. Udziela zgody na decyzję organu założycielskiego o zarządzaniu prywatyzacji
bezpośredniej
IX.5 UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW W PRZYPADKU PRYWATYZACJI PP
1) prawo nieodpłatnego nabywania akcji do 15% objętych przez SP w dniu
wpisania spółki do rejestru
 łączna wartość nominalna akcji nie może przekroczyć iloczynu liczby
uprawnionych pracowników
18 średnich wynagrodzeń miesięcznych/ bez wypłat z zysku/ sprzedaż 6 msc od
zakupu na zasadach ogólnych
 w przypadku spółki powstałej w drodze komercjalizacji, mającej uregulowane
zobowiązania  24 średnich wynagrodzeń miesięcznych
Nabycie nieodpłatne akcji musi nastąpić:
2) w formie pisemnej pod rygorem nieważności
3) akcje zbywa się w grupach wyodrębnionych ze względu na okresy
zatrudnienia
4) rolnicy i rybacy – liczba akcji przypadających na 1 rolnika lub rybaka nie
może przekroczyć najwyższej liczby akcji przypadającej na jednego
pracownika
5) 6 mscy od dnia ...
Pod rygorem
6) prawo od chwili powstanie podlega dziedziczeniu
nieważności
7) prawo do nabycia powstaje po 3ch miesiącach od zbycia akcji na zasadach
ogólnych, wygasa po 12 m-cach od powstania
8) nie można ich zbyć przed upływem 2ch lat/ członkowie zarządu – 3
 od momentu zbycia na zasadach ogólnych
9) nie mogą być przedmiotem przymusowego wykupu
10) pracownicy mają prawo do nieodpłatnego nabycia akcji tylko w 1 spółce
(podpisują w związku z tym specjalne oświadczenia)
rolnicy i rybacy mają prawo nieodpłatnego nabycia w nie więcej niż 2ch spółkach
 w równej liczbie
IX.7 KOMPETENCJE ORGANU ZAŁOŻYCIELSKIEGO W PROCESIE
PRYWATYZACJI PP/ ROLA PEŁNOMOCNICTWA DS. PRYWATYZACJI
Organ założycielski
1. Organ założycielski dokonuje prywatyzacji bezpośredniej w imieniu SP, w szczególności:
- z wnioskiem wystąpi dyrektor lub rada pracownicza
- wobec złożonej oferty nabycia pp
- zawiązania spółki – wniesienia przedsiębiorstwa do spółki
23

- zawarcia umowy o odpłatne korzystanie z przedsiębiorstwa
2. wydaje zarządzenie o prywatyzacji bezpośredniej  za zgodą MSP
- określa sposób prywatyzacji
- wskazuje pełnomocnika ds. prywatyzacji
- jest ujawnione w rejestrze przedsiębiorstw
3. powołuje komisję ds. prywatyzacji  analiza stanu przedsiębiorstwa przed prywatyzacją
Pełnomocnictwo ds. prywatyzacji
1) działa na podstawie pełnomocnictwa wydanego przez organ
założycielski
2) dokonuje rozporządzenia wszystkimi składnikami materialnymi i
niematerialnymi majątku pp przez:
• sprzedaż
• zawiązanie spółki
• oddanie w odpłatne korzystanie
3) przejmuje funkcje dotychczasowych organów pp
4) po dokonaniu czynności z art. 39 ust. 1 sporządza bilans zamknięcia,
niezwłocznie występuje do sądu o wykreślenie pp z rejestru
przedsiębiorców
IX.8 i IX.9 KOPIA DO SKRYPTU

24

X GOSPODARKA KOMUNALNA
j.s.t. – jednostka samorządu terytorialnego
1. Pojecie i zakres gospodarki komunalnej
Gospodarka komunalna polega na wykonywaniu przez jst zadań własnych w celu
zaspokojenia zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej.
Gospodarka komunalna obejmuje w szczególności zadania o charakterze użyteczności
publicznej, których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspakajanie zbiorowych potrzeb
ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych.
Poza sferą użyteczności publicznej jst mogą prowadzić działalność tylko po spełnieniu
warunków przewidzianych w ustawach samorządowych i ustawie o gospodarce komunalnej.
2. Gospodarka komunalna może być prowadzona przez jsm w formach:
a. zakładu budżetowego
b. spółek prawa handlowego
c. innych formach organizacyjno-prawnych – spółdzielnia, fundacja
O wyborze prowadzenia działalności w danej formie decyduje organ jst.
Ad. A Komunalne zakłady budżetowe
- w formie zakładu budżetowego może występować jednostka organizacyjna, która
prowadzi działalność gospodarczą na zasadzie odpłatności i pokrywa koszty swojej
działalności z przychodów własnych, chociaż zakład może korzystać z dotacji
budżetowych
- zakład budżetowy jest podmiotem o którym mowa w art. 331 kc („ułomna osoba
prawna”)
- forma ta stosowana jest wszędzie tam, gdzie przychody z działalności pokrywają
wydatki, ale nie mogą być maxymalizowane ze względów społecznych, a ich pełne
pokrycie wymaga dotacji budżetowych (do 50% wydatków)
np. lokalny transport zbiorowy
- forma ta nie może być stosowana poza sferą użyteczności publicznej
- komunalny zakład budżetowy jst, tworzy się na podstawie uchwały rady jst
Uchwała taka określa:
• nazwę i siedzibę
• podstawę prawną działania
• przedmiot działalności
• wskazanie działu klasyfikacji budżetowej
• źródła przychodów i oznaczenie rozchodów
• stan wyposażenia w środki obrotowe
- uchwała może też przewidywać prowadzenie działalności przez wyodrębnione
organizacyjnie oddziały zakładu
- podstawą gospodarki finansowej jest roczny plan finansowy, który zatwierdza
kierownik zakładu
- zakłady dokonują amortyzacji środków trwałych i płacą podatek VAT, chyba że są od
niego zwolnione na podstawie przepisów szczególnych
Ad. B Spółki prawa handlowego
- jst mogą tworzyć lub przystępować do spółek z o.o. lub spółek akcyjnych
- spółki mogą być tworzone samodzielnie lub z innymi podmiotami
25

 najczęściej zależy to od tego czy jednostka sama posiada dostateczny kapitał, czy też
musi pozyskać wspólników dysponujących odpowiednim kapitałem
Ze względu na strukturę podmiotową można więc wyróżnić:
1) jednoosobowe spółki jst
2) spółki jst z innymi podmiotami
3) spółki bez udziału jst ale realizujące zadania jst
Spółki powstałe ex lege z przekształcenia przedsiębiorstw komunalnych, gdy rady gmin
nie postanowiły do 30.06.97r o wyborze innej formy lub prywatyzacji przedsiębiorstwa
wójt (burmistrz, prezydent) zobowiązany był zgłosić spółke do rejestru handlowego
- nastąpiła sukcesja praw i obowiązków przedsiębiorstwa komunalnego – wszystkie
stosunki prawne
- jst w spółce reprezentuje wójt (burmistrz, prezydent), który również powołuje na
pierwszego prezesa byłego dyrektora przedsiębiorstwa, chyba że nie wyrazi on zgody
- w spółce powstałej w wyniku przekształcenia, działa rada nadzorcza, a jej skład
określa statut (stosuje się przepisy Sdg (?), członek 3 lata, rada nadzorcza powołuje i
odwołuje zarząd)
Ad. C Inne formy wykonywania zadań
- przystąpienie gminy do spółdzielni
- utworzenie przez gminę fundacji
Ad. D Wykonywanie zadań z zakresu gospodarki komunalnej przez inne podmioty niż
komunalne
- istnieje możliwość powierzenia wykonywania zadań z zakresu gospodarki komunalnej
osobom fizycznym, prawnym, jednostkom organizacyjnym w drodze umowy, na
zasadach ogólnych, z zachowaniem przepisów o zamówieniach publicznych
Forma cywilnoprawna, ze względu na:
a. gospodarkę wolnorynkową
b. niektóre rodzaje działalności nie mogą być wykonywane w formie zakładu lub spółki
c. racjonalność
- gmina jest osobą prawną i może zawierać umowy zgodnie z zasadą swobody umów
 najczęściej będą to umowy agencji i zlecenia
3. nie obowiązuje
4. Ograniczenia działalności komercyjnej jst
a. gmina
Poza sferą użyteczności publicznej gmina może tworzyć spółki prawa handlowego i
przystępować do nich w trzech sytuacjach
1) gdy gmina oceni, że istnieją niezaspokojone potrzeby wspólnoty
samorządowej na rynku lokalnym (brak jest podstawowych usług lub
produktów pierwszej potrzeby) i w gminie występuje bezrobocie,
które ujemnie wpływa na poziom życia, a dotychczasowe działania
nie doprowadziły do poprawienia sytuacji  jest to narzędzie do
aktywnej walki z bezrobociem przez gminę
2) gdy zbycie składnika mienia komunalnego mogącego stanowić wkład
do spółki albo rozporządzenie nim w inny sposób spowoduje dla
gminy stratę majątkową

26

-

wiąże się to z nabyciem w 1990r przez gminy mienia komunalnego z
mocy prawa
Ustawodawca w 1996r stanął na stanowisku, że lepiej wnieść jakiś
składnik mienia gminy do spółki jako aport niż niekorzystnie go
sprzedać
3) gmina może sprzedać akcje lub udziały w spółkach zajmujących się
działalnością bankową, ubezpieczeniową, doradczą, promocyjną,
edukacyjną lub wydawniczą a także inną działalnością ważną dla
rozwoju gminy
b. powiat
powiat nie może prowadzić działalności wykraczającej poza zadania o charakterze
użyteczności publicznej
c. województwo
poza sferą użyteczności publicznej, województwo może tworzyć spółki akcyjne
lub z o.o. albo przystępować do nich, jeżeli ich działalność polega na
wykonywaniu czynności promocyjnych, edukacyjnych i wydawniczych służących
rozwojowi województwa

SUPLEMENT
• W praktyce gospodarka komunalna wykonywana jest przede wszystkim przez gminy
• Województwo nie jest nastawione na zaspokajanie potrzeb wspólnoty lecz na politykę
rozwoju regionu
• Określenie, że wykonują zadania z zakresu gospodarki komunalnej, rozumieć należy
szeroko w tym sensie, że jednostki mają zapewnić wykonanie tych zadań, co może
wyrażać się w przekazywaniu tych zadań innym podmiotom
XII. 1 ZASADY PODEJMOWANIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ W
ENERGETYCE. KONCESJE
1. Prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie:
a. wytwarzania paliw i energii
b. magazynowania paliw gazowych i ciekłych
c. przesyłania i dystrybucji paliw i energii
d. obrotu paliwami i energią
z zastrzeżeniem wyjątków ustawowych, wymaga uzyskania koncesji.
Koncesji udziela Prezes Urzędu Regulacji Energetyki
2. procedura udzielania koncesji:
a. złożenie wniosku przez zainteresowanego
Elementy wniosku:
1. oznaczenie wnioskodawcy i siedziby
2. oznaczenie podmiotu i zakresu prowadzonej działalności
3. projekt planu rozwoju w zakresie prowadzonej działalności
4. informacje o dotychczasowej działalności wnioskodawcy,
sprawozdania fonansowe
5. określenie czasu koncesji
6. określenie środków przeznaczonych na działalność koncesyjną
b. przesłanki udzielenia koncesji przez Prezesa URE
27

1. wnioskodawca ma siedzibę w UE lub państwie EFTA
2. dysponuje odpowiednimi środkami finansowymi
3. mam możliwości techniczne gwarantujące prawidłowe
wykonywanie działalności
4. zapewni zatrudnienie osób o odpowiednich kwalifikacjach
zawodowych
5. uzyskał decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania
terenu
6. udzielenie koncesji jest zgodne z interesem społecznym i
polityką energetyczną państwa
c. przesłanki odmowy wydania koncesji
1.
niespełnienie ustawowych warunków
2.
wnioskodawca znajduje się w postępowaniu
upadłościowym lub likwidacyjnym
3.
wnioskodawcy w ciągu 10 lat cofnięto koncesję
4.
został prawomocnie skazany przez sąd za przestępstwo
mające związek z przedmiotem działalności gospodarczej
określonej ustawą
Od decyzji o przedmiocie odmowy wydania koncesji przysługuje
odwołanie do sądu okręgowego – sądu ochrony konkurencji i
konsumenta w Wa-wie. Postępowanie toczy się wg przepisów kpc o
postępowaniu w sprawach gospodarczych.
d. koncesja udzielana jest na czas określony (od 10 do 50 lat)
e. zmiana warunków koncesji lub cofnięcie
i. ze względu na wymogi obronności i bezpieczeństwa państwa
ii. w wypadku podziału lub łączenia przedsiębiorstwa energetycznego z
innymi podmiotami
Obligatoryjne cofnięcie koncesji:
2. zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej objętej koncesją
3. prawomocny wyrok sądu o zakazie wykonywania działalności objętej koncesją
4. rażące uchybianie warunkom koncesji i nieusunięcie w terminie uchybień
5. cofnięcie zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego (?)
Możliwe jest także uzyskanie promesy wydania koncesji ważnej 6 miesięcy.
XII.2 PRESES URE JAKO ORGAN REGULACYJNY
Kompetencje prezesa URE jako organu regulacyjnego:
1. udzielanie, odmowa, zmiana, cofanie koncesji
2. zatwierdzanie i kontrolowanie taryf paliw gazowych, energii elektrycznej, ciepła
analiza kosztów przyjmowanych przez przedsiębiorstwa energetyczne jako
uzasadnienie do kalkulacji stawek
3. uzgadnianie projektów planów rozwoju przedsiębiorstw energetycznych w zakresie
zaspokajania przyszłego i obecnego zapotrzebowania na paliwa gazowe, energię i
ciepło
4. kontrolowanie jakości dostaw i jakości obsługi odbiorców
5. rozstrzyganie sporów gotyczących umów przesyłowych, zawieranych między
dostawcami energii a odbiorcami

28

6. nakładanie kar pieniężnych
7. współdziałanie z innymi organami (głównie prezese UOKiK) w celu przeciwdziałania
praktykom monopolistycznym
8. zbieranie i analiza informacji dotyczących gospodarki energetycznej
9. kontrola kwalifikacji pracowników przedsiębiorstw energetycznych w zakresie
określonym ustawą
Prezes URE może żądać od przedsiębiorstwa energetycznego udzielania niezbędnych
informacji
W postępowaniu stosuje się przepisy kpa.

29

XV PRAWO UDZIELANIA I NADZOROWANIA POMOCY PUBLICZNEJ
XV.I POJĘCIE, RODZAJE I FORMY POMOCY PUNLICZNEJ DLA
PRZEDSIĘBIORSTW
1. Pomoc publiczna – jest to pomoc udzielona przedsiębiorstwom ze środków
publicznych (budżetu państwa) w postaci dotacji celowych lub zwolnień na rzecz
beneficjentów.
Pomoc publiczna ponadto spełnia inne warunki:
- zakłóca konkurencję w krajach członkowskich
- jest selektywna, dotyczy tylko określonych regionów i sektorów
- wywiera wpływ na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi
Pomoc zmienia koszty produkcji określonych przedsiębiorstw, co w rezultacie umacnia
pozycję beneficjenta w stosunku do konkurencji.
2. Rodzaje pomocy
- bezpośrednia – dotacje pieniężne lub rzeczowe, kredyty, gwarancje, poręczenia
kredytów, inwestycje kapitałowe ze środków publicznych, zamówienia publiczne na
uprzywilejowanych warunkach
- pośrednia – zrzeczenie się przez państwo egzekwowania od beneficjentów środków
pieniężnych, zwolnienia i ulgi podatkowe
3. Formy pomocy publicznej
• pomoc w ramach wyłączeń grupowych – pomoc, której nie dotyczy obowiązek
ratyfikacji określony w ustawie
• pomoc indywidualna – pomoc, która nie jest przyznawana na podstawie programu
pomocowego oraz pomoc podlegająca obowiązkowi zgłoszenia, przyznawana na
podstawie programu pomocowego
• pomoc indywidualna na restrukturyzację – pomoc indywidualna przewidziana w
planie restrukturyzacyjnym określającym działania mające na celu przywrócenie
przedsiębiorcy zdolności do konkurowania na rynku
• program pomocowy – pomoc udzielona na podstawie aktu normatywnego – ustawy!
Pomoc de minimis:
Nazwa tej pomocy wywodzi się od rzymskiej paremii „de minimis don curat lex” )prawo
nie troszczy się o drobiazgi).
Jest to pomoc niewielkich rozmiarów. Uważa się, że nie narusza ona zasad traktatowych
WE (tzw. „progu odczuwalności”) – nie wszystkie rodzaje pomocy mają odczuwalne
następstwa w zakresie handlu i konkurencji między państwami członkowskimi.
Pomoc de minimis – dotacja do 100 000 Euro na okres nie przekraczający 3 lat, nie
dotyczy ona tzw. wrażliwych sektorów (np. rolnictwo, rybołówstwo, górnictwo).
Państwo może ustanowić centralny rejestr pomocy de minimis.
4. Rola prezesa UOKiK w postępowaniu dotyczącym przyznawania pomocy publicznej
a. postępowanie notyfikacyjne
- prezes UOKiK wydaje opinię dotyczącą projektów programów pomocy
indywidualnej, pomocy indywidualnej na restrukturyzację, programu pomocowego i
pomocy udzielonej w ramach wyłączeń grupowych.
Opinia zawiera:
stanowisko czy projekt przewiduje udzielenie pomocy publicznej
• stanowisko w przedmiocie zgodności projektu ze wspólnym rynkiem
30




propozycje zmian projektu
stanowisko w sprawie obowiązku notyfikacji

-

opinię wydaje się w terminie 60 dni (lub 21 gdy program pomocowy)
przekazanie opinii podmiotowi występującemu i udzielającemu pomoc
dokonanie notyfikacji projektu poprzez Stałe Przedstawicielstwo RP w Brukseli

Odrębności w postępowaniu dotyczącym programu pomocowego:
- opinia prezesa UOKiK zostaje przekazana Radzie Ministrów, która podejmuje
uchwałę w przedmiocie dokonania notyfikacji
- prezes urzędu, może dokonać notyfikacji dopiero po podjęciu uchwały przez RM
- obowiązek równowartości pomocy +odsetki
-

-

b. postępowanie przed Komisją
prezes UOKiK jest organem właściwym do postępowania przed komisją
prezes ogłasza w sieci teleinformatycznej informacje o decyzji komisji
c. inne postępowania
prezes UOKiK występuje na prawach prokuratora w postępowaniu dotyczącym
zwrotu pomocy publicznej, toczącym się postępowaniu cywilnym i administracyjnym
oraz sądowo administracyjnym
prezes UOKiK reprezentuje RP w sprawach z zakresu pomocy publicznej, których
stroną jesr RP, przed sądami I instancji oraz ETS-em
d. prezes jako organ monitorujący pomoc publiczną
prezes gromadzi, przetwarza, przekazuje informacje w ordzajach, formach oraz
wielkości udzielonej pomocy publicznej
podmioty udzielające pomocy w zakresie i terminie wskazanym w żądaniu
przedstawia RM sprawozdanie z monitorowanie pomocy publicznej w roku
poprzedzającym
przedstawia Komisji sprawozdanie z udzielania pomocy de minimis
e. nakładanie kar na beneficjentów
Kara może zostać nałożona przez Prezesa UOKiK, w drodze decyzji, za:
1. niewykonanie lub nienalezyte wykonanie obowiązku informowania prezesa
UOKiK o udzielonej pomocy
2. nieprzedstawienie corocznego sprawozdania przez beneficjenta z
wykorzystania udzielonej pomocy
3. utrudnianie przeprowadzenia kontroli
Kara może zostać nałożona w kwocie do 10 000 Euro (od decyzji o karze można
wnieść odwołanie do SO w Wa-wie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumenta)
 postępowanie w sprawach gospodarczych

31

XV.3 ZASADY USTANAWIANIA SPECJALNYCH STREF EKONOMICZNYCH (SSE)
SSE – wyodrębniona zgodnie z przepisami ustawy, niezamieszkała część terytorium RP, na
której może być prowadzona działalność gospodarcza, na szczególnych zasadach.
Strefa może być ustanowiona w celu przyspieszenia rozwoju gospodarczego danej części
terytorium kraju, w szczególności przez:
1. rozwój określonych dziedzin działalności gospodarczej
2. rozwój nowych rozwiązań technicznych i technologicznych oraz ich wykorzystywanie
w gospodarce narodowej
3. rozwój eksportu
4. zwiększenie konkurencyjności wyrobów i usług
5. zagospodarowanie istniejącego majątku przemysłowego i infrastruktury
6. tworzenie nowych miejsc pracy
7. zagospodarowanie nie wykorzystanych zasobów naturalnych
Utworzenie SSE stanowi więc szansę na rozwiązanie problemów gospodarczych i
społecznych występujących na danym terenie (zmniejszanie bezrobocia, rozwój
infrastruktury).
Procedura tworzenia SSE
1) wniosek ministra właściwego ds. gospodarki uzgodniony z ministrem
ds. rozwoju regionalnego – skierowany do Rady Ministrów
2) uzyskanie opinii wojewody oraz zgody rady gminy (rad gmin)
właściwych ze względu na położenie strefy
3) sporządzenie oraz dołączenie do wniosku założeń planu rozwoju
strefy oraz analizę skutków społecznych i ekonomicznych jej
ustanowienie
4) rozporządzenie RM o ustanowieniu SSE
Elementy rozporządzenia (najważniejsze):
 nazwa, teren, granice SSE
 przedmiot działalności gospodarczej
zarządzającego strefą
okres ustanowienia
wielkość pomocy publicznej dla przedsiębiorców działających w SSE
i warunki jej udzielenia
5) ustalenie przez ministra ds. gospodarki, w uzgodnieniu z ministrem
ds. rozwoju regionalnego, w drodze rozporządzenia, planu rozwoju
strefy
Strefa może być ustanowiona w zasadzie tylko na gruntach stanowiących własność
zarządzającego SP, gminy (gmin), związku komunalnego lub będących w użytkowaniu
wieczystym zarządzającego.
RM może w drodze rozporządzenia znieść strefę, zmienić jej obszar, połączyć lub podzielić
strefy  kryterium jak najlepszych warunków rozwoju stref

32

XV.4 ZARZĄDZANIE SSE; STATUS PRAWNY I ZADANIA ZARZĄDZAJĄCEGO
Zarządzającym strefą może być tylko spółka kapitałowa, w stosunku do której SP albo
samorząd województwa posiada większość głosów, które mogą być oddane na walnym
zgromadzeniu lub zgromadzeniu wspólników oraz jest uprawniony do powoływania i
odwoływania większości członków zarządu.
Skład rady nadzorczej wynosi nie więcej niż 5 osób i różni się w zależności od tego czy w
spółce zarządzającej większość głosów posiada SP czy samorząd województwa.
W radzie nadzorczej nie może zasiadać osoba, która jest członkiem władz lub pracownikiem
przedsiębiorcy prowadzącego działalność na terenie strefy lub posiada udział nie mniejszy niż
5% w kapitale takiego przedsiębiorcy (również rodzina i pracownicy).
Do zadań zarządzającego należy prowadzenie, zgodnie z planem rozwoju, regulaminem SSE i
przepisami prawa, działalności gospodarczej na terenie strefy, a w szczególności:
1. umożliwienie na podstawie umowy przedsiębiorcom prowadzącym działalność na
terenie SSE używania i korzystania ze składników mienia położonych na terenie SSE,
których zarządzający jest właścicielem lub posiadaczem zależnym
2. gospodarowanie urządzeniami infrastruktury gospodarczej i innymi składnikami
mienia, położonymi na terenie strefy
3. świadczenie na podstawie umowy, usług przedsiębiorcom działającym na terenie
strefy oraz umożliwianie tego innym
4. prowadzenie działań promujących podejmowanie działań w strefie.
Zarządzający może zbyć prawo własności nieruchomości; użytkowania wieczystego gruntów
położonych na obszarze SSE
 przysługuje mu następnie prawo pierwokupu
Dokładny sposób wykonywania zarządu określa regulamin strefy, który wydaje zarządzający
ale zatwierdza minister ds. gospodarki.
Przedsiębiorcy działający w SSE mogą powołać Radę Strefy, która może przedstawiać opinie
i wnioski dotyczące jej działalności i rozwoju.
Zarządzający może być upoważniony przez starostę do wykonania decyzji administracyjnej w
SSE z zakresu prawa budowlanego.
XV.5 ISTOTA I TRYB WYDAWANIA ZEZWOLEŃ NA PROWADZENIE
DZIAŁALNOŚCI W SSE POŁĄCZONEJ Z PRAWEM DO POMOCY PUBLICZNEJ,
PRAWA I OBOWIĄZKI PRZEDSIĘBIORCÓW W SSE.
Prowadzenie działalności w SSE wymaga zezwolenia. Reglamentacja ta uzasadniona jest
tym, że działalność w SSE korzysta z wielu zwolnień i preferencji.
Zezwolenie wydaje, cofa i zmienia minister właściwy ds. gospodarki, choć jego wydawanie
może być powierzone przez ministra, zarządzającemu strefą.
Zezwolenia można udzielić gdy:

33

1. na terenie strefy istnieją warunki do prowadzenia działalności, którą ma podjąć
przedsiębiorca ubiegający się o zezwolenie, w szczególności jeśli zakres działalności
jest zgodny z planem rozwoju i istnieją odpowiednie warunki
2. podjęcie działalności jest uzasadnione stopniem przyczynienia się działalności do
celów określonych w planie rozwoju (głównie cele inwestycyjne i społecznezmniejszenie bezrobocia)
Przed wydaniem zezwolenia minister zasięga opinii zarządzającego SSE.
Ustalenie przedsiębiorców uzyskujących zezwolenie następuje w drodze rokować lub
przetargów.
Zezwolenie określa:
- przedmiot działalności
- warunki jej wykonywania w szczególności:
o zatrudnienia określonej liczby pracowników
o dokonania inwestycji
Minister (lub uprawniony przez niego zarządzający) wykonuje kontrolę działalności
gospodarczej podmiotu, który uzyskał zezwolenie w zakresie i na zasadach określonych w
ustawie o swobodzie działalności gospodarczej – rozdziale o KONCESJONOWANIU
Zezwolenie wygasa z upływem czasu na jaki została ustanowiona strefa.
Zezwolenie może być cofnięte lub ograniczone gdy przedsiębiorstwo:
 zaprzestało prowadzenia działalności gospodarczej na terenie SSE, objętej zezwoleniem
 rażąco uchybił warunkom określonym w zezwoleniu
 nie usunął uchybień stwierdzonych w trakcie kontroli
Minister może zmienić zezwolenie także na wniosek przedsiębiorcy, jeśli z przyczyn
niezawinionych nie może on wywiązywać się z poprzedniego.
ZNIESIENIE SSE
RM na wniosek ministra właściwego ds. gospodarki, uzgodniony z ministrem ds. rozwoju
regionalnego, może w drodze rozporządzenia znieść strefę przed upływem okresu na jaki
została ustanowiona
 zniesienie to nie może nastąpić w okresie ważności choćby jednego z zezwoleń na
działanie w strefie, chyba że zniesiona strefa zostanie włączona do innej.
W przypadku zniesienia strefy w której działa przedsięiorca= ważnym zezwoleniem
przedsiębiorcy przysługuje roszczenie odszkodowawcze

34

Podobne prace

Do góry