Ocena brak

Intelektualiści w radzie królewskiej (1384 - 1434)

Autor /Salwin Dodano /03.05.2012

 

  • W okresie panowania Władysława Jagiełły zaznacza się funkcjonowanie rady królewskiej. Istniały dwa rodzaje rady:

  • consilium baronum et prelatorum

  • consilium supremum.

  • Consilium baronum et prelatorum składało się z abp, bp, wojewodów, głównych kasztelanów oraz najwyższych urzędników koronnych (wcześniej dworskich): marszałka koronnego i nadwornego, kanclerza, podkanclerzego i podskarbiego. Udział w tej radzie zależał od powołania króla, który zachował pełną swobodę doboru jej członków. O uczestnictwie decydował nie tylko urząd, ale także względy personalne.

    Rada nie towarzyszyła królowi w całości w objazdach po państwie, ale spotykała się z Jagiełłą przynajmniej 3 razy w roku, w:

  • Jedlni

  • Sandomierzu

  • Niepołomicach.

  • Consilium supremum stanowiło niewielkie grono dostojników świeckich i duchownych, przebywających nieomal stale u boku władcy i służących mu odpowiednia radą w podejmowaniu decyzji bieżących. Liczyła kilkunastu członków.

  • Jan Radlica

    Bp krakowski Jan radlica pozostał wierny Andegawenom po śmierci Kazimierza i odegrał ważną rolę w dojściu do skutku sukcesji Jadwigi. Po śmierci Ludwika Węgierskiego Radlica związał się z Tęczyńskimi i popierał dążenia panów małopolskich do zawarcia unii z Litwą.

    Wśród panów małopolskich miał olbrzymi wpływ na decyzje polityczne do czasu koronacji Jagiełły.

    W czasie objazdów pojawiał się rzadko w otoczeniu Jagiełły. Nie wybrał się także na wyprawę chrystianizacyjną na Litwę. Bp Radlica pozostawał przede wszystkim w Krakowie i tu głównie spotykał się z królem i Jadwigą, a także oddawał się sprawom kościelnym i dziełu odnowienia wszechnicy.

  • Dobrogost z Nowego Dworu

    Doktor dekretów, zdołał wejść w posiadanie bp poznańskiego, po przeniesieniu dotychczasowego bp Jana Kropidły na bp poznańskie. Nominację tę zawdzięczał dobrym stosunkom ze Stolicą Apostolską, został nawet później kolektorem generalnym kamery apostolskiej w Polsce. Prawdopodobnie wspierali go Siemowit IV oraz niektóre rody wielkopolskie.

    Po 1384 r. związał się z Jadwigą i wraz z braćmi pożyczał jej pieniądze pod zastaw wsi.

    Uczestniczył w chrzcie, ślubie i koronacji Jagiełły, a także w pertraktacjach i układach związanych z realizacją unii.

    Ze względu na jego dobre kontakty z Urbanem VI, król pozyskał Dobrogosta dla misji do papieża w sprawach potwierdzenia nadań na rzecz bp wileńskiego i obrony małżeństwa z Jadwigą. Pełnił on liczne i udane misje do Rzymu i należał niewątpliwie do najbliższych współpracowników Jagiełły i Jadwigi.

    Po śmierci abp Bodzęty para królewska poparła jego kandydaturę na Gniezno. Dobrogosta wybrała także kapituła gnieźnieńska. Jednak papież Urban VI widział na stolcu gnieźnieńskim Jana Kropidłę, którego chciał przenieść z bp włocławskiego. Ostatecznie Bonifacy IX po 4 latach zgodził się na nominację Dobrogosta z Nowego Dworu.

    Jako bp poznański a później abp gnieźnieński towarzyszył królowi w objazdach po Wielkopolsce, z pewnością także zaliczał się do jednego z najważniejszych członków w radzie monarszej.

  • Kolejni uczeni doradcy związani byli z kancelariami Władysława i Jadwigi, a następnie obejmowali abp i bp za sprawą królewskiej polityki kościelnej. Do najbardziej wpływowych członków rady należy zaliczyć: doktora obojga praw Piotra Wysza, magistra Mikołaj Kurowskiego, Jana Szafrańca, Zbigniewa Oleśnickiego, Stanisława ciołka, doktora dekretów Władysława Oporowskiego.

    W ich przypadku przejście z kancelarii na bp nie powodowało usunięcia z rady, tylko rzadsze spotkania z królem.

  • Piotr Wysz

    Zdobył wielki wpływ na Jadwigę, której był powiernikiem duchowym. Oddziaływał na rozmaite decyzje królewskiej, szczególnie w sprawach związanych ze Stolicą Apostolską. Współtworzył politykę królestwa w kwestii przywrócenia jedności Kościołowi, podzielonemu przez wielką schizmę.

    Po śmierci Andegawenki, jako bo krakowski, zachował swoją pozycję. W liście do papieża Grzegorza XII król nazywa Wysza swoim i królestwa najwyższym doradcą.

    Bp przewodząc poselstwu królewskiemu w Italii, wyposażony w szerokie uprawnienia, uczestniczył w soborze pizańskim w 1409 r.

    Pod jego wpływem król i rada opowiedzieli się za papieżem soborowym Aleksandrem V.

    Dramatyczna choroba umysłowa, postępująca od 1410 r., doprowadziła do translacji z Krakowa do Poznania i odsunięcia Wysza od spraw królestwa.

  • Stronnictwo dworskie tworzyli w ścisłym współdziałaniu z Jagiełłą:

  • Mikołaj Kurowski

  • Jan Szafraniec

  • Stanisław Ciołek

  • Władysław Oporowski.

    Szczególną rolę w tym gronie odgrywał Szafraniec, który wraz z bratem Piotrem, przewodził stronnictwu królewskiemu w latach 1423- 1433 i skupił wokół siebie całą koterię. Do niej należał Władysław Oporowski, który od objęcia podkanclerstwa współpracował ściśle z Szafrańcami.

    W czasie burzy koronacyjnej Witold listownie zarzucał Jagielle, panom i prałatom królestwa, że słuchają oni wyłącznie Szafrańców i doktora Oporowskiego, tworzących jakby prywatną radę, nazywając ich głównymi wrogami, blokującymi jego koronację (1430).

  • Ugrupowanie wokół bp krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego zaczęło formować się ok. 1425 r. i do końca panowania Władysława, wobec opozycji Szafrańców, nie wpływało decydująco na politykę królewską.

  • Na podkreślenie zasługuje fakt, że zarówno koterią Szafrańców, jak i ugrupowaniem Oleśnickiego kierowali intelektualiści.

  • Obok Piotra Wysza jeszcze dwóch byłych kanclerzy Jadwigi Andegaweńskiej po objeciu bp stało się członkami rady:

  • magister Maciej z Sandomierza

  • doktor dekretów Andrzej Łaskarzyc.

  • Maciej z Sandomierza z poparciem Jadwigi otrzymał bp przemyskie. Ze względu na mocne więzi z królową, zapraszany był często do rady, czego dowodem jest:

  • świadkowanie przy nadaniu Podola dla Spytka z Melsztyna,

  • towarzyszenie Jagielle w objazdach po Rusi,

  • branie udziału w rokowaniach panów polskich z panami węgierskimi w Sromowcach,

  • uczestniczenie w zawarciu unii horodelskiej.

  • Andrzej Łaskarzyc, wspierany przez swego krewniaka Piotra Wysza, służył w dyplomacji, a potem zajął stanowisko kanclerza Jadwigi. Szczególną rolę zaczął odgrywać w prowadzeniu spraw krzyżackich od czasów Wielkiej Wojny. Do rady wszedł dopiero, gdy z poparciem królewskim otrzymał po śmierci Wysza bp poznańskie.

    W Konstancji uczestniczył jako jeden z posłów królewskich. Swoją obecność zaznaczał nie tylko podczas objazdów królewskich po Wielkopolsce, ale wraz z innymi członkami rady spotykał się z królem w ważnych sprawach państwa w Jedlni, Łęczycy, Brześciu Kujawskim, Czerwińsku, Krakowie, Wiślicy, Niepołomicach.

  • Jan Śledź z Lubienia nie zajmował w kancelarii kluczowych ról, natomiast pracował w dyplomacji jako poseł królewski przy stolicy Apostolskiej i w Italii.

    Po śmierci bp przemyskiego godności tej nie przyjęli kolejno podkanclerzy Jan Szafraniec i profesor Uniwersytetu Andrzej z Kokorzyna. Kapituła przemyska wybrała Jana Śledzia z Lubienia, popartego niewątpliwie przez króla.

    Dzięki uzyskaniu bp wszedł do rady. Towarzyszył także królowi w objazdach po Rusi.

  • Jakub z Kurdwanowa, doktor dekretów, biskupstwo płockie uzyskał na podstawie prowizji papieskiej, ale bez zgody książąt mazowieckich. Znalazł oparcie na dworze krakowskich i wśród panów małopolskich. W parę lat po włożeniu paliusza pojawił się w radzie.

    Uczestniczył w licznych misjach dyplomatycznych, głównie sprawach krzyżackich, aż do swojej śmierci.

    Należał do oficjalnego poselstwa polskiego do Konstancji, gdzie aktywnie współdziałał z Mikołajem Trąbą, Andrzejem Łaskarzycem, Piotrem Wolframem i Pawłem Włodkowicem.

    Jego autorytet na dworze musiał być duży, albowiem w 1420 r. pojawił się w Łęczycy jako jeden z sędziów obok abp Mikołaja Trąby i bo poznańskiego Andrzeja Łaskarzyca. W tym gronie rozpatrywano zarzuty kierowane przeciwko kanclerzowi Wojciechowi Jastrzębcowi, oskarżanemu o proluksemburską politykę i przeciwdziałanie sprawie polskiej podczas sądu wrocławskiego.

    Wobec sprzeciwu Jagiełły zrezygnował z translacji na bp włocławskie, udzielonej przez papieża po śmierci Jana Kropidły.

  • Jan Rzeszowski, syn Jana Pakosławica, dyplomaty Kazimierza Wielkiego, doktor prawa na Uniwersytecie Padewskim, rektor Uniwersytetu Krakowskiego. Został abp lwowskim z prezenty Jagiełły i zajął ważne miejsce w radzie monarszej.

    Wraz z objęciem abp rozpoczął intensywną działalność publiczną w otoczeniu króla, towarzysząc mu w objazdach i prowadzeniu polityki wewnętrznej oraz zewnętrznej. Całkowicie lojalny wobec Jagiełły, o umiarkowanych poglądach proluksemburskich, cieszył się dużym zaufaniem i spełniał ważne misje.

    Janowi Rzeszowskiemu i Piotrowi, bp wileńskiemu, sobór w Konstancji na prośbę króla powierzył prowadzenie misji chrystianizacyjnej na Żmudzi i utworzenie tam organizacji kościelnej.

    Jan Rzeszowski udzielił w Sanoku ślub królowi i Elżbiecie Pileckiej, przy sprzeciwie większości rady koronnej.

    Załamanie się polityki luksemburskiej w 1420 r. nie zmieniło pozycji Jana, który aż do śmierci służył państwu polskiemu.

  • Jan Biskupiec, pochodzący z mieszczańskiej rodziny, początkowo jako dominikanin z wykształceniem teologicznym był lektorem studium generale w Krakowie i późniejszym regensem, a następnie spowiednikiem króla. Otrzymał z prezenty Jagiełły bp chełmskie. Jan został przez Władysława nobilitowany i włączony do rady królewskiej. Często przebywał u jego boku i miał przemożny wpływ na króla, pozostając mu wiernym do końca swojego życia.

Do góry