Ocena brak

Indie pod rządami Gandhich

Autor /motorola Dodano /04.05.2012

Indie od uzyskania niepodległości w roku 1947 ciągle musiały stawiać czoła problemom związanym z wojnami, konfliktami wewnętrznymi, przeludnieniem i nędzą. W kraju tym utrzymał się ustrój demokratyczny, mimo ze przez większą część jego historii jako niepodległego państwa rządzili nim cztonkowie jednej rodziny.

W roku 1947 zakończyły się rządy Brytyjczyków w Indiach i kraj został podzielony na dwa niepodległe państwa: Indie i Pakistan. W czasie podziału doszło do krwawych zamieszek, w których walczyli ze sobą hinduiści i muzułmanie, oraz wielkich migracji.

Choć przeważającą większość ludności Indii po podziale stanowili hinduiści (Pakistan miał być w założeniu krajem muzułmańskim), 10 procent obywateli wyznawało islam, istniały też bardzo silne mniejszości buddystów, dźiniści i sikhowie. Ponadto w tym dużym i gęsto zaludnionym kraju było wiele odrębnych grup językowych i regionów z własną silną tradycją. Dlatego Indie uznano za federację, podzieloną na stany i terytoria związkowe, z których każdy posiada swój rząd, podlegający w ważniejszych sprawach rządowi centralnemu z siedzibą w Nowym Delhi.

W styczniu 1948 roku, kilka miesięcy po uzyskaniu niepodległości, Mahatma Gandhi, cieszący się ogromną charyzmą przywódca duchowy Hindusów, został zamordowany. Po śmierci Ghandiego nikt nie cieszył się takim autorytetem, jak premier Jawaharlal Nehru (1889-1964). Nehru, ściśle związany z Gandhim, i jego partia, Indyjski Kongres Narodowy, odegrali decydującą rolę w walce o niepodległość. Gdy główny cel został już osiągnięty wydawało się, że nie ma dla rządów Kongresu rozsądnej alternatywy.

Nehru przez 17 lat kierował polityką Indii, usiłując stworzyć nowoczesne państwo świeckie, o neutralne światopoglądowo. W wielu kwestiach odniósł sukces, chociaż w regionach wiejskich trudnym zadaniem okazało się nawet częściowe zmodyfikowanie systemu kastowego polegającego na przyporządkowaniu każdemu od urodzenia ściśle określonej pozycji społecznej i zawodu.

Pod rządami Nehru zaczął się w Indiach proces uprzemysłowienia prowadzony według zasad zbliżonych do socjalizmu. Jednak problem nędzy na wsi nie został rozwiązany, a liczba ludności wzrastała w alarmującym tempie.

Jeśli chodzi o politykę zagraniczną, Indie pozostawały tak zwanym państwem niezaangażowa-nym, nie należącym ani do bloku wschodniego, ani do zachodniego. Polityka ta przyniosła pewne sukcesy, ale ruch państw niezaangażowanych, wbrew nadziejom Nehru, nigdy nie stał się „trzecią siłą" na arenie międzynarodowej. Jednym z dowodów na brak porozumienia między azjatyckimi sąsiadami był chiński atak na Indie w 1962 roku, którego bezpośrednią przyczyną były spory graniczne.

W dodatku polityka rządu hinduskiego nie zawsze zgodna była z ideałami głoszonymi przez Nehru, tak jak w przypadku Kaszmiru, dużego stanu na północy, którego władca, hinduista, zdecydował się przyłączyć swój kraj do Indii, choć większość jego poddanych wyznawała islam. W wyniku krótkiej wojny hindusko-pakistańskiej Kaszmir został podzielony między Indie i Pakistan, a problem nie został rozwiązany. W rezultacie napięcie w stosunkach między Indiami a Pakistanem stało się charakterystycznym elementem stosunków międzynarodowych w Azji Środkowej.

Kiedy Nehru zmarł w roku 1964, Lal Bahadur Sahstri zajął stanowisko premiera. Kierował państwem w trakcie krótkiej wojny z dobrze wyposażoną armią pakistańską, która została szybko pokonana. Sahstri zmarł wkrótce po zakończeniu działań, w styczniu 1966 roku.

Jego miejsce zajęła Indira Gandhi, córka Nehru (jej mąż, Feroze Gandhi, nie był spokrewniony z Mahatmą). Od tego momentu wydawało się, że Indie i Indyjski Kongres Narodowy nie mogą obyć się bez przywództwa jednego z członków dynastii Nehru-Gandhi. Indira Gandhi była zdolnym politykiem, ale rządziła autokratycznie, posuwając się do tego, że wywołała rozłam w partii, by osłabić pozycję rywali z wewnątrzpartyjnej opozycji. Osiągnęła szczyt powodzenia w roku 1971, gdy wojska hinduskie odniosły zwycięstwo nad armią pakistańską usiłującą stłumić rozruchy w Pakistanie Wschodnim, który wreszcie ogłosił niepodległość jako Bangladesz. Zwycięstwo to wzmocniło dominującą pozycję Indii w Azji Środkowej.

Popularność Indiry Gandhi gwałtownie spadła, przed rokiem 1975 w rezultacie wzrostu inflacji i cen ropy naftowej na rynkach światowych. Jej rząd był szeroko krytykowany, a jej pozycja polityczna została zagrożona przez proces sądowy o nadużycia w kampanii wyborczej.

Zdecydowała się wtedy na śmiałe i kontrowersyjne posunięcie - wprowadziła stan wyjątkowy, stwierdziwszy, że bezpieczeństwo kraju jest zagrożone. Aresztowano tysiące jej przeciwników i wprowadzono ścisłą cenzurę, co wywołało obawy przed jawną dyktaturą. Stan gospodarki jednak w istotny sposób poprawił się, więc Gandhi zdecydowała się na zorganizowanie w 1977 r. wyborów.

Szok

Indira Gandhi nie doceniła siły sprzeciwu wobec działań, takich jak kierowany przez jej syna, Sanjaya, program sterylizacji, który miał ograniczyć przyrost naturalny. W rezultacie w wyborach zwyciężyła partia Janata pod kierownictwem wiekowego Morarji Desai, niegdyś przeciwnika Indiry w walce o przywództwo nad Kongresem. Jednakże nieudolne rządy Janaty doprowadziły do triumfalnego powrotu Indiry Gandhi w styczniu 1980 roku.

W tym samym roku Sanjay Gandhi, którego uważano za następcę matki, zginął w katastrofie lotniczej. Tradycja rządów członków „dynastii" była jednak tak silna, że polityką musiał zająć się starszy brat Sanjaya, Rajiv, z zawodu pilot.

W latach osiemdziesiątych jednymi najbardziej palących problemów Indii stał się Pendżab. Większość jego mieszkańców stanowili sikhowie posiadający swój własny język i religię. Pojawiły się uzbrojone grupy, których celem było całkowite oderwanie Pendżabu od Indii. Ze względu na spory polityczne rząd hinduski nie był w stanie udzielić znaczącego poparcia grupom umiarkowanym, ani zapobiec zdobyciu broni przez bojówki i zamienieniu Złotej Świątyni sikhów w twierdzę.

Ponieważ mnożyły się ataki terrorystyczne, Indira Gandhi w końcu podjęła drastyczne środki. W czerwcu 1984 roku wojsko zaatakowało Złotą Świątynię i po czterodniowej walce ją zdobyło. Zginęło przy tym około 1000 osób. Jednakże wielu sikhów uznało bojówkarzy za męczenników i napięcie w Pendżabie nie spadło.

Tragiczną konsekwencją szturmu był zamach na Indirę Gandhi, którego dokonali dwaj sikhijscy żołnierze z jej osobistej ochrony. Znaczenie zwyczaju przekazywania władzy członkom rodu Gandhich uwidoczniło się, kiedy Rajiv Gandhi, który nie sprawował do tej pory żadnej funkcji w rządzie, został natychmiast zaprzysiężony na stanowisko premiera i objął przywództwo Kongresu. Tymczasem przez ulice Delhi przetoczyła się największa od czasu podziału fala zamieszek. Bandy hinduistów rabowały sklepy, podpalały samochody i mordowały sikhów tysiącami, aż oddziały rządowe rozdzieliły walczących i przywróciły spokój.

Nastroje opinii publicznej po zabójstwie Indiry Gandhi przyczyniły się do przytłaczającego zwycięstwa wyborczego Kongresu w grudniu 1984 r. W przeciwieństwie do swej matki i dziadka, Rajiv prowadził politykę, która naśladowana była przez rządy wielu państw w latach 80. Atakował on centralne planowanie typu socjalistycznego i kładł nacisk na istnienie wolnego rynku. Dążył do zlikwidowania korupcji w polityce i ograniczenia biurokracji. Wydawało się, że Raj iv potrafi poradzić sobie z tymi problemami.

Problemy etniczne

Napięcia związane z problemami o podłożu etnicznym wciąż trwały. Sikhowie wciąż buntowali się, nawet gdy w zamieszkiwanych przez nich stanach wprowadzono rządy bezpośrednie z Delhi. Sytuacja w Kaszmirze zaczęła się pogarszać, gdy pojawiły się nowe grupy dążące do wywalczenia niepodległości. Indie uwikłały się również w wojnę między Syngalezami i mniejszością tamilską (Tamilowie mieszkają także na terytorium Indii) na Sri Lance. Choć intencje były dobre, nie udało się rozwiązać tego problemu.

Tymczasem popularność Rajiva gwałtownie spadała. Reformy posuwały się wolno, a kompetencje Gandhiego kwestionowano. Co gorsza w roku 1987 wybuchł poważny skandal, kiedy jeden z ministrów, V.P. Singh, złożył dymisję, twierdząc, że prowadzone przez niego śledztwo w sprawie korupcji było systematycznie utrudniane przez przedstawicieli rządu. Największą sensację wywołały zarzuty dotyczące przekupstwa na wysokim szczeblu w związku z podpisaniem kontraktu na dostawy broni ze szwedzką firmą Bofors.

W wyborach powszechnych w 1989 r. Kongres stracił większość parlamentarną, choć wciąż miał w izbie ustawodawczej najwięcej przedstawicieli. Nowa partia, Janta Dal, stworzona przez Singha, wypadła w wyborach nieźle. Zjawiskiem niepokojącym był sukces silnej, skrajnej partii hinduistów Bahratiya Janta Party (BJP). Singh zdołał sformować rząd, jednak musiał w tym celu uzyskać poparcie BJP i innych ugrupowań prawicowych i lewicowych, które łączyła wyłącznie niechęć do Kongresu. Gdy tylko usiłował podjąć jakieś konkretne działania, zaczął tracić poparcie. Członkowie kast niższych ciągle podlegali dyskryminacji, jednak w sierpniu roku 1990, kiedy Singh ogłosił program dzięki któremu ich status miał się zmienić, nastąpił wybuch niezadowolenia. Hinduiści wzniecili zamieszki i nawet członkowie Janta Dal nie poparli Singha w tej kwestii.

Antagonizmy

Prawie jednocześnie pojawiły się nowe przyczyny antagonizmów między hinduistami a muzułmanami. Babri Masjid, XVI-wieczny meczet w Ajodhii (stan Uttar Pradeś) uważany był przez muzułmanów za święte miejsce, jednak podobno został zbudowany na miejscu starej świątyni hinduistycznej leżącej w miejscu, gdzie miał narodzić się bóg Rama. W październiku 1990 roku około miliona hinduistów w Ajodhii natarło na meczet, by go zniszczyć i odbudować dawną świątynię, jednak zostali zatrzymani przez policję na rozkaz Singha, co rozwścieczyło BJP. W rezultacie w listopadzie, po niespełna roku urzędowania, Singh musiał podać się do dymisji.

W maju 1991 roku, po upadku kolejnego rządu mniejszościowego, odbyły się wybory. Podczas kampanii Tamilka uzbrojona w bombę w samobójczym ataku zabiła Rajiva Gandhiego.

Siła tradycji rządów Gandhich jeszcze raz ujawniła się, gdy Kongres zaproponował przywództwo Soni, pochodzącej z Włoch żonie Rajiva. Dopiero kiedy odmówiła, wieloletni działacz Kongresu P.V. Narashima Rao został wybrany przewodniczącym partii. Po kolejnych wyborach pozycja Kongresu poprawiła się (220 z 524 miejsc w parlamencie), choć nie zdołał on zdobyć większości. W czerwcu 1991 roku Narashima Rao sformował rząd, a BJP, która znów wzmocniła swą pozycję, została najsilniejszą partią opozycyjną.

Przed nowym rządem stanęły stare problemy. Fala przemocy w Kaszmirze osiągnęła apogeum przed rokiem 1990, ale na początku tego roku atmosfera ciągle była napięta. Dyskusja na temat problemu meczetu w Ajodhii rozgorzała na nowo w grudniu 1992 roku, kiedy bojówkarze z ugrupowań hinduistycznych zniszczyli Babri Masjid i w wielu miejscach wybuchły zamieszki.

Sytuacja w Pendżabie wydawała się jeszcze niebezpieczniejsza: od roku 1984 niewiele zostało zrobione, a ugrupowania skrajne wciąż wywierały dominujący wpływ na społeczność sikhów. W roku 1992 zakończył się okres rządów bezpośrednich, a mieszkańcy Pendżabu coraz wyraźniej zdawali się wyrażać zmęczenie strategią konfrontacji.

Równowaga sił wciąż utrzymywała się w połowie lat 90., być może dlatego, że nie było już dynastii, której popularność mogłaby zadecydować o zwycięstwie politycznym.

Po 50 latach niepodległości Indie stały się państwem uprzemysłowionym, posiadającym wykwalifikowaną, wykształconą elitę, przynajmniej w wielkich miastach. Nastąpiła masowa migracja ze wsi do miast, jednak nawet tam zapotrzebowanie na siłę roboczą jest mniejsze niż liczba chętnych do pracy. Większość z 75 procent Hindusów, którzy pozostali na wsi i utrzymują się z pracy na roli, także cierpi nędzę.

Problem przeludnienia

Podstawowym problemem jest przyrost naturalny. W roku 1997 ludność Indii wynosiła 960 milionów i liczba ta gwałtownie wzrasta. Utrudnia to walkę z nędzą i wywołuje problemy związane z ochroną środowiska. Choć przyrost naturalny nie jest bezpośrednią przyczyną konfliktów religijnych i innych, bieda i walka o dostęp do środków rozwoju gospodarczego z pewnością zaostrzają te spory. Jednak społeczeństwo Indii okazało się jak dotychczas wyjątkowo odporne na różnego rodzaju wstrząsy i jest jeszcze za wcześnie na wysuwanie wniosków, co do przyszłości tego kraju po zakończeniu epoki rządów Gandhich.

POSTACI HISTORYCZNE - Mohandas Karamchand Gandhi

Mohandas Karamchand Gandhi (1868-1948) urodził się w Kathiwar. Studiował prawo w Wielkiej Brytanii. W 1893 r. podjął pracę w Afryce Południowej, gdzie zajmował się obroną praw imigrantów z Azji. Wkrótce po powrocie do Indii w 1913 r. okrzyknięty został Mahatmą (Wielki Duchem). Kierował kampanią przeciw rządom brytyjskim w Indiach wykorzystując taktykę biernego oporu i stosując zasadę wyrzeczenia się przemocy. Po podziale Indii Brytyjskich wciąż pozostał zwolennikiem niewyrządzania zła i usiłował doprowadzić do pojednania między hinduistami i muzułmanami. Zginął w zamachu dokonanym przez hinduistycznego ekstremistę 30 stycznia 1948 roku.

Podobne prace

Do góry