Ocena brak

IGNACY LOYOLA Św. SJ

Autor /Matylda Dodano /24.10.2012

Imię chrzestne Iñigo, ur.
1491 w Loyola (Hiszpania), zm. 31 VII 1556 w Rzymie, założyciel
Tow. Jezusowego ( —» jezuici).

I. ŻYCIE i DZIAŁALNOŚĆ - był najmłodszym, trzynastym
dzieckiem Beltrana Yañeza de Ońaz y Loyola oraz Maryny
Saenz de Licona y Balda; dzieciństwo spędził w rodzinnym
zamku Loyola, a ok. 1506 został paziem na dworze zarządcy
królewskich finansów Juana Velázqueza de Cuéllar w Arévalo,
dzięki czemu podróżował po wielu miastach hiszp.; po
śmierci Velázqueza (1517) przeszedł na dwór wicekróla Navarry
Antoniego Manrique i jako jego rycerz walczył z Francuzami
o cytadelę w Pampelunie, gdzie został ranny; w czasie
przewlekłej rekonwalescencji, przebywając w rodzinnym zamku
Loyola, zajął się lekturą rei.; czytał m.in. Vita Christi
Ludolfa Kartuza oraz Złotą Legendą Jakuba de Voragine, co
wpłynęło na jego duchowe odrodzenie, które nazywał nawróceniem
(przedtem był przywiązany do tradycyjnej pobożności,
ale swoje dotychczasowe życie uważał za powierzchowne
i lekkomyślne); rozpoczynając pracę nad pogłębieniem życia
duchowego, jeszcze w czasie rekonwalescencji zdecydował,
że po powrocie do zdrowia odbędzie pielgrzymkę do Ziemi
Świętej i podejmie życie pokutne; umocnił go w tym fakt
prywatnego objawienia się NMP, po którym nastąpiło nieoczekiwane
wyzdrowienie, uznane przez I. za cudowne i spowodowane
wstawiennictwem św. Piotra Apostoła; z wdzięczności
odbył pielgrzymkę do sanktuarium maryjnego w Montserrat,
spędzając tam noc na modlitwie przed obrazem MB,
której ofiarował swój rycerski rynsztunek; stamtąd udał się
do Manresy, gdzie pozostał U miesięcy na rozważaniach modlitewnych,
z których wyłoniła się metoda, zredagowana później
i opublikowana jako książeczka Ćwiczenia duchowne (—*
Ćwiczenia duchowne Ignacego Loyoli); w czasie rekolekcji
odczytał swe osobiste powołanie do służby Chrystusowi we
współpracy z innymi;

1523 odbyła podróż do Rzymu, skąd
przez Wenecję udał się do Ziemi Świętej; gdy legat pap. zabronił
mu pozostania na stałe w Jerozolimie, powrócił do
Hiszpanii i na Estudio General w Barcelonie rozpoczął naukę
łaciny, a 1526-27 w Alcalá de Henares i Salamance studiował
filozofię i nauki human., poświęcając jednocześnie wiele czasu
modlitwie i praktykom pokutnym; już w okresie tych studiów
gromadził wokół siebie mężczyzn i kobiety, zachęcając
ich do gorliwości apost.; podejrzewany przez władze kośc. o
nowinkarstwo był więziony, a nast. mimo oczyszczenia z zarzutów
otrzymał zakaz nauczania do czasu ukończenia studiów
teol.; w lutym 1528 udał się na nie do Paryża, gdzie
spotkał Piotra Fabera, Franciszka Ksawerego, Simona Rodrigueza,
a potem także D. Laineza, A. Salmeróna i N.A. de
Bobadillę; w uroczystość Wniebowzięcia NMP 1534 złożyli
oni wraz z I. na Montmartre ślub ubóstwa, podjęli postanowienie
odbycia pielgrzymki do Ziemi Świętej - rozważali program
jak najlepszego spożytkowania życia dla celów apost.;
z pocz. 1536 I. udał się do Wenecji, gdzie kontynuował studia
teol., oczekując daremnie (z powodu niepokojów wojennych)
na możliwość przeprawienia się w^az z przyjaciółmi do
Palestyny;

1537 przyjął święcenia kapł., po czym czynił przygotowania
do założenia zakonu; podczas pobytu w Rzymie
napisał zarys konstytucji zak. zawarty w tzw. Formuła Instituti Societatis lesu, którą zatwierdził 1540 pap. Paweł III bullą
Regimini militantes; I. wybrany przełożonym generalnym
zak. złożył 22 IV 1541 w bazylice św. Pawła za Murami (razem
z kilkoma współpracownikami) uroczystą profesję; dało
to początek Tow. Jezusowemu, nad którego ostatecznym
kształtem nadal pracował; jednocześnie I. oddawał się działalności
apost. na terenie Rzymu, gdzie reaktywował lub zakładał
różne dzieła charytatywne, jak domy dla nawróconych
kobiet, sierocińce oraz stowarzyszenia dla opieki nad tymi
zakładami; pracował w szpitalach oraz katechizował na ulicach
Rzymu; organizował rekolekcje, w czasie których uczył
przewodnictwa ćwiczeniom duch.; był też kierownikiem duchowym
(m.in. wicekróla Sycylii Jana de Vegi i Małgorzaty
Austriaczki) oraz konsultantem w sprawach reformy kat.; jeszcze
za życia I. jego zakon liczył ok. 1000 członków, pracujących
w kilku krajach eur., w Azji i Brazylii; 1551 I. założył
Collegium Romanům (—» Gregorianum), które stanowiło
prototyp kolegiów jez., 1552 również w Rzymie Collegium
—» Germanicum, przygotowujące do apostolatu na terenach
niem., a przy kościele S. Maria delia Strada dom profesów,
stanowiący centrum apost. i organizacyjne jezuitów; przygotowawszy
1551 do pap. zatwierdzenia konstytucje, I. podał
się do dymisji z urzędu przełożonego gen., która jednak nie
została przyjęta; wyczerpany pracą i schorowany zmarł w
opinii świętości.

II. PISMA - Do najważniejszych należą Ćwiczenia duchowne,
a nast. Konstytucje, opracowane i konsultowane z in.
członkami Tow. Jezusowego, a redagowane wspólnie z Janem
Codure; ok. 1546 I. napisał wstęp do konstytucji (Examen
generale), w którym dał syntetyczny wykład zadań Tow.
Jezusowego; po śmierci I. Juan Alfons Polanco przygotował
ostateczny tekst Konstytucji w wersji ł a c , zatwierdzonych
1558 przez Kongr. Generalną Tow. Jezusowego (wyd. MHSI
63-64, Ma 1936-38).

Dyktowaną przez I. autobiografię, zw.
też Opowieścią pielgrzyma, spisał i zredagował 1553-55 Ludwik
Gonzalez da Cámara (kryt. wyd. MHSI 66, Ma 1943,
353-507); zawiera ona niewiele informacji z lat młodości I.
oraz z okresu przed nawróceniem (I. wspomina zwł. bitwę o
Pampelunę); ukazuje natomiast przede wszystkim drogę, po
której Bóg prowadził I. do nawrócenia i założenia zakonu;
Dziennik duchowy I. (zachował się jedynie we fragmencie
obejmującym okres od 2 II 1544 do 27 II 1545, kryt. wyd.
MHSI 63, Ma 1934, 86-158) opisuje oświecenia duchowe I.
oraz pragnienie Bożej aprobaty dla jego rozważań i planów
apost.; doznania mist, ukazał I. w harmonii z zasadami swej
duchowości i wskazaniami życia ascetycznego. Listy I. (ok.
7000) dotyczą rozmaitych spraw, ale zawierają też wiele treści
duch., np. list o posłuszeństwie z 1553, czy o doskonałości
oraz o ubóstwie (obydwa z 1547); zachowały się liczne listy
I. zawierające rady kierowane do osób korzystających z jego
duchowego kierownictwa; znaczną część listów pisał sekretarz
(Epistulae et tnscrtptlones LXII, Ma 1903-11); pol. wybór
dzieł I. opracował M. Bednarz pt. Święty I. Pisma wybrane
(I-II, Kr 1969; bibliogr.).

III. DUCHOWOŚĆ I. - oparta jest na jego własnym doświadczeniu
rei., a charakteryzuje ją dynamizm w poszukiwaniu
woli Bożej: od przemiany życia lekkomyślnego do pełnej
ofiarności względem Boga, od zewn. surowości do wewn. akceptacji
trudów apostołowania, od osobistej miłości Chrystusa
do służby na jego rzecz w Kościele, od aktywności obmyślanej
wg osobistych upodobań do pełnej dyspozycyjności w
ramach tego, czego życzy sobie Bóg, od duchowej spontaniczności
do dyskrecji i rozważnego selekcjonowania dążeń;
przejęte zasady od wielkich mistrzów życia duchowego
ukształtował I. w nowy i oryginalny nurt;

I. znamionowała
duchowość trynitarna; rzeczy stworzone były w jego duchowości
tym, co pochodzi z Bożej dobroci i do niej jako do
swego ostatecznego celu powinno zmierzać; dobroć ta jest
zarazem suwerenną mocą, stąd przeświadczenie, że człowiek
pokorny może być równocześnie bardzo śmiały - u Boga bowiem
znajduje światło i moc działania; ufność człowieka
może być zatem tym większa, im bardziej jest on wrażliwy
na inspiracje Bożego działania i wierzy w jego Opatrzność;
działa ona zawsze dla dobra człowieka, choć w rozmaity sposób,
np. przez zdrowie albo chorobę, powodzenie lub przeciwności,
pociechę czy oschłość; Trójca Święta dokonała odkupienia
przez wcielenie Syna Bożego, dlatego przede wszystkim
należy poznawać Chrystusa, miłować go i naśladować;
jego też zawsze trzeba pytać, co dotychczas uczyniło się i co
powinno się nadal czynić; Chrystus wzywa do swego królestwa,
a tych, którzy chcieli usłyszeć jego wezwanie, zachęca
do zajęcia postawy gotowości, by dzielić z nim wszystko; osoba
Chrystusa zajmuje też centr, miejsce w Konstytucjach zakonu
i dlatego I. nazwał go Tow. Jezusowym; okoliczności,
które I. wraz ze współbraćmi zaprowadziły 1538 do Rzymu,
„aby na drodze Pańskiej nie błądzić", pokazują, że miłość i
służba Chrystusowi nie sprowadzały się u niego do postawy
indywidualistycznej lub tylko kontemplacyjnej;

I. rozumiał,
że Kościół jest Oblubienicą Chrystusa i że ten sam duch kieruje
ludźmi ku zbawieniu; w tekstach ignacjańskich często
występuje określenie sentire oznaczające instynktowne wyczucie
czy smakowanie w sprawach Bożych i odnajdywanie
Bożej woli; termin discreción oznacza u 1. umiejętność rozeznawania
duchów, konieczną do dokonywania słusznych wyborów;
jest ona gwarantem dobrego posługiwania się środkami
i formami aktywności, a nawet wypoczynkiem i modlitwą,
jak również ludźmi, zawsze dla rozwoju Królestwa Bożego;
dzięki ćwiczeniu się w takim rozeznawaniu człowiek uduchowiony
może dojść do discreta caridad - intuicyjnego odnoszenia
wszystkiego do źródła, jakim jest miłość Boga;

jest to
miłość, a zarazem mądrość, która pozwala odnajdywać to,
co lepsze (por. Flp 1,9); odnoszenie wszystkiego do Boga nazywa
I. nieustannym szukaniem chwały Bożej, która jest jednocześnie
promieniowaniem Bożej potęgi i miłości, a ze strony
człowieka dziękczynieniem za otrzymane dobro; wyrazem
tej ludzkiej wdzięczności jest uwielbienie Boga oraz służba
Boża rozumiana jako stała postawa życiowa;

służebna postawa
wobec Boga jest apost. zaangażowaniem, w którym sprawa
własnego zbawienia i osobistej doskonałości wiąże się z
troską o zbawienie i doskonałość bliźniego, w tym celu apostoł
ma stać się narzędziem w ręku Boga; im to narzędzie
będzie sprawniejsze i bardziej ulegle względem zamiarów Bożych,
tym większa miłość łączyć je będzie z Bogiem, a wyraża
się ona w służeniu ludziom, by i oni mogli realizować wolę
Bożą; dar z siebie przez służbę bliźnim przybiera u I. formę
również instytucjonalną i wspólnotową, stając się skonkretyzowanym
przeżywaniem Kościoła ukonstytuowanego hierarchicznie;
to przekonanie skłoniło I. oraz jego współpracowników
do ofiarowania swych usług papieżowi przez związanie
się z Kościołem specjalnym ślubem posłuszeństwa w tym, co
dotyczy misji Kościoła i papieża; posłuszeństwo jez. powinno
zmierzać do ciągłego udoskonalania, do całkowitej ofiary z
siebie w Kościele Chrystusowym; na tym tle nabiera wyrazistego
znaczenia słynne u I. perinde ac cadaver (upodobnienie
do trupa), zapożyczone od św. Franciszka z Asyżu;

posłuszeństwo
jez. nie wyklucza inicjatywy osobistej, a raczej faworyzuje
ją jako duchową dojrzałość, w której właściwy rozwój
osiągają dary naturalne w harmonii z nadprzyr.; I. doceniał
studia i środki materialne, a także dobrą opinię i sławę osoby,
chociaż zalecał oderwanie się od „świata", któremu przewodzą
próżność, zdobywanie bogactw i rozgłosu jako przejawy
pychy; jednak po przebyciu oczyszczenia należy posługiwać
się tym, co w świecie dobre i co można spożytkować dla
budowy Królestwa Bożego.

IV. KULT - już pierwsi jezuici zdawali sobie sprawę z wyjątkowej
świętości L, dlatego nalegali, by spisał on lub podyktował
swoje wspomnienia; zbierali też relacje o nim od in,
osób, co nast. wydano w MHSI jako Fontes narrativi; pierwszy
życiorys I. przygotował 1572 P. de Ribadaneyra, jeden z
najmłodszych uczniów I.; kolejne biografie (wielokrotnie wyd.) napisali G.P. Maffei, D. Bartoli, M. Łęczycki; 1600 C.
Baronius promował pubi, kult L; beatyfikował go 1609 pap.
Paweł V, a kanonizował 1622 pap. Grzegorz XV (bullę kanoniz.
wydał dopiero 1623 pap. Urban VIII); uroczystości kanoniz.
odbyły się w bazylice św. Piotra w Rzymie, a nast. w
Mediolanie, Madrycie i w in. ośrodkach jez.; barokowy kościół
Il Gesù przy Collegium Romanům, zbudowany 1620-85,
stal się centrum kultu L; w podobnym stylu wznoszono w in.
miastach i krajach świątynie pod wezw. I. (po kasacie zakonu
1773 zmieniano im wezwanie, a niekiedy pozbawiano całego
pierwotnego wystroju i stylu dla zatarcia kultu I.). Renesans
kultu nastąpił w XIX i XX w.; szerzyły go też liczne zgrom,
żeńskie, które swoje reguły wzorowały na Konstytucjach L;
jest patronem żołnierzy, dzieci i matek oczekujących potomstwa
(woda św. Ignacego), wzywano jego orędownictwa w duchowej
walce ze złem (zwł. ze skrupułami); patronem rekolekcji
(udzielających i odprawiających) ogłoszony został 1922
przez pap. Piusa XI; wspomnienie liturg. 31 VII.
W P o l s c e kościoły pod wezw. I. znajdują się w Gdańsku,
Bydgoszczy, Warszawie, Niemcach k. Lublina; obfita jest
literatura poświęcona jego życiu i kultowi (Estr XXI 391-395).

V. IKONOGRAFIA - najwcześniejszy portret I. wykonał Iacopino
del Conte na podstawie pośmiertnej maski; w kulcie
natomiast rozpowszechniono portret I. sporządzony przez Alfonsa
Sáncheza Coello (oryginał spłonął 1931 w Madrycie, a
najwierniejsza jego replika znajduje się obecnie w Brukseli);
wizerunkom tym przyznawano tytuł vera effigies; one właśnie
ukształtowały typ przedstawień I. z twarzą pociągłą, wysokim
czołem, wydatnym nosem i z lekkim, ciemnym zarostem, za
tym ujęciem poszedł P.P. Rubens, który wykonał obraz na
kanonizację I. Najczęściej I. przedstawia się w sutannie i w
birecie lub w szatach liturg. (F. Zurbarán, G. Fernandez);
wyjątkowo występuje w stroju rycerskim lub w szatach pielgrzyma;
znane są również wyobrażenia I. w ekstazie; najczęstsze
atrybuty I. to krucyfiks, monogram Chrystusa (IHS),
księga Konstytucji lub Ćwiczeń duchownych; sceny biogr.
przedstawiane bywają na freskach świątyń jez.; I. występuje
też w ujęciach grupowych obok in. członków Tow. Jezusowego,
m.in. ze św. Franciszkiem Ksawerym; do bardziej znanych
autorów ikonografii I. należą B.E. Murillo, Jerónimo
Espinosa, Claude Vignon, Daniel Seghers, a z rzeźbiarzy
Pierre Le Gros, Giuseppe Rusconi i Francisco da Vergara.

 

ASanc lui VII 420-864; Sommervogel V 59-128; H. Rahner, /. und das geschichtliche Werden seiner Frömmigkeit, Gr 1947. 19492 (Geneza i duch pobożności ignacjańskiej, w: Święty I. Pisma wybrane, Kr 1968,1 603-686); I. Iparraguirre, M. Ruiz-Jurado. Orientaciones bibliográficas sobre san I. I-III, R 1957-90; J.F. Gilmont. P. Daman, Bibliographie ignatienne 1894-1957, P 1958; H. Rahner. /. als Mensch und Theologe, Fr 1964; R. Garcia Villoslada, BS VII 674-705; Święty 1. Pisma wybrane I-II, Kr 1968 (bibliogr.); G. Cusson, G. Dumeige. I. Iparraguirre. DSAM VII 1266-1318; R. García Villoslada. DIP IV 1624-1631; C. de Dalmases, El Padre Maestro /., Ma 1979; L. Polgar, Bibliographie sur l'histoire de la Compagnie de Jésus 1901-1980, R 1981, I 101-134; AHSJ 51(1982) 343-346, 52(1983) 342-345. 53(1984) 556-559, 54(1985) 380-382, 55(1986) 347-350, 56(1987) 331-334, 57(1988) 379-381, 58(1989) 394-398, 59(1990) 347-351, 60(1991) 357-365, 61(1992) 375-397; D. Bertrand, La politique de saint 1. L'analyse sociale, P 1985; G.M. Verd, De Iñigo a I. El cambio de nome en san L, AHSJ 60(1991) 113-160.

Podobne prace

Do góry