Ocena brak

Idzi Rzymianin

Autor /Teresa2 Dodano /04.01.2013

W roku 1260 powstał zakon eremitów św. Augustyna. Jego czołowym myślicielem był Idzi Rzymianin (Aegidius Romanus). Nadano mu przydomek DoctorFundatissimus. Urodził się około 1247 r. w Rzymie. Był on zapewne uczniemśw. Tomasza w czasie jego drugiej bytności w Paryżu. Po potępieniach z 1277 r.bp Tempier wezwał Idziego do odwołania niektórych nauk. Ten jednak odmówiłi z tego powodu musiał opuścić Paryż. Jednak w roku 1285 poddał sięowej retractatio i otrzymał licentia docendi wraz z pierwszą katedrą dla augustianów.Idzi został arcybiskupem Bourges i odegrał pewną rolę w potępieniu Oliviegona soborze w Vienne (1311). Zmarł w 1316 r.

Jego spuścizna naukowa jest ogromna, a tytuły dzieł nader wymowne: Komentarzdo Sentencji, Theoremata de corpore Christi, Degradibus fonnarum, Theorematade esse et essentia, Quaestiones disputatae de esse et essentia, komentarze do licznychdzieł Arystotelesa oraz Liber de causis. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmujątraktaty polityczne: De regimineprincipum napisane jako podręcznik rządzeniadla króla francuskiego Filipa Pięknego (1280), które skrytykował Dantew swoim Conviviom, oraz De ecclesiastica potestate (1301/1302), w którym Idziuznaje tezę, że papież ma pełnię władzy nad doczesnością.

Idzi to umysł samodzielny. Uczeń Tomasza, który dużo bierze od swegomistrza, ale i wiele krytykuje. Oddala się j e d n a k od Tomasza pod wpływem neoplatonizmuProklosa. Ma też zacięcie polemiczne, dyskutuje wielokrotniez antytomaszowymi krytykami Henryka z Gandawy.

Największym zamiłowaniem Idziego w metafizyce są zagadnienia Bogaoraz istoty i istnienia. Istnienie Boga j e s tperse notum, niemniej j e d n a k jego dowodyaposterioryczne mają swe znaczenie. Tylko Bóg jest absolutnie prosty,a wszystkie inne byty są złożone. Akt stworzenia to udzielanie istnienia:

Stworzenie dokonuje się wtedy, gdy stwórca daje istocie istnienie.

Fit creatio prout a creante ipsi essentiae imprimitur e s s e.

Idzi bardzo mocno podkreśla powszechność złożenia z istoty i istnienia, jakteż złożenia z możliwości i aktu. Bardzo radykalnie interpretuje różnicę realnąmiędzy istotą i istnieniem. Według niego są to dwie rzeczy (duae res). W każdym bycie najpierw mamy istotę (formę prostą lub złożoną z formy i materii), do którejdochodzi jako trzecia rzecz (res tertio) istnienie (esse simpliciter lub esse existentiae).

Idzi dodaje do Tomaszowych argumentów na rzecz realnej różnicy międzyistotą i i s t n i e n i em swoje: Po pierwsze, gdyby nie było tej realnej różnicy,nie byłoby stworzeń jako takich, bo stworzenie to właśnie danie istnienia możnościowejistocie. Po drugie, rzeczy, które mogą być od siebie oddzielone, są realnieróżne; tak ma się właśnie z istotą i z istnieniem:

Tak więc z tego, że tego rodzaju natury zmysłowe mogą nie być albo niezawsze były połączone z samym istnieniem, ponieważ kiedyś zaczęły istnieć,możemy wnosić, że są w możności do istnienia i że ich istnienie rzeczywiścieróżni się od istnienia.

Eo ergo, quod huiusmodi naturae sensibiles possunt non esse vel nonsemper fuerunt coniunctae ipsi esse, quia aliquando inceperunt esse, arguerepossumus, quod sint in potentia ad esse et quod habent essentiamrealiter differentem ab e s s e.

Idzi bardzo więc mocno wyróżnia istoty, które są jakby zbiornikami otrzymującymiesse pochodzące z istnienia bożego. Esse Boga i stworzeń jest jednakróżne (Boże jestparticipatum, a stworzeńparticipans). Realną różnicę wprowadzaIdzi jako punkt centralny swych poglądów na stworzenie, wolność aktu stwórczego,możność unicestwienia, analogię bytu, stosunek substancji i przypadłości, itd.

Jednak Idzi posuwa się daleko. Pod wpływem neoplatonizmu zdaje sięnieraz gubić różnicę Boga i stworzenia:

Bóg jest tak szczodry, że cały ofiarowuje się wszelkiej naturze, jak morzejako takie ofiarowuje się wszelkiemu naczyniu, ponieważ j e d n a k naczynianie są równe, nie tak samo przyjmują wodę morską.

Deus ita largus et ita liberalis est, quod se t o t um offert cuilibet creaturae;sicut e n im mare q u a n t um ex se, se offert cuilibet vasi, tamen quia vasanon sunt aequalia, ideo non aequalitater recipiunt de aqua maris.

Właśnie w tę doktrynę o realnej różnicy między istotą a istnieniem uderzyłHenryk z Gandawy. W ten sposób rozpoczął się długi pojedynek; kwestiata wysuwa się na pierwszy plan polemik. Wielu innych autorów zaczyna teżdyskutować na ten temat. De Wulf twierdzi, że Idzi zreizował istotę i istnieniei umożliwił ich oddzielanie.

Według Idziego hylemorfizm dotyczy tylko świata cielesnego. Zasadąjednostkowienia jest materia ąuantitate signata. Po wielu perturbacjach Idzi odszedłod nauki o jedności formy; wcześniej jednak często krytykował doradców Tempiera - a naukę o wielości form zaliczał do niezgodnych z wiarą. Ciało tomateria rozciągła na części i uporządkowana (extensa in partes et organizata), alejeszcze pozbawiona formy substancjalnej. To twierdzenie miało bronić przeciwatakom dotyczącym różnicy między ciałem żywym a martwym.

Idzi uważał, że w poznaniu intelekt czynny nie wytwarza species intelligibilis,a tylko oświeca wyobrażenia (phantasma) i intelekt możnościowy; wtedyspecies intelligibilis powstaje sama z siebie. Dochodząc do samej formy w istocie,doszłoby się do czegoś, co jest identyczne w poszczególnych jednostkach:

Gdyby ktoś mógł siekierą albo jakimś innym narzędziem usunąć oweróżnice indywidualne w jednostkach, to wszystkie indywidua tego samegogatunku stałyby się czymś jednym.

Si quis posset per dolabrum vel c um alio intrumento removere has differentiasindividuales in individuis, omnia individua eiusdem speciei fierentunum.

Tę właśnie identyczną formę ujmujemy w poznaniu umysłowym.Idzi miał też oryginalne pomysły związane z klasyfikacją nauk. Zasadniczonauki dzielił na dotyczące bytów powodujących naszą wiedzę, czyli spekulatywne(scientia de entibus causantibus nostram scientiam), oraz dotyczące bytówspowodowanych przez nas, czyli praktyczne {scientia de entibus causatis a nobis).

Zakon augustianów (podobnie jak dominikanie Tomasza, a franciszkanieBonawenturę) uznał Idziego za patrona intelektualnego i obrał jego doktrynęza swoją. Kapituła generalna we Florencji w 1287 r. orzekła, że jego naukaoświeca cały świat (doctrina mundum unwersum illustrai) i przyjęła jego poglądyjako oficjalną naukę zakonu (sententias scriptas et scribendas).

Idzi miał licznych uczniów. J e d n ym z pierwszych był J a k u b z Viterbo (Jacobusde Viterbo). Zmarł w 1308 r. jako biskup Neapolu. Jest autorem licznychprac, z których wiele opracowuje tezy Idziego. Nazywany Doctor Speculativus.Bardzo trzeźwo oceniał sytuację w XIII w. Miał wielkie uznanie dla św.Tomaszaoraz duży szacunek dla Idziego, ale krytykował jego reistyczne ujęcie różnicyrealnej między istotą i istnieniem. Uważał, że nie chodzi tu o dodanie jednejrzeczy do innej rzeczy. W ciekawym piśmie Czy o Bogu prawdziwie orzeka siębyt(Utrum Deus dicaturvere ens) krytykuje też Eckharta, wedle którego Bóg niejest ens, lecz intelligere. Jego pisma mają dużą wartość, jako pierwszy zwróciłuwagę, że choć dusza jest niezapisaną tablicą, to j e d n a k jest z natury w akciei to nie w akcie nabytym, ale wszczepionym jej z natury (actus non acąutsitus, sednaturaliter inditus et animae connaturalis).

Podobne prace

Do góry