Ocena brak

I Wojna Światowa

Autor /motorola Dodano /01.05.2012

W czasie jej trwania określano ją mianem „Wielkiej Wojny", nie mającej do tej pory równej sobie, jeśli chodzi o ogrom zniszczeń i śmierci. Kiedy przyszedł jej koniec wielkie mocarstwa leżały w gruzach, a surowe warunki pokoju położyły fundament pod przyszte konflikty.

Przyczyny Pierwszej Wojny Światowej leżą w XIX wieku. Powstały wtedy nowe państwa, obejmujące swoim obszarem wiele mniejszych krajów, znajdujących się kiedyś pod innym panowaniem. Większe narody, takie jak Niemcy czy Włosi, pragnęły znaleźć swoje miejsce pomiędzy mocarstwami o ustalonej pozycji takimi jak Rosja, Francja, czy Wielka Brytania, a także chwiejnym imperium austro-węgierskim w Europie Środkowej, czy upadającą potęgą turecką na Bliskim Wschodzie. Mniejsze kraje, takie jak Belgia, nie mogły podjąć takiej rywalizacji i skłaniały się do zajęcia pozycji neutralnej, nie popierającej żadnej ze stron.

Wrogowie

Do roku 1914 wielkie potęgi podzieliły się na dwa obozy. Z jednej strony były państwa centralne, wśród których przewodnią rolę wiodły Niemcy i Austro-Węgry. Sprzymierzeńcem ich były Włochy, jednak stosunki z nimi stawały się coraz chłodniejsze, oraz Bułgaria i Turcja, z którymi współpraca układała się coraz lepiej. Drugą stroną była ententa (alianci), do której należały Francja i Rosja oraz zaprzyjaźniona, ale nie w pełni zaangażowana Anglia.

Państwa wchodzące w skład obydwu obozów miały swoje mocniejsze i słabsze strony, które dały o sobie znać w nadchodzącym konflikcie.

Niemcy stały się największą potęgą militarną Europy. Ich próby konkurowania z Wielką Brytanią o panowanie na morzu były przyczyną napięcia pomiędzy obydwoma państwami. Natomiast Austro-Węgry były ogromnym, ale rozchwianym mocarstwem, składającym się z wielu niespokojnych i odizolowanych od siebie narodów.

Wielka Brytania była pierwszym krajem przemysłowym i ogromnym - obejmującym zamorskie terytoria - imperium. Militarnie opierała się ona raczej na doskonałych możliwościach obronnych swojej marynarki wojennej, niż na niewielkiej, liczącej 386 tys. żołnierzy, zawodowej armii.

 

Z kolei Rosja była o 400 lat opóźniona jeśli chodzi o przemysł i technologię wojenną, ale mogła postawić do walki miliony ludzi. Francja ciągle jeszcze boleśnie odczuwała konsekwencje przegranej wojny z Prusami (1870-71), w wyniku której zmuszona została do płacenia wysokich odszkodowań wojennych.

Jednak wojna wybuchła gdzie indziej - na Bałkanach, w Europie Wschodniej. Obszar ten do niedawna był jeszcze częścią imperium tureckiego, po wycofaniu się którego, o strefę wpływów na nim zaczęły konkurować Rosja i Austro-Węgry. W 1908 r. Austro-Węgry przejęły Bośnię i Hercegowinę. Wzbudziło to sprzeciw bośniackich Serbów i sąsiedniego państwa serbskiego. Rosja, tradycyjny sprzymierzeniec Serbii, zaprotestowała, ale była nieprzygotowana by podjąć jakąkolwiek akcję zbrojną. Napięcie w regionie sięgało szczytu kiedy, 28 czerwca 1914 r., następca austriackiego tronu, arcyksiążę Ferdynand, i jego żona zostali zamordowani w Sarajewie (Bośnia) przez serbskiego studenta, Gavrilo Principa.

Wojna na wszystkich frontach

Sytuacja wymknęła się spod kontroli. Oburzone Austro-Węgry oskarżyły Serbię o przeprowadzenie zamachu i najechały na nią 28 lipca. W obronie Serbom przyszła Rosja, mobilizując dwa dni później 1,2 mln żołnierzy. Niemcy zaostrzyły konflikt stawiając Rosji 24-godzinne ultimatum wycofania się z Serbii, w przeciwnym wypadku grożąc wojną. Rosja ultimatum odrzuciła i Niemcy 1 sierpnia wypowiedziały jej wojnę. Jako że Francja była sprzymierzeńcem Rosji, 3 sierpnia Niemcy także i jej wypowiedziały wojnę.

Ażeby uniknąć walki na dwa fronty, Niemcy powzięły decyzję pokonania Francji, zanim Rosja gotowa będzie do wojny. Najszybszym sposobem było przejście przez Belgię, w celu ominięcia francuskich umocnień granicznych. Kiedy neutralna Belgia nie udzieliła pozwolenia na przemarsz niemieckich oddziałów przez swoje terytorium, Niemcy wtargnęły na jej terytorium. Wielka Brytania była poręczycielką belgijskiej neutralności i dlatego w tym samym dniu wypowiedziała Niemcom wojnę. W ciągu pięciu tygodni w całej Europie rozpętała się burza. W listopadzie do wojny przystąpiła Turcja, stając po stronie państw centralnych.

Walka w okopach

Półtoramilionowa armia niemiecka wydawała się nie do pokonania. Rozgromiła Francuzów na całej linii frontu, a 31 sierpnia przedarła się przez niewielki kontyngent wojsk brytyjskich (70 tys. żołnierzy) pod Mons. We wrześniu jednak została zatrzymana przez Francuzów w bitwie pod Marną. Obydwie strony wybudowały systemy okopów, usytuowanych zaledwie kilkaset metrów od siebie, i przedzielonych pasem „ziemi niczyjej". Linia okopów rozciągnęła się na ponad 700 km wzdłuż północnej Francji, od Kanału La Manche do granicy szwajcarskiej.

W efekcie walka w okopach na froncie zachodnim trwała 4 lata i okazała się przerażająca ponad wszelkie wyobrażenie. Bitwy ciągnęły się miesiącami. Podczas dużych natarć dziesiątki tysięcy żołnierzy ginęło po to, by zdobyć zaledwie kilka metrów terenu. Prawie do końca wojny linia frontu nie przesunęła się w żadną stronę o więcej niż 65 km.

W 1915 r. generalna ofensywa aliantów (głównie Francuzów) przyniosła znikome rezultaty, a kosztowała życie ogromną ilość żołnierzy. W 1916 r. Niemcy postanowili „utopić Francję w morzu krwi" atakując strategiczną twierdzę francuską, Verdun. Wiele tysięcy żołnierzy zginęło po obydwu stronach, jednak Verdun pozostało w rękach Francuzów. Atak brytyjskich oddziałów w bitwie pod Sommą okazał się kolejną krwawą łaźnią. Pierwszego dnia zabitych zostało 60 tys. żołnierzy, co mogło doprowadzić do załamania się ochotniczej armii brytyjskiej.

Front wschodni

Tymczasem wojna wybuchła także na wschodzie. Austriackie klęski poniesione w walce z Rosją zmusiły Niemców do zaangażowania na tym froncie większej ilości oddziałów niż pierwotnie zamierzano. Drugi front, którego tak się obawiali, stał się rzeczywistością. Jednakże Niemcy odnieśli niespodziewane sukcesy w walce z Rosją, zwyciężając w 1914 r. bitwy pod Tannenbergiem i nad Jeziorami Mazurskimi, zdobywając w 1915 kontrolowaną przez Rosjan Polskę. W tym samym roku do wojny po stronie państw centralnych zaangażowała się Bułgaria, której oddziały wspólnie z Niemcami rychło podbiły Serbię. Austriacy - ponoszący klęski na froncie wschodnim i na Bałkanach - radzili sobie lepiej w walce z Włochami, którzy przyłączyli się do aliantów w 1915 r. Kiedy Rumunia w 1916 także poparła ententę, Niemcy po błyskotliwej i szybkiej kampanii zdobyli ją, zabezpieczając sobie w ten sposób niezbędne dostawy ropy.

Wojna na świecie

22 sierpnia 1915 roku Japonia wypowiedziała Niemcom wojnę i zaatakowała niemiecką kolonię Tsingtao, która została zdobyta 11 tygodni później po wspólnej kampanii z udziałem sił brytyjskich. Niemieckie okręty były ścigane na Oceanie Indyjskim i południowym Atlantyku, gdzie w dążeniu do panowania na morzu pod koniec 1914 r. rozegrały się bitwy pod Coronel, Chile i Falklandami. Także posiadłości Niemiec w Afryce zostały zaatakowane - na południowym zachodzie przez oddziały południowoafrykańskie, a na wschodzie przez brytyjczyków.

Nic przypominającego tę wojnę świat do tej pory nie widział. Użyto nowych rodzajów broni, czyniąc z nich śmiertelny użytek. Niemcy, jako pierwsi, zastosowali ciężką artylerię. Odgłosy wystrzałów jednej z takich armat, Grubej Berty, dało się słyszeć po drugiej stronie kanału, w hrabstwie Kent.

Jednak za największą liczbę ofiar odpowiedzialne były karabiny maszynowe i gaz bojowy. Zresztą, oślepiający i duszący gaz musztardowy (iperyt) był bronią obosieczną - w przypadku zmiany kierunku wiatru mógł zatruć tych, którzy go użyli. Brytyjski wynalazek - czołg - wydawał się być cudowną bronią, kiedy pierwszy raz wykorzystany został w bitwie po Sommmą. Jednak siła zaskoczenia jakie mógł on wywołać została zaprzepaszczona przez to, że użyto go zanim wystartowała produkcja, mogąca w pełni zaspokoić potrzeby frontu.

 

Wojna w powietrzu

Obydwie strony użyły także po raz pierwszy sił powietrznych. Pierwszy raz w historii ludzkości ludność cywilna została zbombardowana. Wielka Brytania atakowana była z ogromnych sterow-ców, Zeppelinów, a piloci w swoich dwupłatowych samolotach wikłali się w potyczki „jeden na jeden", często przy użyciu jedynie pistoletu, a nawet cegieł. Jednak niezależnie od postępującej technologii, dowódcy dalej najchętniej polegali na tysiącach żołnierzy posyłanych do ataku na okopy wroga.

Wojna na froncie zachodnim przeciągała się. Dowódcy brytyjscy pod kierownictwem marszałka polnego Douglasa Haiga wiązali swoje nadzieje z planowaną dużą ofensywą. A liczba ofiar stale rosła. Wyjątkiem była tu koncepcja, której orędownikiem był Pierwszy Lord Admiralicji, Winston Churchill. Wierzył on, że zwycięstwo można odnieść przez wyłączenie Turcji z wojny. Jednak ekspedycja brytyjskiej marynarki wojennej, która w 1915 r. udała się na Dardanele, nie zdołała zdobyć stolicy Turcji, Konstantynopolu (teraz Istambuł). Także desanty w okolicach Gallipoli, przeprowadzone przez połączone siły brytyjskie, australijskie i nowozelandzkie,

a później francuskie i indyjskie, zostały odparte. W 1916 r. obydwie strony zwiększyły produkcję broni. W Wielkiej Brytanii wprowadzono pobór do wojska, a Lloyd George został premierem. W Niemczech wojną kierowali generałowie Hin-denburg i Ludendorff. Francja dopiero w 1917 r. doczekała się równie niezłomnego dowódcy -Georgesa Clemenceau, zwanego „Tygrysem".

Wojna na morzu

Jedyną wielką bitwą morską tej wojny był bój stoczony w 1916 r. u wybrzeży Jutlandii, w którym flota niemiecka zmierzyła się z Marynarką Królewską Wielkiej Brytanii. Brytyjczycy stracili więcej okrętów i ludzi. Jednak udało im się zagnać flotę niemiecką z powrotem do portu, gdzie pozostała już do końca wojny. Dzięki temu Marynarka Królewska mogła założyć na Niemcy blokadę, odcinając je od niezbędnych dostaw.

Niemieckie lodzie podwodne

Niemcy liczyli na okręty podwodne zwane ubotami, które miały zatapiać statki dostawcze płynące do Wielkiej Brytanii. Kiedy 8 maja 1915 r. ubot zatopił liniowiec Lusitania, ze 128 wpływowymi osobistościami amerykańskimi na pokładzie, możliwość przystąpienia Ameryki do wojny po stronie aliantów stała się bardzo realna.

Do 1917 r. Niemcy zaprzestali nieograniczonych działań wojennych na morzu. Potem, mając większą ilością ubotów, powrócili do „wojny totalnej", atakując wszystkie okręty na terytoriach alianckich. Zabójcze uboty zatopiły setki okrętów handlowych, zanim brytyjczycy wpadli na pomysł konwojów ochranianych przez „niszczyciele". Kampania niemiecka nie powiodła się i w kwietniu 1917 r. amerykański prezydent Woodrow Wilson wypowiedział Niemcom wojnę.

Wyczerpani wojną

Pomimo druzgoczącego zwycięstwa niemiecko--austriackiego nad Włochami pod Caporetto, sprzymierzeńcy Niemiec gonili resztkami sił. Cesarz austriacki potajemnie pertraktował na temat pokoju, a Turcja po stracie Jerozolimy i Bagdadu znajdowała się w całkowitym odwrocie. Armia niemiecka była wyczerpana i zdemoralizowana, a wojska amerykańskie znajdowały się w drodze do Europy. Pierwsze ich oddziały, pod wodzą generała Pershinga, wylądowały na starym kontynencie 27 czerwca 1917 roku.

Ludendorf próbował wykorzystać ostatnią szansę na zwycięstwo, jaką przyniósł mu traktat pokojowy z bolszewikami, podpisany 3 marca 1918 roku w Brześciu Litewskim. Natychmiast milion żołnierzy zostało przerzuconych na front zachodni i rozpoczęła się „ofensywa Ludendorfa", która zmusiła aliantów do chwilowego odwrotu. Straty po obu stronach były ogromne, ale od lipca, co miesiąc przybywało po 300 tys. nowych żołnierzy amerykańskich w celu wzmocnienia aliantów.

O godzinie jedenastej

Głód i nieunikniona porażka jeszcze bardziej obniżyła niemieckie morale. 8 sierpnia 1918 r. alianci zjednoczyli się pod wspólnym dowództwem marszałka Focha i przeprowadzili natarcie w pobliżu Amiens, przełamując linię obrony wroga. Niemcy wycofali się do Belgii. Bronili się jednak zaciekle i nawet w momencie zakończenia wojny pod ich okupacją znajdowały się obce terytoria.

W październiku rozpadło się imperium austro-węgierskie. Brytyjskie i arabskie oddziały, pod dowództwem majora T E Lawrence'a, zdobyły Damaszek i Turcja oraz Bułgaria poddały się. W niemieckiej flocie wybuchł bunt i cesarz niemiecki zmuszony został do abdykacji. 31 października 1918 r. Niemcy wystąpiły o zawieszenie broni (kończące działania wojenne), podpisane przez obie strony 11 listopada 1918 r. o godzinie 11- ej rano. Traktat Wersalski, podpisany w czerwcu 1919 r., nałożył na Niemcy surowe warunki pokojowe. W ten sposób „wojna mająca położyć kres wojnom" została ostatecznie zakończona.

PRZYSZŁE PROBLEMY

Po zakończeniu walk, zwycięscy alianci spotkali się w Wersalu (Francja), żeby przedyskutować warunki pokoju. Wynikiem spotkania był Traktat Wersalski, podpisany 28 czerwca 1919 roku. Alianci (szczególnie Francja) domagali się od Niemiec odszkodowania za straty poniesione w czasie wojny. Jako reparacje wojenne, Niemcy zmuszone zostały do oddania aliantom części swoich terytoriów, złota, żywego inwentarza i surowców, takich jak żelazo i węgiel. Ponadto musiały znosić upokarzającą okupację wojskową w Nadrenii.

Historycy uważają, że warunki traktatu były zbyt surowe, a nadmierne odszkodowania spowodowały finansową zapaść Niemiec w 1920 roku. Sądzi się, że stanowiło to pośrednią przyczynę dojścia Hitlera do władzy w 1933 r., co w efekcie doprowadziło do II Wojny Światowej -zaledwie 20 lat po podpisaniu pokoju w Wersalu.

I Wojna Światowa - WAŻNIEJSZE DATY

1914

Zabójstwo arcyksięcia Ferdynanda. Wojna w Europie. Bitwa pod Marną. Japonia wypowiada Niemcom wojnę.

1915

Ekspedycja na Dardanelle. Niepowodzenie ofensywy alianckiej na zachodzie. Niemcy wypierają Rosjan z Polski. Zatopienie Lusitiany. Włochy i Bułgaria włączają się do wojny.

1916

Bitwy pod Verdun i Sommą. Wprowadzenie poboru w Wielkiej Brytanii. Lloyd George zostaje premierem Wielkiej Brytanii. Rumunia włącza się do wojny ale zostaje podbita przez Niemcy.

1917

Niemcy rozpoczynają „wojnę totalną" na morzu. Stany Zjednoczone włączają się do wojny. Nieudana ofensywa aliancka na zachodzie. Rewolucja bolszewicka w Rosji. Klęska Włoch pod Caporetto.

1918

Rosja wycofuje się z wojny. Przełamanie frontu przez aliantów. Upadek sprzymierzeńców Niemiec. Bunt floty niemieckiej. Podpisanie zawieszenia broni. Koniec wojny.

Podobne prace

Do góry