Ocena brak

HYMN NARODOWY

Autor /Blandyn Dodano /23.10.2012

Pieśń patriotyczna będąca wyrazem
poczucia jedności i odrębności nar., a także akceptacji
wspólnej tradycji i systemu wartości; wykonywany w okolicznościach
szczególnie uroczystych, w wielu okresach historii
(zwł. w obliczu zagrożenia) umacnia świadomość głębokiej
konsolidacji więzi wspólnotowej.

Hymny monarchistyczne powstały we Francji (Grand Dieu
sauvez te roi, XVII w.), w Anglii (God save the King!, 1743),
jak również w Austrii (Gott erhalte Franz den Kaiser; pierwsze
wykonanie z muzyką J. Haydna 12 II 1797 w urodziny
cesarza), dla użytku Galicjan przełożony przez J.L —> Przybylskiego
pt. Boże, zachowaj cesarza (Gazeta Krakowska
4(1797) z. 17); podobny charakter miał hymn ros. Boże caria
chrani. Z tradycji rewolucyjnych natomiast wywodzi się uznana
od 1879 za h.n. Republiki Franc. La Marseillaise (właśc.
Chant de guerre pour l'armée du Rhin, ułożył ją 1792 Claude
Joseph Rouget de l'Isle na wieść o wypowiedzeniu wojny
przez Austrię; popularna zwł. w walkach 1830, 1848, 1871).
W Polsce tradycję h.n. wiąże się z rolą, jaką do XVII w.
pełniły —* Bogurodzica (zw. przez J. Długosza „pieśnią ojczystą")
i —> Te Deum (Ciebie Boga chwalimy), towarzyszące
podniosłym wydarzeniom w życiu narodu (śpiewane podczas
koronacji, a także na polu bitwy i dziękczynnie po wielkich zwycięstwach).

Od XV w. w Europie pojawiały się próby powiązania
pieśni hymnicznej z modlitwą za władcę, co m.in.
znalazło wyraz w dodaniu do Bogurodzicy zwrotki „Poprośmy
już Boga za króla polskiego", a nast. w poł. XVI w. w
pieśni Oratio pro República et rege A. Trzecieskiego,
spolszczonej przez J. Lubelczyka - Modlitwa za Rzeczpospolitą
i króla, która jednak nie upowszechniła się, podobnie
jak później Królu, któryś naród oświecił A. Naruszewicza; w
tym nurcie mieści się również pierwotna wersja —» Boże, coś
Polskę (Hymn na rocznicę ogłoszenia Królestwa Polskiego)
A. Felińskiego.

W okresie zaborów do roli h.n. próbowano podnieść, zapoczątkowujący
lirykę patriotyczną tego czasu, Hymn do miłości
Ojczyzny I. Krasickiego (Zabawy Przyjemne i Pożyteczne
4(1774) 10, cz. 2, 318). Popularność zyskiwał jednak Mazurek
Dąbrowskiego, pieśń patriotyczna ułożona pt. Pleśń legionów
polskich we Włoszech przez J. Wybickiego w Reggio
między 16 a 19 VII 1797 dla uświetnienia pożegnania legionistów;
ogłoszona w gazetce „Dekada Legionowa" (Mantua
1799) stawała się stopniowo h.n.; w czasie wojen napoleońskich
ukazała się pt. Piosnka patriotyczna (Kalendarz kieszonkowy
na rok 1807, Wwa 1806), a w okresie Księstwa Warsz.
wykonywana była podczas uroczystości wojskowych; zaczęto
ją również utrwalać na walcach pozytywek; pierwszy drukowany
zapis nutowy Mazurka (W. Sowińskiego) dołączył wraz
ze słowami Leonard Chodźko do Histoire de Légions Polonaises
(I, P 1829); po 1815 popularność Mazurka zmniejszyła
się, jednocześnie w Królestwie Kongresowym zalecano wojsku
śpiew Hymnu Felińskiego (z błagalną zwrotką o „zachowanie"
króla); hymnem ogólnonar. stał się Mazurek w czasie
powstania listopadowego (od marca 1831 również Warszawianka),
1830-31 tworzono też pieśni nawiązujące do niego
(np. zamiast Dąbrowskiego umieszczano nazwiska powstańczych
dowódców); ranga Mazurka utrzymywała się w kraju
(zakazany był w zaborze ros. i prus.) razem z Boże, coś Polskę
(zwł. 1860-62 w zaborze ros.), Chorałem K. Ujejskiego
(napisany 1846, krążył w odpisach) i Rotą M. Konopnickiej
(od 1910 głównie w zaborze prus. i austr.);

odegrał znaczącą
rolę w walce o utrzymanie polskości Kaszub, Śląska
oraz Warmii i Mazur (w rozmaitych wersjach w języku ogólnopol.
i dialektach); 1831 miał też zasięg międzynar., szczególnie
w krajach słow. (podczas wiosny ludów); na melodię
Mazurka ułożony został 1834 hymn słowac, był również
wzorem dla hymnu chorw. i łużyckiego; jego wpływ widoczny
jest także w marszu Iwana Wazowa (od 1876 hymn
bułg.).

W niepodległej Polsce istniały początkowo rozbieżne poglądy
co do wyboru hymnu państw., a na ostateczną decyzję
wpłynęła postawa legionistów deklarujących nawiązanie do
tradycji legionowej Dąbrowskiego (w niektórych kręgach
opowiadano się jednak za Hymnem Felińskiego); 1926-27
Mazurek został oficjalnie zatwierdzony jako h.n.; jego pozycja
jako wielkiego symbolu nar. została ugruntowana w okresie
II wojny świat.;

po 1945 nie powiodły się usiłowania zmiany
hymnu państw, przez władze komunistyczne (ostatecznie
zatwierdzony 1948); nadal towarzyszył więc wszystkim podniosłym
wydarzeniom patriotycznym, a w okresach zagrożeń
był wyrazem jedności narodu i jego niepodległościowych dążeń,
zwł. w czasie stanu wojennego 1981-83 (na równi z
Boże, coś Polskę).

 

R. Kaleta, Oświeceni i sentymentalni, Wr 1971, 710-764; J. Pachoński, Jeszcze Polska nie zginęła. W 175-lecie powstania h.n., Gd 1972; B. Zakrzewski, „Boże, coś Polskę" Alojzego Felińskiego, Wr 1983, 19872; Z. Lewinówna, LPol I 646-648; W. Panek, Marsz, marsz Polonia, Wwa 1988; K. Pisarkowa, Jeszcze Polska nie zginęła. Język a recepcja. Język Polski 70(1990) z. 1-2, 9-17; W.J. Podgórski, Skąd nasz ród. Polskie pieśni hymniczne, Wwa 1991.

Podobne prace

Do góry