Ocena brak

HUXLEY THOMAS HENRY

Autor /Blandyn Dodano /23.10.2012

ur. 4 V 1825 w Ealing pod
Londynem, zm. 29 VI 1895 w Eastbourne, biolog, paleontolog,
fizjolog i filozof.

W 1846-50 wziął udział w wyprawie do wybrzeży Australii,
prowadząc badania morskiej fauny; 1851 został członkiem
Royal Society (od 1883 prezes); 1854-95 był prof, zoologii,
geologii i paleontologii w Government School of Mines, a
1864-69 wykładał anatomię porównawczą w Royal College
of Surgeous.

H. był zwolennikiem i propagatorem teorii —»
ewolucji (I) Ch. Darwina (—» darwinizm), dokonując szczegółowych
ustaleń, m.in. na temat pochodzenia płazów od
ryb, ptaków od gadów; dowiódł też pierwotnej jednolitości
budowy czaszki kręgowców oraz wysunął hipotezę o pochodzeniu
człowieka od małp człekokształtnych, przyjmując, że
człowiek jest końcowym ogniwem ewolucji przyrody (—» antropocentryzm
I 2). H. był też zwolennikiem —» abiogenezy,
uważając, że świat ożywiony powstał z nieożywionego w wyniku
samoistnej syntezy —» białka, którego powstanie utożsamiał
z powstaniem życia.

W filozofii, za H. Spencerem, H. podkreślał niepoznawalność
rzeczywistości istniejącej poza zjawiskami, wprowadzając
na określenie swego stanowiska termin —» agnostycyzm;
uważał więc, że zarówno spirytualizm, jak i materializm
mogą być uznane tylko za hipotezę, a materia jest jedynie
nazwą dla niektórych stanów świadomości. H. opowiadał się
za —* epifenomenizmem, przyjmując, że świadomość jest zjawiskiem,
które towarzyszy procesom fizjol., a zwł. nerwowym.

Początkowo H. uznawał wywiedziony z celowości przyrody
argument na istnienie Boga, który pod wpływem darwinizmu
odrzucił, przecząc zarazem racjonalnej wiarygodności
doktryny chrzęść; gotów był natomiast przyjąć koncepcję
Boga B. — Spinozy jako bytu w swojej nieskończonej złożoności
identycznego (—» panteizm) z przyrodą („Bóg tak pojęty
jest kimś, kogo mógłby odrzucić [...] tylko wielki głupiec.
Nauki przyrodnicze są bowiem tak mało ateistyczne jak mało
są materialistyczne", Collected Essays IX 140).

W etyce, podobnie
jak Darwin i Spencer, H. przyjmował ewolucyjne pochodzenie
uczuć mor., poszerzając jednak zakres wzajemnej
walki, jaką toczy moralność z naturą; ta ostatnia charakteryzuje
się gwałtownym i nieprzerwanym współzawodnictwem
w walce o byt, gdzie wszyscy walczą przeciw wszystkim w
sposób łupieżczy i bezlitosny, a jest to najlepsze działanie
dla jednostki; metody takie w ludzkiej społeczności są jednak
zdecydowanie potępiane jako złe moralnie, dlatego człowiek
- choć sam jest wytworem ewolucji - winien być zobowiązany do podporządkowania niemor. aspektów ewolucji moralnym
celom.

Większość pism H. wydano w Collected Essays (I-IX,
Lo 1893-94) i Scientific Memoirs (I-V, Lo 1898-1903); w języku
pol. wydano m.in. Man's Place in Nature (Lo 1864; Stanowisko
człowieka w przyrodzie, Wwa 1874) i Evolution and
Ethics (Lo 1894; Ewolucja i etyka, Wwa 1905).

 

C. Bibby, Thomas Henry H. Scientist, Humanist and Educator, Lo 1959; W. Irvine, Thomas Henry H., Lo 1960; T.A. Goudge, EPh IV 101-103; W.R. Clark, The Huxleys, Lo 1968; V. Mathieu, EF III 658-659.

Podobne prace

Do góry