Ocena brak

HUS JAN

Autor /Blandyn Dodano /23.10.2012

ur. 1371 w Husinců k. Czeskich Budziejowic,
zm. 6 VII 1415 w Konstancji, czes. reformator rei., twórca
—> husytyzmu.

Po studiach na uniw. praskim uzyskał 1396 magisterium
filozofii, 1400 przyjął święcenia kapł. i 1401 został dziekanem
wydziału filoz. na uniw. praskim; od 1402 jako rektor kaplicy
Betlejemskiej w Pradze nauczał w języku czes. (popularny
także jako kaznodzieja synodalny), przyczyniając się do ożywienia
świadomości nar. w obliczu żywiołu niem. (ok. 1405
napisał Orthographia bohémica); od 1404 wykładał na wydziale
teol., a 1409 został rektorem uniw.; rozpoczęte studia
doktoranckie z teologii przerwał 1412.

Po zapoznaniu się z pismami J. —> Wiklifa (dostarczonymi
1401 z Oksfordu przez —» Hieronima z Pragi) H. opowiedział
się za jego społ. programem, choć nie podzielał wiklifowskiego
radykalizmu; w sporze z J. Hubnerem wystąpił 1403 w
obronie poglądów Wiklifa, domagając się podporządkowania
Kościoła kat. (jako wspólnoty wierzących - congregatio fidelium)
w Czechach władzy król., rządów zgodnych z prawem
Bożym oraz reformy całego życia kośc. na podstawie Ewangelii;
występując przeciw dominacji niem. w Pradze, naraził
się władzy ces., zwalczającej wszelkie przejawy emancypacji
nar. ; chociaż nauka Wiklifa została potępiona przez metropolitę
praskiego Zbyňka z Hasenburka, H. (poparty przez króla
Wacława IV Luksemburskiego, większość mieszczaństwa i
szlachtę czes.) zaprotestował przeciw spaleniu jego dzieł w
Pradze, ogłaszając De libris haeretlcorum legendis (1410), Replica
contra Angllcum Joannem Stokes, Wicleffi calumnlatorem
(1411) i Defensio ąuorundam articulorum Joannis Wicleff
(1412).

W 1412 H. wystąpił przeciw bullom odpustowym antypap.
Jana XXIII za udział w wyprawie krzyżowej przeciwko
Władysławowi, królowi Neapolu (Quaestlones de indulgentiis
seu de cruciata papae Joannis XXIII fulminata contra
Ladislaum Apuliae regem oraz Contra bullam papae Joannis
XXIII), za co Jan XXIII ekskomunikował go 1413, a na miasta
jego pobytu nałożył —> interdykt; nie zaprzestając działalności,
H. schronił się na zamku Kozí Hrádek, gdzie napisał
główne dzieło De Ecclesia (1413), w którym opowiedział się
za wiklifowską koncepcją Kościoła; głosił kazania do miejscowej
ludności i odwoływał się od cenzur kośc. do Jezusa
Chrystusa i wszystkich chrześcijan świata.

Po potępieniu
H. przez synod, zwołany 1414 do Pragi przez abpa Konrada z
Vechty, H. odwołał się do Soboru obradującego w Konstancji,
na który udał się z tzw. żelaznym listem otrzymanym od
ces. Zygmunta Luksemburskiego, gwarantującym osobiste
bezpieczeństwo; mimo to został aresztowany i postawiony
przed sądem; H. zażądał od oskarżycieli (m.in. J. —» Gersona
i S. Palecza) wskazania miejsc w Biblii, które by świadczyły,
że jego nauka jest błędna; nie miał żadnych szans obrony z
powodu nieprzyjmowania jego wyjaśnień (wstawiało się za
nim jedynie poselstwo pol. z P. Włodkowicem); Sobór przedłożył
H. 30 tez dowolnie wybranych z traktatu De Ecclesia i
zażądał ich odwołania jako heretyckich; H. nie uznał tych
tez za swoje własne poglądy, ponieważ były oparte na błędnie
przypisywanych mu twierdzeniach, dlatego odmówił ich
odwołania, wskutek czego został przez Sobór uznany za —*
heretyka, przekazany władzy świeckiej i spalony na stosie.

Ostatnio (m.in. M. Řechowicz i S. Swieżawski) postuluje się
rewizję procesu z Konstancji, a 1986 na prośbę Komisji Episkopatu
Polski do Spraw Ekumenizmu A. Skowronek zorganizował
w Warszawie sympozjum poświęcone H. Dzieła H.
wydano m.in. w zbiorach: Mistra Jana Husi sebrané spisy české
(I-III, Pr 1865-67), Die Werke des Magister Johann H.
(I-VIII, Pr 1903-07), Mistra Jana Husi Korespondence a dokumenty
(Pr 1920), Tractatus „De Ecclesia" (C 1956, Pr 1958)
i Opera omnia (I-, Pr 1959-).

 

J. Loserth, H. und Wiclif. Zur Genesis der husitischen Lehre, L 1884, Mn 1925; J. Sedlak, Jan H., Pr 1915; V. Flajšhans, Mistr Jan H., Pr 1918; V. Novotný, V. Kybal, Mistr Jan H. Život a učení I-V, Pr 1919-31; H. Ulaszyn, Jan H., Zamość 1934; M. Vischer, Johann H. Sein Leben und seine Zeit I-II, F 1940; M. Spinka, John H. and the Czech Reform, Ch 1941; F.M. Bartoš, Co víme o Husovi nového, Pr 1946; V. Flajšhans, Magistři Johannis H. Sermones in capella Bethlehem, Pr 1947; F.M. Bartoš, Literární činnost Mistra Jana H., Pr 1948; J. Boulier, Jean H., P 1958; P. de Vooght, L'hérésie de Jean H., Lv 1960, I-II, 19752; Petr z Mladoñovic, H. in Konstanz, Gr 1963; F.M. Bartoš, P. Spunar, Soupis pramena k literární činnosti Mistra Jana H. a Mistra Jeronýma Pražského, Pr 1965; Petr z Mladoňovic, Zprava o mistru Janu H. v Kostnici, Pr 1965; M. Řechowicz, Jan H., Tygodnik Powszechny 19(1965) z. 52; Symposium Hussianum Pragense, Pr 1965; M. Vischer, John H. Concept of the Church, Pri 1966; E. Werner, Kirchenbegriff bei Jan H., Jakoubek von Mies, Jan Želivský und den linken Taboriten, B 1967; H. Schmidt, H. und Hussitismus in der tschechischen Literatur des XIX und XX Jahrhundert, Mn 1969; F. Friedenthal, Ketzer und Rebell. Jan H. und des Jahrhundert der Revolutionskriege. Mn 1972; BBKL II 1194-1198; S. Sousedik, H. et la doctrine eucharistique „rémanentiste", Div 21(1977) 383-407; R. Hoke, Der Prozess des Jan H. und das Geleit König Sigmunds. Ein Beitrag zur Frage nach der Kläger- und Angeklagtenrolle Im Konstanzer Prozess von 1414-1415. AHC 15(1983) 172-193; J.V. Pole, Johannes H. rehabilitieren? Eine Quaestio disputata, AHC 15(1983) 307-321; F. Seibt, H. in Konstanz, AHC 15(1983) 159-171; J. Kořalka, Jan H. und die Hussiten in der europäischen Wissenschaft und Kultur um die Mitte des 19. Jahrhunderts, Österreichische Osthefte 27(1985) 5-18; F. Leoncini, Jan H. e la rivoluzione hussita, Rivista dt storia e letteratura religiosa 21(1985) 282-298; B.J. van der Walt, Johannes H. n'Reformator in eie reg, Potchefstroom 1985; Jednota 30(1986) z. 8-9 (cały); F. Machilek, TRE XV 710-735 (bibliogr.); S. Swieżawski, Jan H. - Heretyk czy prekursor Vaticanum Secundum?, Tygodnik Powszechny 40(1986) z. 6; Jan H. und die Hussiten in europäischen Aspekten. Kolloquium im Studienzentrum Karl-Marx-Haus, Trier am 22 IX 1986, Tr 1987; J. Kořalka, Konstanz als Reiseziel tschechischer Husverehrer um die Mitte des 19. Jahrhunderts, Schriften des Vereins für Geschichte des Bodensees und seine Umgebung (1987) z. 105. 93-130; M. Ransdorf, Kapitoly z geneze husitské ideologie, Pr 1987; A.J. Sarwa, Hereziarchowie i schizmatycy, Pz 1991, 94-110.

Podobne prace

Do góry