Ocena brak

HUMAŃ, Umań

Autor /Blandyn Dodano /23.10.2012

Miejscowość na Ukrainie z monasterem
bazylianów i szkołą. Humańszczyzna, na której obszarze
powstał H., wzmiankowana 1609, została nadana na własność
Walentemu A. Kalinowskiemu; 1732 H. przeszedł w posiadanie
Potockich i 1761 otrzymał prawo miejskie magdeburskie;
był kilkakrotnie niszczony przez hajdamaków; wojewoda
kijowski Franciszek Potocki sprowadził 1764 do H. bazylianów
w celu działalności mis. wśród ludu, podniesienia poziomu
wiedzy teol. wśród duchownych i kształcenia młodzieży;

realizację tych zadań, a zwł. kształcenie przyszłych duchownych,
podjęło zał. wraz z fundacją klasztoru kolegium,
którego ok. 400 uczniów wraz z profesorami, zakonnikami i
mieszkańcami miasta zginęło 1764 w tzw. rzezi humańskiej
(—* koliszczyzna) ; odbudowane ze zniszczeń kolegium w H.
zostało włączone do systemu szkolnego -* Komisji Edukacji
Narodowej jako szkoła podwydziałowa, podlegająca Uniwersytetowi
Wił.; z ramienia tej Komisji szkołę w H. wizytowali
m.in. Szczepan Hołowczyc i Tadeusz Czacki;

szkoła w H.
słynęła z wysokiego poziomu nauczania, a jej wychowankami
byli m.in. powieściopisarz i dramaturg Władysław Chodźkiewicz,
S. —» Goszczyński, krytyk lit. i powieściopisarz M. —»
Grabowski, literat i publicysta Sylwester Groza i jego brat,
poeta A.K. — Groza, filolog i pedagog Józef Jeżowski, działacz
spiskowy i historyk Jan Krechowiecki, późniejszy rektor
Szkoły Głównej Warsz. Józef Mianowski, malarz i działacz
emigracyjny Ignacy Roman Postępski oraz poeta J.B. Zaleski; w cerkwi klasztornej św. Jana Chrzciciela był od 1789
słynący łaskami obraz MB, przeniesiony z Radomyśla, a ofiarowany
przez Tadeusza i Brygidę Lipkowskich (po kasacie
klasztoru został umieszczony w prawosł. cerkwi św. Mikołaja);
po II rozbiorze Polski H. przeszedł pod panowanie Rosji;
ukazem carskim z 1834 skasowano klasztor i zamknięto
szkołę w H.; miasto zamieniono na kolonię wojskową, a w
budynkach poklasztornych urządzono szpital wojskowy.

Od 1748 katolicy mieli w H. drewniany par. kościół św.
Antoniego z Padwy, ufundowany przez Potockiego; jego syn
Stanisław Szczęsny rozpoczął 1780 budowę nowego, murowanego
kościoła Wniebowzięcia NMP, ukończonego 1826 przez
Aleksandra Potockiego (1798-1868); z wyposażenia wnętrza
na uwagę zasługuje obraz Niepokalane Poczęcie NMP R. —»
Hadziewicza; przed II wojną świat.

H. był także siedzibą dekanatu
z 7 parafiami, należącego do diec. żytomierskiej.
H. miał kilka cerkwi prawosł., z których najstarszą była
cerkiew św. Mikołaja; od poł. XIX w. istniała tu sufr. terenowa
z bpem wik., należąca do metropolii kijowskiej.

 

E. Iwanowski [Helleniusz|. Wiadomość historyczna o zgromadzeniu księży bazylianów w H., Kr 1857; Bolesław znad Dniepru, Humań, Kłosy 15(1872) 259; SGKP III 208-217, XV 1, 600; J.M. Giżycki, O bazylianach w H., PNL 27(1899) 456-464, 562-570, 657-664, 744-752 , 845-858 , 938-946, 1031-1043, 1136-1182; W.A. Serczyk. Włość humańska w drugiej połowie XVIII wieku (Z problematyki społecznej i gospodarczej), ZNUJ. Historia (1961) z. 5 . 75-100; L. Bieńkowski, Organizacja Kościoła Wschodniego w Polsce, KwP II 976-1023; W.A. Serczyk. Hajdamacy, Kr 1972, 19782; M.M. Wawryk, Narys rozwytku i stanu wasylijańskoho czyna XVII-XX st. Topohraficzno-statystyczna rozwidka, R 1979; M. Pidłypczak- Majerowicz, Bazylianie w Koronie i na Litwie. Szkoły i książki w działalności zakonu. Wwa 1986.

Podobne prace

Do góry