Ocena brak

HUBERT Św. bp.

Autor /Gordiana Dodano /22.10.2012

ur. prawdopodobnie 655 w Brabancji,
zm. 30 V 727 w Liège, patron miasta Liège oraz leśników i
myśliwych; wzywany także w chorobach psych, i nerwowych.

Pochodził z książęcej rodziny brabanckiej; był uczniem
bpa Tongeren-Maastricht św. Lamberta; po jego śmierci 705
(lub 706) został bpem tego miasta; 717 (lub 718) przeniósł
siedzibę bpstwa z Maastricht do Liège, gdzie ufundował kościół
św. Lamberta (z mauzoleum), do którego przeniósł jego
relikwie; działalności H. zawdzięcza się ewangelizację pn.-
-wsch. Brabancji, zwł. jej górskich terenów w Ardenách i powstanie
tam wielu świątyń; wstawiennictwu H. przypisywano
jeszcze za jego życia cudowną moc uzdrawiania (w Luksemburgu
przechowywano stulę H. za pomocą której miai cudownie
uzdrawiać); w miejscach kultu H. zachował się zwyczaj
święcenia 3 XI tzw. chleba H. uważanego za lekarstwo.
K u l t H. rozwinął się przy jego grobie w kościele św. Piotra
w Liège; 743 dokonano elewacji relikwii do ołtarza głównego,
a część ich 825 otrzymało opactwo benedyktynów Andage
w Ardenách (zw. odtąd Saint-Hubert), gdzie powstało
eur. centrum kultu H.. rozbudowane w XVI i XVII w.; 1847-
-48 G. Gelfs wykonał tu mauzoleum dla przechowywania relikwii
H. które zaginione w czasie reformacji miaty zostać
odzyskane w XIX w.; zabytkowy relikwiarz H. dla kościoła
św. Jakuba w Lowanium wykonał J. Pauwels.

W opactwie Saint-Hubert spisano 840-845 pierwsze Miracula
H.; przepisywano tam również Vita z poł. VIII w., włączając
fragmenty legendarnych żywotów in. świętych, np. do
Xl-wiecznej Libellus de conversione sancti H. comitis postmodum
episcopi leodiensis włączono z żywotu św. —» Eustachego
Rzymskiego epizod o nawróceniu pod wpływem napotkanego
w czasie polowania jelenia z krzyżem w porożu; z tego względu
H. czczony byt przez myśliwych i leśniczych, a przyjął się
w środowiskach uprawiających polowania, przed którymi
uczestniczono w mszach wotywnych, często w kaplicach fundowanych
pod jego wezw. na lesistych terenach; zakładano
też bractwa i stow, myśliwskie oraz ustanawiano ordery kawalerskie
im. H.; ordery te znane od XV w., przyznawane
były jako odznaczenia wojskowe lub myśliwskie (kawalerski
order H. ufundowany 1444 przez księcia Jülich-Berg Gerarda
V przetrwał do czasów nowoż.. a order H. ustanowiony 1708
przez elektora Palatynatu Wilhelma nadawano jeszcze 1918).

Bp Liège Jean de Hornes założył 1477 bractwo kośc. pod
wezw. H. zatwierdzone 1520 przez pap. Juliusza II. a przywileje,
zwl. odpustowe, pomnożyli pap. Leon X (1513-
-21). Grzegorz XIII (1572-85). Pawel V (1605-21) i Grzegorz
XV (1621-23). Renesans kultu H. w XIX w. wiąże się z pierwotnymi
jego centrami w Maastricht. "s-Hertogenbosch w
Holandii. Liège i Saint-Hubert w Belgii oraz Ile-de-France.
Autrey i Soissons we Francji.

W P o l s c e kult H. pielęgnowały również środowiska rycerskie
i dworskie, uprawiające myślistwo; przyjęto też
zach.eur. formy kultu, jak msze wotywne o H. w leśnych
kaplicach jego imienia, błogosławieństwo sprzętu myśliwskiego,
broni i zwierzyny: kult H. znany jest obecnie zwl. w diec.
—» chełmińskiej (II 5): kaplica H. w Chełmży zawdzięcza
przypuszczalnie swą genezę istniejącemu tam bractwu H. (założone
prawdopodobnie w XV w. istniało jeszcze w XX w.);

w XVIII w. przybudowano kaplicę H. do kościoła św. Mikołaja
w Papowie Biskupim i umieszczono w niej obraz H. z
XVII w., być może patronalny bractwa H.. które przetrwało
tu do 1939; dawna kaplica H. prawdopodobnie myśliwska,
w Boleszynie k. Lidzbarka służy obecnie jako świątynia
pubi.; myśliwskie stowarzyszenia H. znane byly w XIX i XX w. także na wsch. obszarach pol., a lwowskie Tow. Myśliwskie
im. H. wydało Regulamin polowań (Lw 1930); ośrodek
kultu H. powstał ostatnio w Zalesiu Górnym (kościół par. z
zabytkową kaplicą H.).

 

ASanc Nov I 759-930; BHL 3993-4002; A. Fischer, Święci myśliwi, bmw 1926; SzmPl 83; E. Brouette, BS XII 736-743; POH 221-222; W. Dynak, O kulcie świętego H. w Polsce, PP (1986) z. 4, 98-106; W. Zaleski, Sanktuaria polskie. Katalog encyklopedyczny miejsc szczególnej czci Osób Trójcy Przenajświętszej, Siatki Bożej i Świętych Pańskich, Wwa 1988, 20, 31-32.

 

W  i k o n o g r a f i i  H. występuje jako bp w średnim
wieku, z pastorałem i księgą w dłoni, lub jako młody mężczyzna
w stroju myśliwskim, w kapeluszu, z oszczepem i rogiem
myśliwskim zawieszonymi u boku. Indywidualnym atrybutem
H. jest jeleń z krucyfiksem w porożu.

Na najstarszym zabytku - rzeźbie z ok. 1300 w Saint-Hubert
- H. przedstawiony jest w stroju pontyfikalnym bez atrybutów;
z insygniami bpa i rogiem myśliwskim leżącym na
księdze ukazany został na skrzydle ołtarza H. Raphona z
1505 (Provinzialmuseum w Hanowerze), podobnie na relikwiarzu
z końca XVII w. w kościele St. Lambert w Beers.

Jako myśliwy H. wyobrażany jest z jeleniem stojącym u jego
stóp (witraż z ok. 1440 w kościele S. Maria im Kapitol w
Kolonii) lub z małą figurką jelenia w dłoni (skrzydło retabulum
z ok. 1525 z Preetz, Nationalmuseum w Kopenhadze),
niekiedy tylko z głową jelenia (figura w ołtarzu z poł. XVII
w. w kościele par. w Staffel); nadto spotyka się wizerunki H.
z jeleniem i psem (rzeźba z XVI w. w kościele St. Jacques w
Lowanium) lub z sokolem myśliwskim (obraz z XV w. w kolegiacie
w Daroca); róg myśliwski jako atrybut pojawia się
często w niem. rzeźbie barokowej (figury w ołtarzach z 1620
w kościele w Wolsfeld i z pocz. XVIII w. w Nonnweiler).

Tylko raz H. ukazany jest z kluczami leżącymi na księdze
(płaskorzeźba w kościele par. w Lendersdorf). W kompozycjach
grupowych H. najczęściej przedstawiany jest jako bp,
np. z Katarzyną i Kwirynem na skrzydle ołtarza S. Lochnera
z poł. XV w. (Alte Pinakothek w Monachium), z pap. Korneliuszem
w malowidle tablicowym z ok. 1510 (Wallraf-Richartz
Museum w Kolonii).

Cykliczne przedstawienia, ilustrujące epizody z życia i legendy
H., występują zwł. we flamandzkim malarstwie monumentalnym
(freski z końca XIII w. w Saint-Hubert) i miniaturowym
(iluminacje Loyseta Liédeta z XV w., Bibliothèque
Royale w Hadze); do zabytków malarstwa tablicowego należy
retabulum nieznanego malarza z 1500, ze scenami Pielgrzymka
H. do Rzymu, Przekazanie H. stuły przez anioła,
H. rozdzielający w kościele chleb i wino w celu zapobieżenia
wściekliźnie, H. leczący chorych swoim błogosławieństwem
(Muzeum w Donaueschingen); w XX w. sceny z życia H.
przedstawił M. Denis (kaplica barona Cochina w Paryżu).

Wśród pojedynczych ujęć scenicznych największą popularność
zyskał temat Wizji H. (wg legendy podczas polowania
miał się mu ukazać biały jeleń z jaśniejącym krucyfiksem pomiędzy
rogami, który przemówił do niego, by oddał się na
służbę Bogu) realizowany przede wszystkim w malarstwie flamandzkim
(obraz G. de Crayera z XVII w. w kaplicy H. w
Tervuren, malowidło Th. van Loona z XVII w. w Musées
Royaux des Beaux-Arts w Brukseli), niejednokrotnie, zwł.
w grafice, połączony ze sceną Przekazania H. stuły przez
anioła (miniatura w Godzinkach Anny z Bretanii z XVI w.,
BN Paryż). Przedstawiano też Mszą św. H. (fresk w kościele
w Sillegny) oraz scenę Elewacji relikwii H. (malowidło ze
szkoły J. van Eycka z XV w., National Gallery w Londynie).

W sztuce pol. H. wystąpił m.in. w szatach biskupich pośród
adorujących go postaci (malowidło z 1676 w kaplicy jego
imienia przy kościele św. Mikołaja w Papowie Biskupim,
obraz z poł. XIX w. w bocznym ołtarzu w kościele Świętej
Trójcy w Chełmży); z 1926 pochodzi lud. płaskorzeźba M.
Dudzika (wg zaginionego oryginału K. Dunikowskiego)
przedstawiająca Wizje św. H. (przydrożna kapliczka w Czajkowej
w par. Sarnów).

 

Künstle II 314-315; Braun TA 338-341; Réau III 2, 661-663; E. Brouette, BS XII 741-743; F. Werner, LCIk VI 547-551; KZSP XI z. 4, 116, z. 16, 14; Kapliczki, figury i krzyże przydrożne na terenie diecezji tarnowskiej, Kr 1983, 13.

Podobne prace

Do góry