Ocena brak

HORZYCA WILAM

Autor /Gordiana Dodano /22.10.2012

Właśc. Wilhelm Henryk Hořitza, ur.
28 II 1889 we Lwowie, zm. 2 III 1959 w Warszawie, inscenizator,
reżyser, krytyk lit. i teatralny.

Studiował 1908-14 historię literatury niem. i ang. na uniw.
w Wiedniu; 1920 wszedł do grupy poetyckiej Skamander
(m.in. był twórcą programu), a 1921 był jednym ze współzał.
(obok E. Breitera, J. Iwaszkiewicza i W. Zawistowskiego)
eksperymentalnego teatru Elsynor; 1922-31 wykładał historię
dramatu i teatru w Szkole Dramatycznej w Warszawie; 1924-
-26 wchodził w skład kierownictwa artyst. (wraz z L. Schillerem
i A. Zelwerowiczem) Teatru im. W. Bogusławskiego w
Warszawie, który dzięki H. stal się jedną z najbardziej znaczących
scen pol. w okresie międzywojennym; 1932-37 pełnił
funkcję dyr. Teatrów Miejskich we Lwowie, a 1937-39 był
zastępcą dyr. Teatru Nar.; samodzielnie prowadził teatr w
Toruniu (1945-48), Bydgoszczy (1947-48), Poznaniu (1948-
-51) i Wrocławiu (1952-53); ostatnią sceną, którą kierował,
był Teatr Nar. (1957-59); redagował też czasopisma „Droga"   (1928-37), „Scena Lwowska" (1932-37), „Pion" (1937-39,
wspólnie z J. Czechowiczem i R. Kołonieckim), a w okresie
okupacji konspiracyjne pismo „Nurt" (z F. Goetlem).

H. zapisał się w kulturze pol. przede wszystkim jako inscenizator
i reżyser, współtwórca nowocześnie rozumianej inscenizacji
w teatrze pol. przed 1939; był autorem koncepcji scenicznych
wielu przedstawień, zrealizowanych przez Schillera
w Teatrze im. Bogusławskiego (m.in. Kniazia Patiomkina T.
Micińskiego, Achilleis S. Wyspiańskiego, Róży S. Żeromskiego)
i uznanych za największe osiągnięcia teatru w Polsce, a
także współtwórcą (obok Schillera, ale i niezależnie od niego)
teatru monumentalnego (w jego koncepcji był to przede
wszystkim teatr wizyjny, poetycki, antynaturalistyczny, rozbijający
ramy teatru pudełkowego).

Inscenizacje H. miały często
charaktei widowisk obrzędowych i symbolicznych; w jego
twórczości scenicznej uwidoczniło się też dążenie do odnowienia
takich gatunków teatru rei. jak misterium i moralitet
(korzystał np. z trójdzielnej, wywiedzionej ze średniow. misteriów
sceny symultanicznej i kondygnacyjnej); sakr. konotacje
uzyskiwał także przez odpowiednio reżyserowaną gestykulację
i światło, wprowadzanie na scenę rozmaicie zakomponowanych
podestów i schodów (ten element pojawiał się
zawsze jako łącznik świata naturalnego i nadnaturalnego,
znak zróżnicowania pionowego całego kosmosu, symbol wyrażający
ideę antropocentryzmu i ascenzji - wniebowstąpienia
człowieka); jednym z najważniejszych tworzyw w teatrze
H. było zawsze słowo, uzyskujące sens bibl., kreatywny albo
obrzędowy, inkantacyjny.

Najważniejsze prace inscenizacyjne i reżyserskie H. przypadły
na okres lwowski (Samuel Zborowski J. Słowackiego,
1932; Kleopatra CK. Norwida, 1933; Wyzwolenie Wyspiańskiego,
1935; Odprawa postów greckich J. Kochanowskiego,
1936) oraz kierowania teatrem toruńskim (Sen nocy letniej
W. Szekspira, 1946; Orfeusz A. Świrszczyńskiej, 1946; Za
kulisami Norwida, 1946; Magia G.K. Chestertona, 1947; Życie
snem P. Calderona de la Barca, 1947).

H. był też autorem
artykułów na temat teatru, recenzji propagujących działalność
sceniczną pokrewnych mu twórców oraz jego własne
prace teatralne. Wypowiedzi z okresu międzywojennego, dotyczące
funkcji poezji, a także dramatu romantycznego i młodopol.
we współcz. kulturze, zgromadził w Dziejach Konrada
(Wwa 1930); pośm. wydano O dramacie (Wwa 1969).

 

I. Sławińska, W teatrze Wilama H., Arkona 2(1947) z. 7-8, 14-15; tenże, Dwa teatry H., Odra 4(1948) z. 7, 3; I. Bołtuć-Straszewska, Teatr Wilama H., Teatr 14(1959) z. 12, 5-7; T. Terlecki, H. - człowiek teatru, Wiadomości 14(1959) z. 51-52, 14-15; L. Schiller, O Wilamie H., Pamiętnik Teatralny 9(1960) 3-11; P. Grzegorczyk, Wiłam H. 1889-1959, Znak 13(1961) 524-526; L. Kuchtówna, Styl teatralny Wilama H., Dialog 14(1969) z. 4, 119-124; Z. Osiński, Le „symbolisme du centre" au théâtre de Wilam H., Zagadnienia Rodzajów Literackich 12(1969) z. 1, 61-88; L. Kuchtówna, Wielkie dni malej sceny. Wilam H. w Teatrze Ziemi Pomorskiej w Toruniu 1945-1948, Wr 1972; Z. Osiński, Teatr Dionizosa. Romantyzm w polskim teatrze współczesnym, Kr 1972, 95-130.

Podobne prace

Do góry