Ocena brak

HONORAT KOŹMIŃSKI, Honorat z Białej Podlaskiej bł. OFMCap

Autor /Nepomucen Dodano /19.10.2012

Imię chrzestne Florentyn Wacław, ur. 16 X
1829 w Białej Podlaskiej, zm. 16 XII 1916 w Nowym Mieście
n. Pilicą, założyciel bezhabitowych zgromadzeń zak. (—* honorackie
zgromadzenia), pisarz ascetyczny.

1. Ż y c i e i d z i e ł a - Pochodził z rodziny inteligenckiej
(ojciec był budowniczym miejskim); uzyskane w Płocku
(1840-44) wykształcenie średnie uzupełniał studiami 1845-48
w Warsz. Szkole Sztuk Pięknych; aresztowany pod zarzutem
udziału w antyrządowym spisku i osadzony 1846 w Cytadeli
Warsz., przeżył chorobę i krótkotrwały kryzys wiary; uwolniony
1847, kontynuował studia, nawiązując m.in. kontakty
z malarzem J. Drewaczyńskim i P. Leszczyńskim OFMCap,
pod którego wpływem 1848 wstąpił do zak. w Lubartowie;
po studiach filoz.-teol. w seminariach zak. w Lublinie i Warszawie
przyjął 1852 święcenia kapł.; 1853-64 pełnił w Warszawie
różne funkcje duszpast. (kaznodzieja, spowiednik, katecheta
na pensji żeńskiej, 1863 dysponował na śmierć więźniów
polit., m.in. A. Konarskiego OFMCap i J. Jeziorańskiego)
i zak. (lektor studium zak., sekretarz prow., 1860-62
przełożony klasztoru w Warszawie, 1859-62 definitor); powodowany
pragnieniem rei.-mor. odrodzenia społeczeństwa,
krzewił tercjarstwo franciszkańskie (—» zakony trzecie) i —»
żywy różaniec, nadając im specyficzne formy organizacyjne i
przypisując program apost.-społ. (tzw. „róże" stanowe); z
Zofią Truszkowską (beatyf. 1993) założył 1855 —* felicjanki,
przyczyniając się do wypracowania ich organizacji, formacji,
ustawodawstwa i apostolatu (m.in. ochronki wiejskie).

W wyniku
kasaty klasztorów (1864) przebywał do 1892 w zbiorczym
klasztorze w Zakroczymiu; chcąc, w warunkach w jakich
żyło społeczeństwo pol., wypełniać obowiązki powołania i
apostolatu, założył honorackie zgromadzenia, dla których
zredagował konstytucje i wyznaczył zadania apost.; szerzył
bractwa przy kościele klasztornym i pisał ascet. dziełka. Po
kasacie klasztoru (1892) H. przeniesiono do etatowego klasztoru
w Nowym Mieście n. Pilicą, gdzie kontynuował działalność
zgromadzeniotwórczą i pisarską; z nominacji rzym.
władz zak. od 1895 był komisarzem gen., zabiegając o ocalenie
i rozwój wspólnoty zak., a także jej karność; tajnie przesyłał
do Rzymu raporty o stanie zakonu pod zaborem ros.;
dotknięty cierpieniami fiz., a także mor., związanymi zwł. z
posądzeniem go o wpływ na powstanie —> mariawitów, apostazją
współbrata I.K. Wysłoucha („Szech"), reorganizacją
zgromadzeń (1908) oraz odsunięciem go od kierowania nimi,
licznymi śledztwami i inwigilacją (1911-12), ofiarował swą
sławę (dożywotnią i pośm.) w intencji powrotu mariawitów
do łączności z Kościołem (—» heroiczność cnót).

Działalność pisarska H. traktowana jako „apostolstwo piórem",
zawarta została w ok. 130 pozycjach drukowanych i
ok. 40 rękopiśmiennych (Archiwum Wicepostulatora Procesu
Beatyfikacyjnego w Warszawie - AWP); drukowana spuścizna
dzieli się na publikacje: prawnicze (23), ascet. (19), homiletyczne
(13), maryjne (5) i społ. (3); największy rozgłos zapewniły
H. dzieła o charakterze encyklopedycznym, m.in. teologia
historii Powieść nad powieściami. Historia miłości Bożej
wzglądem rodu ludzkiego (I-IV, Wł 1909-10; część dzieła
w rękopisie - AWP II C 42), encyklopedia maryjna Czem
jest Maryja, czyli zbiór tajemnic, przywilejów, łask, cudów i
uwielbień Przenajświętszej Bogarodzicy według dni roku ułożony
(I, Kr 1885, Ki 19042, w rękopisach II-LXXV, AWP II
C 41) oraz encyklopedia franciszkanizmu Święty Franciszek
Seraficki.

Jego życie, wielkie dzieła, duch, dary, pisma i nauki
i ich odbicie w naśladowcach jego (I-IV, Wwa 1901-13; w
rękopisie V-VI, AWP II C 43); w rękopisach pozostały różnorodne
wypowiedzi, m.in. Co Polsce i całej Europie dziś
potrzeba? (ok. 1910, AWP II C 22), Polska wobec Boga i
Kościoła (ok. 1915, AWP II C 23), Wojna europejska wobec Boga (1914, AWP II C 19), a także 28 zbiorów kazań (o
łącznej liczbie ok. 1500; AWP II B 1-28), z których opublikowano
m.in. Kazanie na uroczystość MB Różańcowej [...] o
zaofiarowaniu się Maryi (Wwa 1892), Nauki o Trzecim Zakonie
świętego Franciszka (Wwa 1920), Nauki o świętym Franciszku
z Asyżu (w: Polskie teksty ascetyczne, Wwa 1988, X
3-161) oraz przemówienia zak., m.in. Przemowa do sióstr felicjanek
(Kr 1888), Przemówienie przy jubilacjt zakonnej ojca
Feliksa Sadowskiego (Kr 1900), Przemówienia o życiu zakonnym
(w: Polskie teksty ascetyczne, Wwa 1981, IV 3-276),
Konferencje dla zakonników (w: Polskie teksty ascetyczne,
Wwa 1988, X 162-240). H. wypowiadał się także na tematy
społ., m.in. dając odpowiedź na ankietę Przeglądu Powszechnego
(1908) 18-74, w publikacji O pracy społecznej w zgromadzeniach
przeciwko robocie socjalistów (w: Patron zawierzenia
i wytrwania* Okruchy myśli błogosławionego H., kapucyna
(1829-1916), Wwa 1989, 59-62) oraz w komentarzu Warunki
pokoju podane w encyklice Jego Świątobliwości papieża
Benedykta XV „Pax vobis" (Polak-Katolik 11(1916) z. 237-
-272). Teksty dotyczące zgromadzeń, m.in. rozproszone w
czasopismach, wydano jako Pisma o zakonnym życiu ukrytym
(w: Polskie teksty ascetyczne, Wwa 1988, XI 3-219).

2. P o g l ą d y - Rozwiązanie kwestii spol. widział H. w
ożywieniu ducha Chrystusowego i w pracy Kościoła, a zwł.
zgromadzeń zak.; zwracał uwagę na osobową godność człowieka
i domagając się jej uszanowania postulował równość
wszystkich wobec prawa i szacunek dla ludzkiej pracy; opowiadał
się za własnością prywatną, wiążąc z tym pojęcie sprawiedliwości,
miłości i miłosierdzia, które stosowane łącznie
są zdolne uzdrowić konkretne stosunki społ.; w tym celu swoim
zgromadzeniom nadał charakter wybitnie społ., powierzając
szczegółowe zadania, czemu miała służyć ilość zgromadzeń,
ich struktura i przeznaczenie stanowe; sądził, że osoby
zak. z tytułu swej konsekracji i życia wspólnotowego są najbardziej
predysponowane do służby społ.; zaliczając kwestię
robotniczą do zagadnień mor., uważał, że do jej rozwiązania
winien przyczynić się Kościół, m.in. przez zakładanie związków
zawodowych, co H. zleci! także swoim zgromadzeniom;
społ. zaangażowanie Kościoła zdolne jest wyeliminować nieodpowiednią
działalność osób niepowołanych, wypaczających
całokształt życia społ. (—»• socjalizm).

3. D u c h o w o ś ć H. obrazują jego prace ascet., przeważnie
rękopiśmienne (AWP II C 1-5), m.in. Notatnik duchowy.
Wrażenia i postanowienia z rekolekcji 1855-1915 (Notatnik
duchowy, Wwa 1991), odzwierciedlający jego ewolucję duchową;
postawa konwertyty i wybór zak. kapucynów dla realizacji
powołania sprawiły, że w H. odzwierciedlił się radykalizm
franciszk. duchowości (—» franciszkanie III), przenikniętej
ascetyzmem XIX w. (—> asceza IV 3), pozostającym pod
wpływem — Ćwiczeń duchownych Ignacego Loyoli; duchowość
H. była zorientowana chrystocentrycznie (—» chrystocentryzm);
szczególnie bliskie było H. wcielenie i narodzenie
Chrystusa (żłóbek) oraz jego męka (krzyż, Serce Jezusa,
oblicze Jezusa); z chrystocentryzmem łączył się maryjny aspekt
duchowości H., mający także swą genezę w jego konwersji;
Maryja jako najdoskonalsza istota, obdarzona bogactwem
darów i prerogatyw budziła w H. zachwyt i pragnienie
oddawania jej chwały; niektóre przeżycia Maryi (np. ukrycie
w Nazarecie) ułatwiały umotywowanie formy życia proponowanej
zgromadzeniom; wyrazem maryjności było krzewienie
wielu kultów MB, począwszy od franciszkańskich (niepokalane
poczęcie NMP, jej macierzyństwo, boleści i radości MB)
przez ogólnokośc. (—» Serce Maryi, —» niewolnictwo maryjne
wg Ludwika Grignion de Montfort z formułą własną „tuus
totus", MB Różańcowa i —» różaniec) do rdzennie pol. nabożeństw,
m.in. do — Częstochowskiej Matki Bożej, z którym
wiązał nadzieję duchowego odrodzenia narodu dzięki zwł. realizacji
ślubów króla Jana II Kazimierza; duchowość swą
kształtował w bezgranicznej wierze, której dopełnienie stanowiła
niezachwiana nadzieja i heroiczna miłość Boga i bliźniego;
charakterystycznymi cnotami H. byly wytrwałość i męstwo;
był promotorem powsz. powołania do świętości, zachęcając
ludzi różnych stanów i środowisk do dążenia do świętości
przez wierność obowiązkom stanu i korzystanie z sakramentów,
zwł. Eucharystii (propagował codzienną komunię).

4. K u l t - Opinia o świętości H. szerzyła się od jego
śmierci; wyrazem tego było m.in. częste odwiedzanie jego
grobu w katakumbach klasztornych; 1929 kapucyni i przełożeni
zgrom, podjęli decyzję o wszczęciu procesu beatyfikacyjnego,
którą zrealizowano dopiero po II wojnie świat.; 1949-52
przeprowadzono stosowne procesy, a ich akta przekazano
Kongr. Obrzędów;

1952-74 badano pisma H.; 1987 Kongr.
do Spraw Kanonizacji wydała dekret o heroiczności cnót, a
1988 dekret o cudownym uzdrowieniu za przyczyną H.; 16 X
1988 H. został beatyf. w Rzymie przez pap. Jana Pawła II;
wspomnienie dowolne dla zakonu 13 X (dla Polski wspomnienie
obowiązkowe z własną modlitwą mszalną oraz 2. czytaniem
w LG); pod wezw. H. wzniesiono kilka kościołów i
kaplic oraz erygowano parafie (m.in. 1990 w Białej Podlaskiej);
1992 został ogłoszony patronem diec. łowickiej.

5. P r z e d s t a w i e n i a i k o n o g r a f i c z n e H. powstały
w związku z opinią o jego świętości i beatyfikacją; pierwsze
portrety namalował 1925 i 1927 W. Barwicki dla klasztoru
Kapucynów w Nowym Mieście (np. portret en pied w otoczeniu
symboli franciszkańskich i orła w koronie), następnie
1968 Laurencja Kaszycka (Dom Arcybiskupów Warszawskich
w Warszawie) i J. Przełomiec (klasztor Kapucynów w
Lublinie), a 1978 Stanisław Baj (klasztor Kapucynów w Warszawie);
różne przedstawienia pojawiły się z okazji beatyfikacji,
m.in. ołtarzowy obraz Elżbiety Łysak-Ostrowskiej (kościół
Kapucynów w Łomży), ukazujący H. w kapucyńskim habicie
i fioletowej stule w pozycji klęczącej, oraz podobny
Zbigniewa Kotyłły, ukazujący H. w ekstazie przed Matką
Bożą w obłoku z gorejącym sercem (Biała Podlaska); klęczącego
H. z krzyżem w ręku (kościół Kapucynów w Nowym
Mieście, 1988) lub klęczącego przed wystawionym Najśw. Sakramentem
(kościół Kapucynów w Lublinie, 1989) przedstawił
Kotyłło oraz Baj (katedra we Wrocławiu, 1989); Stanisław
Bąkowski ukazał H. unoszącego się nad Jasną Górą z
obrazem MB Częstochowskiej (klasztor Paulinów na Jasnej
Górze, 1989) oraz klęczącego obok krzyża z unoszącą się postacią
MB Częstochowskiej (obraz ofiarowany pap. Janowi
Pawłowi II); najczęstszym atrybutem H. jest miniatura jego
specjalnego konfesjonału, na którego tle H. ubrany w habit
rozgrzesza lub błogosławi grupę ludzi, m.in. członków
zgrom, (obrazy Baja z 1989 w kościele Kapucynów w Warszawie
i Ewy Barańskiej-Jamrozikowej w klasztorze Kapucynów
w Krakowie); na obrazie eksponowanym w Rzymie w
czasie obrzędu beatyfikacji Dámaso Bianchi OFMCap przedstawił
H. w postawie stojącej w habicie i stule, błogosławiącego
otaczających ludzi na tle konfesjonału i konturów kościołów
kapucyńskich w Białej Podlaskiej i Zakroczymiu oraz
unoszącą się nad nim MB Częstochowską.

W ołtarzu dedykowanym
H. w Nowym Mieście relikwie spoczywają w artyst.
relikwiarzu w formie trumienki ozdobionej emblematami
franciszkańskimi i herbami wszystkich zgrom, honorackich,
wykonanym 1988 przez Tadeusza Białowarczuka wg projektu
Leszka Dunina; z in. relikwiarzy na uwagę zasługuje oparty
na motywie konfesjonału, wykonany 1988 przez Czesława
Dźwigają i w kształcie drzewa z wypisanymi na jego konarach
nazwami zgrom, honorackich (1988); wg projektu Dźwigają
wystawiono w Nowym Mieście pomnik Błogosławionego,
ukazanego w geście błogosławieństwa, stojącego na tle
krucyfiksu z herbem franciszk. u podnóża.

B i b l i o g r a f i a prac H. - M. Mazurek Bibliografia prac
ojca H., kapucyna (1829-1916), NP 28(1968) 24-38; R. Gustaw
(bibliogr. podmiotowa i przedmiotowa) HP I 886-895;
G. Bartoszewski Bibliographia de Servo Dìo, w: Canonizationis
Servi Dei H. a Biała Podlaska [...] Summarium documentorum
additum, R 1985, 345-357; F.J. Duchniewski, R. Prejs Sługa Boży ojciec H. Bibliografia przedmiotowa (Pozycje
wybrane), AK 111(1988) 281-288.

 

[J. Muśkiewicz], Ojciec H. z Białej - komisarz prowincji polskiej kapucynów 1829-1916, Wwa 1917; J. Pawelski, W pierwszą rocznicę śmierci dwu polskich zakonodawców, Kr 1918; S. Muśnicka, Ojciec H. z Białej kapucyn (1829-1916), I-III, Kr 1925 (mpsAWP); A. Piotrowski, Wielki budowniczy katolickiej Polski, sługa Boży ojciec H., kapucyn (1829-1916), Wwa 1932; E.M. [Lescure] de Beaulieu, Un héros de la Pologne moderne. Le père H. de Biala, capucin, Ts 1932; S.M. [Klimowicz] de Żytomierz, Père H. de Biala fondateur des nouvelles formes de la vie religieuse en Pologne sous la domination russe après 1864 (1864-1908), R 1950 (mpsAWP); J.M. Święcicki, Zelota polski, ojciec H., kapucyn, Kr 1956 (mpsAWP); F. Duchniewski, Krzewiciel „niewolnictwa maryjnego" - Ojciec H. (1829-1916), HD 35(1966) 184-187; E. Jabłońska-Deptuła, Reformator ojciec H., 1829-1916 (Dziewiętnastowieczna próba odnowy katolicyzmu polskiego), WNZP I 389-406; F. Duchniewski, Źródła i stan badań nad życiem i działalnością ojca H., STNKUL 16(1968) 287-294; Ojciec H. a ruch religijno-społeczny kobiet w drugiej połowie XIX wieku na ziemiach polskich, STNKUL 16(1968) 287-320; M. Werner, Ojciec H., kapucyn ¡829-19¡6, Pz 1972; W. Padacz, Z polskiej gleby, Kr 1973, 305-309; F. Duchniewski, Działalność ojca H. w diecezji płockiej, MPP 59(1974) 297-302; Fernando [Tonello] da Riese Pio X., Onorato Koźmiński da Biala Podlaska, un Polacco che visse sempre in piedi, R 1976, 19882; W. Miziotek, Duszpasterska działalność ojca H. w Warszawie w latach 1852-1864, WAW 66(1976) 310-320; P. Brzozowska, Ojciec licznych rodzin zakonnych. H. kapucyn, Wwa 1977; P. Dydycz, Więź sługi Bożego ojca H., kapucyna z diecezją podlaską, WDP 46(1977) 199-203; M. d'Alatri, G. Bartoszewski, DIP V 367-372; P. Brzozowska, Kult Maryi przekazany zgromadzeniom przez ojca H., w: Ku doskonałości zakonnej, Wwa 1979, 186-198; D. Mondrone, Onorato Koźmiński da Biala, un geniale lottatore per la fede in Polonia, w: / santi ci sono ancora, R 1979, V 180-200; P. Dydycz, Społeczny wymiar osobowości sługi Bożego ojca H., HD 49(1980) 301-306; tenże, La dimensione sociale del Servo di Dio Onorato Venceslao Koźmiński, L'Italia Francescana 56(1981) 385-386; F. Stopniak, SPTK II 400-405; G. Bartoszewski, P. Brzozowska, Duchowość ojca H. i jego zgromadzeń ukrytego życia zakonnego, WNZP XV 78-116; CC. Billot, H. Koźmiński (1829-1916), Blois 1983; G. Bartoszewski, P. Brzozowska, Niewolnictwo maryjne w życiu i nauczaniu sługi Bożego ojca H., StF 1(1984) 135-162; Gadacz I 611-615; E. Jabłońska-Deptuła, Trwanie i budowa. H. kapucyn ¡829-¡916, Wwa 1986; M.M. Kubrak, Popularyzacja mariologii w dziele sługi Bożego H. „Czem jest Maryja", DPZG 37(1986) 687-693; E. Jabłońska-Deptuła, Sługa Boży H., w: Polscy święci, Wwa 1987, X 82-155; W. Kluz, Ziarnko gorczycy. Ojciec H. OFMCap 1829-1916, Wwa 1987; G. Bartoszewski, Maryja w życiu i działalności apostolskiej ojca H., AK 111(1988) 211-225; F. Duchniewski, Popularyzacja mariologii w dziele ojca H. „Czem jest Maryja", w; Niepokalana. Kult Matki Bożej na ziemiach polskich w XIX wieku, Lb 1988, 571-577; P. Dydycz, Z Podlaskiej ziemi wezwany. Błogosławiony H. kapucyn (1829-1916), R 1988; Z. Mielak, Formy apostolstwa w ujęciu ojca H., AK 111(1988) 250-258; D. Olszewski, Sługa Boży ojciec H. na tle epoki, AK 111(1988) 187-201; H.L Szumił, M. Tobiasz, Ojciec H. wobec zagrożeń społecznych narodu, AK 111(1988) 269-280; R. Prejs, Środowisko zakonne bł. H. Klasztory w Zakroczymiu i Nowym Mieście n. Pilicą w latach 1864-1916, NP 74(1990) 5-33.

Podobne prace

Do góry