Ocena brak

HOLLENDER TADEUSZ

Autor /SkadWiesz Dodano /23.02.2012

HOLLENDER TADEUSZ, ur. 30 V 1910 w Leżajsku, zm. 31 V 1943 w Warszawie, poeta, satyryk, tłumacz. Wychowanek UJK, 1929-33 studiował prawo i filologię pol.; brał udział w życiu kult. Lwowa: 1929 debiutował w miejscowej prasie, 1933 redagował czasopismo młodzieży lit. „Wczoraj - dziś -jutro", był współzałożycielem (1933), nast. red. (do kwietnia 1934), współred. (z K. Kurylukiem do lipca t. r.) i stałym współpracownikiem mies. „Sygnały". Współpracował też z warsz. tygodnikiem satyr. „Szpilki" (ód 1934) i z in. czasopismami liberalnej i lewicowej inteligencji, 1936 był współorganizatorem Zjazdu Pracowników Kultury we Lwowie. W 1937 przeniósł się do Warszawy dla objęcia działu lit. w radykalnym „Głosie Powszechnym", po 1939 przebywał początkowo we Lwowie, od 1941 ponownie w Warszawie, gdzie czynnie uczestniczył w podziemnym życiu lit., publikował w konspiracyjnych antologiach (np. Anegdota i dowcip w walce, którą współredagował 1943) i czasopismach satyr. (m. in. „Lipa" i „Moskit"). Aresztowany przez gestapo w maju 1943, po krótkim pobycie w więzieniu na Pawiaku został rozstrzelany w ruinach getta.

Twórczość rozpoczął pod auspicjami L. Staffa i poetów —» „Skamandra" szybko zdobyWając uznanie, zarówno jako liryk, jak i satyryk (zbiory Czas, który minął 1936, Ludzie i pomniki 1938). W dojrzałej poezji H. dominował nurt refleksji społ. i osobistej, w którym buntowniczy protest przeciw krzywdzie i nędzy proletariatu (np. Wiersz o czarnej wodzie, Czerwony wiersz, Rzeka mego miasta) i kryt. rozrachunek z przeszłością nar. splatały się z poczuciem tragicznego osamotnienia, świadomością' śmierci (Do Allana Gerbault), potrzebą kontemplacyjnego kontaktu z naturą (wiersze krajobrazowe). Przekonaniom polit. dawał dobitny wyraz w aktualnej satyrze, wyszydzającej wprost lub aluzyjnie „państwowotwórczą" i mocarstwową frazeologię sanacji, konserwatyzm mieszcz., klerykalizm, nacjonalizm, antysemityzm (również w powieści satyr. Polska bez Żydów 1938); podczas wojny wymierzył jej ostrze przeciw hitlerowskiemu okupantowi (zbiór Satyry i fraszki wyd. 1943 pośm. pod pseud. Tomasz Wiatraczny). Biegle władał tradycyjnymi formami poet. (np. parafraza Pana Tadeusza w wierszach Stulecie i Arcyserwis), uwspółcześniał i trawestował rozmaite gatunki liryczne i satyr. - balladę, epigramat, fraszkę, często posługiwał się stylizacją groteskowo--fantastyczną, parodią i kalamburem. Tłumaczył poetów niem. i rum., a zwłaszcza ukr. pozostawiając obszerną antologię Pięćdziesięciu z tej i z tamtej strony Zbrucza (rkps 1939), wyd. pt. Z poezji ukraińskiej (1972).

Wiersze, satyry, fraszki, wybór i wstęp A. Maliszewski, wspomnienie o autorze J. Zagórski, dod. kryt. J. W. Gomulicki, W. 1949; Liryka i satyra, wstęp S. Skwarczyńska, wybór taż i B.W. Lewicki, Kr. 1963 (tu bibliografia twórczości).

PSB 9 (S. Skwarczyńska); Z. ANDRES Poezja T.H., „RuchLit." 1977

Jan Wojnowski

Podobne prace

Do góry