Ocena brak

HÖLDERLIN FRIEDRICH

Autor /Irmina Dodano /19.10.2012

ur. 20 III 1770 w Lauffen n.
Neckarem, zm. 7 VI 1843 w Tybindze, pisarz luterański.

W
1784-88 uczęszczał do szkół klasztornych w Denkendorf i
Maulbronn; 1793 ukończył studia teol. w Tybindze; od 1794
przebywał w Jenie i Weimarze, a od 1795 pracował jako nauczyciel
we Frankfurcie n. Menem, Homburgu (1798-1800,
1804-06), Stuttgarcie, Hauptwil (od 1801), Bordeaux i Nürtingen,
potem ponownie w Tybindze (1807 w klinice psychiatrycznej).

Poglądy filoz. i rei. H. odbiegały od ortodoksyjnej teologii
luterańskiej (w kierunku —» pietyzmu); zaznacza się w nich
wpływ m.in. filozofii J.G. Herdera, G.W.F. Hegla, J.G. Fichtego
i F.W.J. Schellinga; u ich podłoża leżało przekonanie
o doniosłej roli Grecji i antyku w dziejach świata; były one
próbą pogodzenia wierzeń mitycznych i panteizmu z chrzęść,
soteriologia; wg H. Chrystus (na równi z bogami antyku) ma
powrócić w pełni chwały i przywrócić światu utraconą jedność;
wykorzystując społ.-polit, poglądy J.J. Rousseau i ideały
rewolucji franc. H. postulował stworzenie państwa republikańskiego
na wzór demokracji ateńskiej; początkowo był
zwolennikiem nacjonalizmu, który nast. potępił. Przekonany
o profetycznej roli poetów, wierzył, że pokierują oni odrodzeniem
duch. i mor. narodu niem.; szczególnym kultem otaczał
mit. Herkulesa i Dionizosa, a także Empedoklesa, K.
Kolumba, Napoleona I Bonapartego i Gustawa II Adolfa.

Do 1788 twórczość H. nawiązywała do spuścizny F. Schillera
i F.G. Klopstocka; widać w niej pozytywne nastawienie
do przemian rewolucyjnych w Europie; H. wykorzystywał
m.in. bibl. motyw winnicy i święta winobrania jako znaków
wolności społ. i osobistej dla podkreślenia eschatol. nadziei.

Okres tybiński (1788-99) charakteryzował się wielkimi hymnami
(Hymne an die Freiheit, Hymne an die Menschheit), pełnymi
zachwytu nad urodą życia, ale i pesymistycznym przeświadczeniem,
że bogowie opuścili pogrążoną w chaosie ziemię
(światem rządzi trójca bóstw: Ziemia - ludzka natura
zmysłowa, Eter - duch, Światło - miłość łącząca ducha z ciałem);
nasilenie pogańskiego kultu przyrody przypadło na
okres frankfurcki, zamknięty utworem Hyperion oder der Eremit in Griechenland (I-II, F 1797-99), w którym w epistolarnej
formie symbolicznie ukazał dramat doby współcz., rozczarowanie
H. rewolucją franc, i możliwość odnowienia harmonii
między człowiekiem a przyrodą oraz zmysłowością a
duchowością.

Okres po 1798 przyniósł trudną, filoz. lirykę
refleksyjną (zwł. ody Der Tod fürs Vatersland, Der Mein,
Der Zettgeist i elegię Brot und Wein) oraz ostateczną wersję
dramatu Der Tod des Empedokles (F 1799), którego gł. motywem
jest wiara w śmierć przywracającą równowagę światu
na wzór tragedii Zbawiciela.

H. pozostawił też przekł. z Lukana,
Owidiusza, Wergiliusza, Horacego, Eurypidesa, Pindara
i Sofoklesa (Die Trauerspiele des Sophokles I-II, F 1804).
Zbiorowe wyd. dzieł H. ukazało się pt. Sämtliche Werke
(I-II, St 1846); w przekładzie pol. wydano Poezje wybrane
(Wwa 1964) oraz Pod brzemieniem mego losu. Llsty-Hyperlon
(Wwa 1976).

 

K. Hildebrandt, H. Philosophie und Dichtung, St 1939, 19714; M. Heidegger, Erläuterungen zu H. Dichtung, F 1944, 19714; A. Winklhofer, H. und Christus, Nü 1946; J.K. Hahn, Dichtkunst en religie bij H.. N 1949; M. Kohler, A. Kelletat, H.-Bibliographie 1938-1950. St 1953; A. Beck. RGG III 394-400; Z. Żygulski, Fryderyk H. (1770-1843), Wr 1964; Der Versöhnende. H. Christus-Hymnen. Sa 1966; H. Eine Chronik in Text und Bild, F 1970; H. Zum 200. Geburtstag. Mn 1970; R. Nägele, Literatur und Utopie. Versuche zu H., Hei 1970; A. Milska, Wstęp, w: Fryderyk H.. Pod brzemieniem mego losu. Listy-Hyperion. Wwa 1976, 1982 , 5-24; F. Strack, Ästhetik und Freiheit. H. Idee von Schönheit, Sittlichkeit und Geschichte in der Frühzeit, T 1976; A. Rogalski, Trzy portrety niemieckie. Fryderyk H., Jean Paul, Stefan George, Pz 1980, 5-116; G. Thurmair, Einfalt und einfaches Leben, Mn 1980; M. Beese, Friedrich H., L 1981; M. Prill, Bürgerliche Alttagswelt und pietistisches Denken im Werk H., T 1983; Internationale H.-Bibliographie (1HB), St 1985; W. Fitzgerald, Agnostic Poetry. The Pindaric Mode in Pindar, Horace, H. and the English Ode, Be 1987; Hansers Sozialgeschichte der deutschen Literatur vom 16. Jahrhundert bis zur Gegenwart IV. Mn 1987.

Podobne prace

Do góry