Ocena brak

HOŁD PASTERZY

Autor /Irmina Dodano /19.10.2012

Typ ikonograficzny należący do cyklu
scen —* narodzenia Chrystusa, powstały w XIV w. w kręgach
franciszkańskich jako rozwinięcie przedstawienia —» żtóbka i —* zwiastowania pasterzom oraz odpowiednik kompozycji
hołdu —> Trzech Króli.

Wyjątkowo kompozycje h.p. pojawiały się przed XIV w.
(rom. kapitel z XII w., St. Pierre w Chauvigny), lecz ustanowienie
schematu sceny dokonało się w średniowieczu (warsztat
Bartolo di Fredi, obraz tablicowy z 1383-88, MWat; Taddeo
di Bartolo, kwatera z pocz. XV w., Pinakoteka w Sienie;
Fra Angelico, fresk z 1. poł. XV w., Museo di S. Marco we
Florencji); w tym okresie podkreślano także znaczenie obecności
św. Józefa Oblubieńca i pasterzy oraz określono symboliczną
treść składanych przez nich darów; baranek zapowiada
ofiarę Chrystusa, kij pasterski (pastorał) symbolizuje jego
władzę nad ludzkimi duszami, a piszczałka (flet) sugeruje, iż
jego uczniowie będą go naśladować; wyjątkowym dziełem
jest Tryptyk Portlnarlch (H. van der Goes, ok. 1476, Uffizi,
Florencja), gdzie w symbolicznym przedstawieniu dramatu
walki między dobrem i złem znajdują się pasterze (reprezentują
przy tym 3 okresy ludzkiego życia i 3 odmiany tego samego
ruchu); pomnik nagrobny bpa Alonsa Tostado (V. de
la Zarza, 1518, katedra w Avili), w którym płaskorzeźba
h.p. występuje obok sceny Hołdu Trzech Króli, dowodzi uzupełniania
się treści tych 2 przedstawień;

h.p. często pojawiał
się w sztukach plastycznych po Soborze Tryd. (J. de Ribera,
obraz z ok. 1645, Luwr; Guercino, fresk z poł. XVII w.,
katedra w Piacenzie), lecz ewolucja przedstawień prowadziła
ku narracyjności i rodzajowości (tendencję tę zapoczątkował
P.P. Rubens, wprowadzając dodatkowo postacie 2 pasterek
do kompozycji z 1604-05 w S. Spirito, Fermo); h.p. stanowił
inspirację dla malarzy XVIII w. ( C D . Asam, fresk z 1724-26
w kolegiacie w Einsiedeln; G.B. Tiepolo, malowidło z ok.
1732 w S. Marco w Wenecji) i współcz. artystów (E. Bernard,
drzeworyt z 1885, własność prywatna).

W sztuce pol. temat h.p. pojawił się wcześnie (Mieronice
k. Wodzisławia, kościół pod wezw. św. Jakuba, fresk z 2.
poł. XIII w.); częste są także przedstawienia (np. warsztat
W. Stwosza, kwatera Tryptyku z Lusiny, po 1500, MNKr),
w których niekiedy pasterze składają dary w postaci baranków,
treść zaś dzieła inspirowana jest dodatkowo objawieniami
św. Brygidy (kwatera z 2. poł. XVI w., Kłecko); potryd.
ikonografię wprowadził w swoim obrazie H. Han (predella z
1618, katedra w Pelplinie).

 

Réau III 2, 233-236; P. Wilhelm, LCIk II 109-120; Z. Kruszelnicki, Z zagadnień ikonografii sziuk plastycznych w średniowieczu, w: Katolicyzm średniowieczny, Wwa 1977, 404-410.

Podobne prace

Do góry