Ocena brak

HOLBACH PAUL HENRY THIRY d'

Autor /Irmina Dodano /19.10.2012

ur. 8 XII 1723 w
Edesheim (Palatynat), zm. 21 I 1789 w Paryżu, filozof.

Adoptowany przez wuja, H. przejął jego nazwisko, tytuł
barona i majątek; po studiach przyr. w Lejdzie (1744-49), w
czasie których zetknął się z antyrel. tendencjami, zamieszkał
w Paryżu, gdzie jego dom stał się salonem grupującym ówczesną
elitę intelektualną;

1752-65 współpracował z —» encyklopedystami,
opracowując do Wielkiej Encyklopedii Francuskiej
hasla z zakresu rzemiosł i medycyny; od 1760 publikował
pod pseud. lub anonimowo filoz. pamflety antyrel., jak
np. Le Christianisme dévoilé, ou Examen des principes et des effets de la religion chrétienne (Lo 1756) i La Contagion sacrée,
ou Histoire naturelle de la superstition (I-II, Lo 1768).

W głównym dziele Système de la nature, ou Des loix du
monde physique et du monde moral (I-II, Lo 1770; System
przyrody, czyli prawa świata fizycznego i moralnego I-II,
Wwa 1957) wykorzystał współczesne mu osiągnięcia z zakresu
filoz. i nauk. przyrodoznawstwa, teorii życia społ., rei.,
polityki i moralności. Ideał życia społ. zawarł w La politique
naturelle, ou Discours sur les vrais principes du gouvernement
(I-II, Lo 1773), Système social, ou Principes naturelles
de la morale et de la politique (I-III, Lo 1773), La morale
universelle, ou les Devoirs de l'homme fondés sur sa nature
(ITU, A 1776), Ethocrade, ou gouvernement fondé sur la
morale (A 1776; Etokracja, czyli rząd oparty na moralności,
Wwa 1979).

Źródłem konsekwentnego i radykalnego —» ateizmu, materializmu,
determinizmu i utylitaryzmu H. był —» sensualizm,
uznający doświadczenie za jedyne źródło poznania, jego kryterium
i warunek sensowności wypowiedzi; wartość wiedzy
H. uzależniał od jej praktycznych zastosowań.

Za jedynie realną
formę bytu przyjmował odwieczną (nie stworzoną) —*
materię o budowie korpuskularnej, stanowiącą podłoże jednostkowych
bytów i wyposażoną w przymiot odwiecznego ruchu,
będącego przyczyną wszelkich zjawisk interpretowanych
w kategoriach mechanicystycznej fizyki, eliminującej finalizm
(— celowość); życie psychiczno-duchowe traktował jako
funkcję procesów organ. (—» epifenomenizm), a za złudzenie
uważał wolność ludzkiej woli (—» fatalizm) i —» nieśmiertelność
duszy.

W teorii moralności H. uznał interpretowany hedonistycznie
—> egoizm za zgodny z rozumną naturą ludzką,
redukowaną do fizjologii. Koncepcję życia społ. podkreślającą
rolę prawa państw., chroniącego interes społ., związał H.
z krytyką religii; uznawał religię za zjawisko hist., stanowiące
antropomorficzną —» deifikację przyrody i spełniającą destrukcyjne
funkcje (m.in. sankcjonowania niesprawiedliwego
porządku ustrojowego i hamowania postępu nauki).

W ostatnich
pracach H. złagodził krytykę religii i przejął elementy
— deizmu, a Kościołowi wyznaczył funkcje wychowawcze,
postulując podporządkowanie go państwu.

 

P. Naville, D'H. et ta philosophie scientifique au XVIIIe siècle, P 1943, 1967; V.W. Topazio, D'H. Moral Philosophy. Its Background and Development. G 1956; J. Litwin, Polemiki osiemnastowieczne. Linguet, H. i ich adwersarze. Wwa 1961, 79-170; D. Nedeljkovic, Paul Thiry d'H., Beograd 1965; R. Besthorn, Textkritische Studien zum Werk H.. B 1969; J. Vercruysse, Bibliographie descriptive des écrits du baron d'H., P 1971; A.Ch. Kors, D'H. Coterie. An Enlightenment in Paris, Pri 1976; M. Skrzypek, Paul Thiry H., Wwa 1978.

Podobne prace

Do góry