Ocena brak

HOLANDIA, Nederland - DUSZPASTERSTWO POLONIJNE

Autor /Irmina Dodano /19.10.2012

Polacy na większą
skalę zaczęli osiedlać się w H. po 1908; w związku z rozwojem
kopalń węgla kamiennego ok. 200 rodzin górniczych
pochodzących z Wielkopolski i Śląska, a pracujących w Westfalii
i Francji, przybyło do Limburgii i 1910 założyło w Heerlen
swoją pierwszą organizację - Tow. Górnicze „Jedność"
pod wezw. św. Wojciecha; pod koniec I wojny świat, w H.
mieszkało już ok. 2000 Polaków, zrzeszonych w kilku organizacjach,
z których najważniejszą było Zjednoczenie Zawodowe Polaków w Kerkrade i jego filie w 5 pobliskich miastach;

po zakończeniu I wojny świat, napłynęło do H. kilka większych
grup Polaków, m.in. z Westfalii, Francji i Belgii, a po
1929 także z Polski; 1930 wraz z rodzinami było ich ok. 4000,
rok później prawie 7000; w wyniku kryzysu ekon. 1931-33
wielu Polaków musiało opuścić H.; pozostało ponad 4000 i
liczba ta utrzymała się do wybuchu II wojny świat.; poza
Limburgią nieliczne grupy Polaków mieszkały w Amsterdamie,
Hadze i Rotterdamie; Polacy działali aktywnie w 27 organizacjach,
towarzystwach i kołach amatorskich, spośród
których wyróżnić należy Związek Polaków w H., zał. 1923, i
koło amatorskie „Wesoły Tułacz", utworzone 1927 w Kerkrade
i działające do dziś; wszystkie organizacje wchodziły w
skład utworzonego 9 IX 1930 Związku Pol. Towarzystw w
H. (ZPT), liczącego ok. 700 członków; pierwszym jego prezesem
i działaczem był Franciszek Walkowiak; limburská Polonia
otworzyła we wrześniu 1928 w Brunssum pol. szkołę
im. św. Stanisława Bpa, liczącą początkowo 30 uczniów, a z
czasem 230 oraz 4 nauczycieli, którzy prowadzili (także dla
200 pol. dzieci z pobliskich miejscowości) kursy języka pol.,
historii i geografii; od maja 1930 nauczyciele wydawali w Heerlen
mies. „Polak w Holandii", mający ponad 1000 abonentów;
szczególnie zasłużyli się tu Sylwester Błaszczyk i Bernard
Janik, inicjator budowy Domu Pol., otwartego 14 XI
1937 w Brunssum, m.in. dzięki pomocy finansowej I. Paderewskiego,
konsulatu pol. i Polonii hol.; skupiało się w nim życie
kulturalne Polonii, która dbała także o rozwój czytelnictwa
prasy pol. (prenumerowano również „Przewodnik Katolicki" i
wydawany 1924-40 w Lens we Francji dziennik „Narodowiec")
oraz książek; w każdej prawie miejscowości, gdzie
było większe skupisko Polaków, istniała biblioteka; duże zasługi
miało w tym względzie Towarzystwo im. A. Mickiewicza
w Rotterdamie i pierwszy stały duszpasterz Polaków w H., ks.
Wilhelm Hoffmann ze Zgrom. Misjonarzy Świętej Rodziny,
który na polecenie kard. A. Hlonda przybył 1928 do H. i od
25 XII rozpoczął pracę wśród Polonii w Limburgii;

do 1928
dorywczo opiekę duszpast. nad Polakami w H. sprawowali
księża z Pol. Misji Kat. w Belgii; ośrodkiem pracy duszpast.
ks. Hoffmanna był kościół św. Korneliusza w Heerlerheide;
szczególną opieką ks. Hoffmann objął dzieci i młodzież (był
komendantem harcerstwa pol. w H.); na początku września
każdego roku organizował pielgrzymki Polaków do słynącego
łaskami obrazu MB w Roermond; był współzałożycielem i
współpracownikiem czasopisma „Polak w Holandii", drukowanego
początkowo w —» Górce Klasztornej; od 1937 pomocą
służył mu ks. Franciszek Szajor.

Konsekwencją działalności ZPT było nawiązanie kontaktów
Polonii hol. z krajem ojczystym, uwidoczniające się uroczystymi
obchodami rocznic nar., zbiórkami pieniędzy na różne
cele i potrzeby kraju (m.in. na budowę Domu Pol. w
Warszawie, na Kopiec Piłsudskiego w Krakowie, dwukrotnie
na pomoc powodzianom, na Centrum Zdrowia Dziecka w
Warszawie, na odbudowę Krakowa) i współpracą z Radą Organizacyjną
Świat. Związku Polaków z Zagranicy w Warszawie;
Polonia hol. (zwł. harcerze) wzięła liczny udział w poświęceniu
przez ks. Hoffmanna 2 okrętów wojennych „Orzeł"
i „Sęp", zakupionych w H. przez Polskę; dobrze zorganizowana
Polonia hol. była traktowana życzliwie i wspierana pomocą
przez miejscowe społeczeństwo; należy podkreślić także ogromne
zasługi honorowych konsulów pol. w Heerlen, Holendrów
F. van der Kroona i L.G. de Rouw.

Wybuch II wojny świat, prawie całkowicie przerwał działalność
wszystkich organizacji, towarzystw i kół Polonii hol.; w
maju 1940 opuścił H. ks. Hoffmann; doraźną opiekę duszpast.
sprawowali ks. Szajor i 2 werbiści - A. Chudoba i A.
Górny; Polacy współpracowali czynnie z hol. ruchem oporu;
wkład w wyzwolenie H. spod okupacji hitlerowskiej wnieśli
żołnierze Samodzielnej Brygady Spadochronowej, dowodzonej
przez gen. Stanisława Śosabowskiego (brali udział w walkach
m.in. o Driel - tu 1961 postawiono im pomnik, i Arnhem), oraz I Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka, która
wyzwoliła Axel i Bredę - miasto licznych pol. pamiątek;
jest tu m.in. kaplica MB Częstoch., zbudowana 1955, witraże
z pol. motywami w jednym z kościołów, pol. sala w ratuszu
miejskim; na cmentarzach wojskowych H., zwł. w Arnhem i
Bredzie znajduje się kilkaset pol. grobów, otoczonych przez
Holendrów stałą troską.

W 1944 w H. było ponad 2000 Polaków, a 1946-47 za zgodą
rządu hol. osiedliło się tu ok. 2300 zdemobilizowanych żołnierzy
z pol. formacji wojskowych na Zachodzie oraz 1800 uchodźców
z Niemiec; w końcu 1947 przebywało w H. 5200 osób
urodzonych w Polsce, 1956 - 3440, 1972 - 2100; liczba Polaków
w H. w pierwszym powojennym dziesięcioleciu dochodziła
do 10 000; większe skupiska Polaków to Limburgią z najliczniejszą
Polonią przedwojenną, Utrecht, Arnhem, Breda,
Amsterdam, Rotterdam i Vlissingen; konsekwencją różnorodności
Polonii hol. było powstanie nowych organizacji, jak
Stowarzyszenie Pol. Kombatantów z siedzibą we Vlissingen z
licznymi kołami na obszarze H., zrzeszające żołnierzy walczących
na Zachodzie, które wydawało do 1961 „Biuletyn Informacyjny",
a później kwartalnik „Kombatant Polski" do 1990
(w języku pol. i hol.); jego red. był mieszkający w Utrechcie
Stanisław Nowosielski.

W 1946 w Bredzie zostało zał. przez
Narcyza Witolda Komara, prawnika i byłego oficera I Dywizji
Pancernej Polskie Towarzystwo Kat. (PTK); wybitnymi jego
przewodniczącymi byli Jan Drowniak (1960-76; wówczas PTK
liczyło ok. 2000 członków) i Jan Śląski (1976-88); PTK ma
wiele kół w całej H., najliczniejsze w Bredzie, Utrechcie,
Rotterdamie, Hengelo, Arnhem i Eindhoven.

Do tradycji ruchu
lud., związanego z działalnością W. Witosa, nawiązuje
Pol. Stronnictwo Lud. (PSL), składające się głównie z Polaków,
którzy podczas II wojny świat, byli wywiezieni na przymusowe
roboty do Niemiec; ponadto w H. aktywnie działają
2 organizacje o charakterze ogólnym, istniejący od 1923 Związek
Polaków w H. z siedzibą w Heerlen, skupiający głównie
dawną Polonię limburską, i utworzone 1945 Zjednoczenie
Polsko-Katolickich Towarzystw w H. z siedzibą w Brunssum,
będące kontynuacją ZPT w H. (od 1969 jego prezesem jest
Czesław Franciszek Lech);

obecnie do Zjednoczenia należy 9
organizacji i stowarzyszeń zrzeszających ok. 480 członków;
duże znaczenie dla utrzymania polskości mają amatorskie zespoły
pieśni i tańca; najbardziej zasłużone to „Wesoły Tułacz"
(Heerlerheide), „Syrena" (od 1959 w Brunssum), „Mazur"
i „Polonia" w Bredzie, „Wisła" w Amsterdamie, „Krakus"
w Hadze i „Cracovia" w Eindhoven; do 1980 w kilku
punktach (w mieszkaniach prywatnych) uczono języka pol.,
czym zajmował się głównie nauczyciel Marian Jakubowski; do
niedawna w H. występowała dwutorowość działalności polonijnej,
wynikająca z założeń ideowych, sprowadzających się
do problemu niepodległości i suwerenności Polski; SPK i
PSL, w odróżnieniu od organizacji kat., kontaktów z krajem
nie nawiązywały; od 1989 dają się zauważyć tendencje zjednoczeniowe
i bliższa współpraca; należy wspomnieć także o ofiarnej
działalności charytatywnej, prowadzonej przez działającą
z PTK Pol. Akcją Kat. i kilka oddziałów pol. Caritas.

Ważnym czynnikiem integrującym Polonię po II wojnie
świat, jest duszpasterstwo prowadzone do 1947 przez ks. Śzajora,
a nast. przez Pol. Misję Kat., której twórcą i organizatorem
był Stanisław Kanabus OFMCap (1947-53); po nim
rektorami byli Bronisław Dambek OFM (1953-59), ks. Leon
Plater-Broel (1959-62), ks. Roman Lucjan Kowalczyk (1962-
-73); od 1973 opiekę duszpast. nad Polonią hol. roztacza
utworzona przez bpa W. Rubina Pol. Misja Kat. w krajach
Beneluksu z siedzibą w Brukseli; spośród pracujących w H.
księży należy wymienić misjonarza Świętej Rodziny Franciszka
Deję, kapucyna Henryka Dąbrowskiego, oratorianina Leona
Romałę (pochowanego 1985 w pol. kwaterze cmentarza
w Utrechcie), oblatów H. Repke (zm. 1981) i T. Frankowa,
Z. Patejkę, W. Plucińskiego, W. Tomasika, A. Mosora, S.
Myszkowskiego OFMCap, M. Piotra i werbistę A. Sarnowskiego; 1970 pracę duszpast. w H. podjęli chrystusowcy; pierwszym
z nich był ks. Stanisław Nowak, później przybyli księża
Aleksander Melbruda, Stefan Ochalski i Sławomir Trypuć (w
życiu Polonii hol. uczestniczy także pracujący w nuncjaturze
apost. w Hadze pol. ks. Juliusz Janusz).

Obecnie na terenie
H. istnieją 4 regiony duszpast. - Arnhem, gdzie Polacy mają
swoją kaplicę przy kościele św. Marcina; region ten obejmuje
również miejscowości: Utrecht, Enschede, Assen, Nijmegen,
Ulft i Groningen, a obsługuje go ks. Melbruda; drugi region
obejmuje Rotterdam, Hagę, Vlissingen i Delft - obsługiwany
przez ks. Ochalskiego; trzeci - Amsterdam, Hillegom i Alkmaar
- ks. Trypucia i czwarty w Brunssum, Heerlen, Sittard,
Maastricht, Echt, Eygelshoven, Venlo, Oosterhout, Breda
(kościół Kapucynów) i Eindhoven - ks. Nowaka; ważną rolę
w życiu duchowym Polonii hol. odgrywa doroczna pielgrzymka
w pierwszą niedzielę września do obrazu MB Częstoch.,
umieszczonego 1950 w Hoensbroek w bocznej kaplicy kościoła
Maria Gevanden;

ponadto Polacy uczestniczą we mszach
organizowanych z okazji świąt nar. 3 maja i 11 listopada;
szczególnie uroczyście obchodzono 200 rocznicę uchwalenia
Konstytucji 3 maja (centr, uroczystości odbyły się w Bredzie);
Polacy biorą także udział w pielgrzymkach do sanktuariów
maryjnych w Niemczech - Kevelaer i Neviges; spotkali się też
z pap. Janem Pawłem II w Maastricht, Brukseli i Kevelaer.

 

B. Janik, O emigracji polskiej w H., Polacy Zagranicą 2(1931) z. 1, 42-48; A. Nadolny, Polonia holenderska, SPol 1(1976) 109-138; M. Pelczar. Polonia w Niderlandach, w: Almanach Polonii 1981, Wwa 1980, 78-88; J. Pielorz, Sp. ksiądz Henryk Řepka OM1 (1914-1981), Rektor Polskiej Misji Katolickiej w Belgii, H. i Luksemburgu, DPZG 32(1981) 431-432; S. Ochalski, Życie religijne i społeczno-kulturalne Polonii holenderskiej w latach 1918-1939, Lb 1983 (mpsBKUL); H. Żmigrodzki, Polonia w krajach Beneluksu, w; Polacy w świecie. Polonia jako zjawisko społeczno-polityczne, Lb 1986, II 261-276; tenże, Szkolnictwo polonijne w krajach Beneluksu do 1980 roku, w: Szkolnictwo polonijne w XX wieku. Studia i rozprawy, Lb 1986, 223-244; Kolo amatorskie „Wesoły Tułacz." 1927-1987. Brunssum 1987; Książeczka jubileuszowa. Jubileumboekje. 2 września 1989. Hoensbroek 1989; E. Kołodziej. Dzieje Polonii w zarysie 1918-1939. Wwa 1991, 162-168; A. Komórek, Polska emigracja w H. w okresie międzywojennym. PP 108 (1991) z. 2, 237-249; J. Walkusz, Polonia w kraju tulipanów z bliska, DPZG 42(1991) z. 4, 531-535.

Podobne prace

Do góry