Ocena brak

Hodowla ryb słodkowodnych

Autor /Milenka Dodano /31.01.2012

Hodowla ryb w starożytności.
Hodowla ryb nie jest nowym wynalazkiem: już 4000 lat temu zajmowali się nią Chińczycy. W Eu­ropie pionierami hodowli byli starożytni Rzymia­nie, którzy w ten sposób zapewniali sobie stałe dostawy świeżych ryb, zwłaszcza minogów.
Wielu z nich było tak wygodnych, że zasilane wodą z rzek baseny lokowali wprost pod stołami. Bardziej wyrafinowani zakładali baseny hodowla­ne na dachach swoich domów

Klasztorne stawy hodowlane.
W średniowieczu wiele klasztorów miało już włas­ne stawy hodowlane. Główną przyczyną zakładania przyklasztornych stawów hodowlanych byl obowiązujący w katolicyzmie zakaz spożywania mięsa, poza rybim, we wszystkie piątki i dni post­ne. Baseny przyklasztorne zasilane byty zazwyczaj wodą z pobliskich strumieni, czasami zaś budo­wano tamę przegradzającą strumień, w wyniku czego powstawał niewielki sztuczny zalew, który szybko zapełniał się rybami.
Największą popularnością wśród mnichów cie­szył się karp. Mówiono wówczas, że hektar stawu zarybionego karpiem zapewnia więcej jedzenia niż taki sam obszar obsiany pszenicą. Oprócz karpia w klasztornych stawach hodowano też liny, leszcze, okonie, szczupaki i płocie.
Rzymskie i średniowieczne stawy nie były jesz­cze hodowlami w pełnym tego słowa znaczeniu, służyły one bowiem jedynie na zapewnieniu rybom możliwie najlepszych warunków rozwoju, bez prób kontrolowania rozrodu. Dopiero około XV wieku powstały pierwsze hodowle z prawdziwego zda­rzenia, kiedy do tej kwestii zaczęto podchodzić w sposób planowy.
Aby maksymalnie zwiększyć ilość narybku, osobniki przeznaczone do rozrodu trzyma się w specjalnie zaprojektowanych małych, płytkich basenach, na których dnie utrzymuje się bujną roślinność. Niektóre baseny zbudowane są z beto­nu i w takich zbiornikach buduje się też sztuczne gniazda, w których ryby mogą składać ikrę. W wa­runkach naturalnych ryby składają jaja wśród pora­stających dno roślin.
Kiedy tylko narybek wylęgnie się z ikry, zosta­je natychmiast przeniesiony do innych zbiorników, również płytkich i małych (często także betono­wych), w których jest przetrzymywany przez na­stępnych kilka tygodni. W basenach z narybkiem muszą panować ściśle określone warunki, betono­we baseny łatwo jest utrzymać w czystości, trzeba także zapewnić wysoki poziom substancji odżyw­czych. Dzięki temu ryby mogą osiągnąć optymal­ne tempo wzrostu. Jednak betonowe baseny nie zapewniają najlepszych warunków życia dorosłym rybom, dlatego kiedy tylko zwierzęta osiągają odpowiedni wiek, zostają przenoszone do zbiorni­ków ziemnych, w których panują warunki zbliżo­ne do naturalnych.
Aby zapewnić właściwy poziom substancji odżywczych, co roku w lecie baseny opróżnia się, a następnie usuwa się lub przerzedza niepożądaną roślinność, dno zaś użyźnia się specjalnie skom­ponowanymi nawozami sztucznymi i organiczny­mi. Dzięki tym zabiegom roślinność wodna może się lepiej rozwijać. Główną funkcją roślin wod­nych w stawach hodowlanych jest właściwe natle­nianie wody oraz dostarczanie pożywienia hodo­wanym rybom. Właściwe nawożenie i odpowiedni dobór gatunków roślin sprzyja rozwojowi drob­nych organizmów, zwłaszcza tych żyjących w pob­liżu dna, stanowiących podstawę pożywienia wielu gatunków ryb. W wodzie stawów hodowlanych nie może też zabraknąć planktonu i innych drobnych zwierząt żyjących tuż pod powierzchnią. Do pod­stawowych organizmów wchodzących w skład planktonu należą pierwotniaki i maleńkie skoru­piaki, takie jak dafnie (rozwielitki) i oczliki, znane chyba każdemu, kto kiedykolwiek miał w domu akwarium. Wszystkie te małe stworzonka stano­wią podstawę pożywienia ryb.

Łosoś i pstrąg.
Łososie i pstrągi można rozmnażać w sposób kon­trolowany. Od samic tych ryb można uzyskiwać ikrę, delikatnieją wyciskając, a następnie polewa­jąc ją mleczem - uzyskiwanym w ten sam sposób nasieniem osobników męskich.
Pracownicy gospodarstwa rybackiego umiesz­czają następnie zapłodnione jajeczka w specjalnych inkubatorach. Są one tam aż do czasu, kiedy wylęgną się młode rybki. W wylęgarniach pstrąga utrzymywany jest stały dopływ świeżej wody, tak by zachować warunki jak najbardziej zbliżone do naturalnych. W podobny sposób jak pstrągi i łoso­sie rozmnażać można też szczupaki i lipienie. Ikra tych gatunków ma tendencję do zbijania się w bry­ły, które łatwo pleśnieją. Dlatego zapłodnioną ikrę przechowuje się w specjalnych pojemnikach, do których od spodu cały czas jest pompowana świe­ża woda, tak by zapobiec zbrylaniu. Woda wypie­ra nowo narodzone rybki, zarówno żywe jak i mar­twe, do umieszczonego wyżej pojemnika, w którym dzięki specjalnemu situ można dokonać wstępnej selekcji - martwe odrzucić, a żywe przenieść do innego basenu.

Pokarm.
Tylko niewiele stawów hodowlanych zawiera wy­starczającą ilość pożywienia, by wyżywić wszyst­kie zamieszkujące je ryby. Dlatego hodowcy muszą dożywiać je specjalną karmą.
Głównymi składnikami takiej karmy są: mięso dobijaka i piskorza oraz larwy ostryg. Poza tym ryby karmi się też koniną oraz odpadkami z rzeź­ni, które nie nadają się do spożycia przez ludzi. Ry­by przeznaczone do wypuszczenia na wolność kar­mi się w ten sposób przez cały pobyt w hodowli.
Te, które przeznaczone są do sprzedaży, przestaje się karmić sztuczną karmą na kilka tygodni przed odłowieniem. W tym czasie ryby żywią się w spo­sób naturalny, tak by zachować odpowiedni, właściwy danemu gatunkowi smak. Smakosze po­trafią bowiem odróżnić, która ryba pochodzi z ho­dowli i rozwijała się w sztucznych warunkach.

Różne formy hodowli.
Wszystkie hodowle dzieli się na dwie grupy: słod­kowodne i morskie. Sposób organizacji hodowli zależy więc przede wszystkim od rodzaju wystę­pującej w danym terenie wody. Wśród hodowli słodkowodnych wyróżniamy dwa, zależne od kli­matu, podstawowe typy - hodowle tropikalne i ho­dowle strefy klimatu umiarkowanego. Oprócz hodowli słodkowodnych spotyka się też gospo­darstwa rybackie posiadające baseny hodowlane w zasolonych wodach w ujściach rzek oraz hodow­le typowo morskie.
W Europie największą popularnością wśród ho­dowców cieszy się karp. Karp jest rybą bardzo wytrzymałą, nie wymaga też zbyt wyrafinowanej diety. Ze względu na te zalety jest on szczególnie ceniony w pozbawionych dostępu do morza kra­jach Europy Centralnej.
W Europie hoduje się wiele gatunków z rodzi­ny karpiowatych. Do najbardziej znanych należą; karp drobnołuski, karp królewski, karp nagi i karp liniowy. Wyjątkowo piękne, złote ubarwienie jed­nego ze spokrewionych z karpiem karasi, zwane­go także złotą rybką sprawia, że chętnie zarybia się nim ozdobne stawy w parkach i ogrodach. Szczególnie ceniona, ze względu na swoją żarłocz­ność, jest płoć. Cechę tę wykorzystuje się często w stawach zbyt bujnie zarośniętych przez roślin­ność. Mało wrażliwy na niski poziom tlenu w wo­dzie jest lin, dlatego można go hodować w stawach ze stojącą wodą.
Szczupak jest rybą drapieżną, zdarza się, że ata­kuje nawet kaczki. Zbyt liczne szczupaki stanowią zagrożenie dla życia w stawie hodowlanym. Odpo­wiednia ich ilość spełnia jednak pożyteczną rolę utrzymywania równowagi naturalnej, zjadają one bowiem nadmiar narybku karpia. Szczupaka hodu­je się głównie ze względu na jego walory smako­we. Innym bardzo smacznym drapieżnikiem jest sandacz. W Europie występuje w Dunaju, Renie i ich dopływach. Hoduje się go rzadko. Najczęściej jedynie rozmnaża się go w stawach hodowlanych a następnie, dorosłe, dwuletnie osobniki wypusz­cza się do jezior i rzek.

Hodowla ryb w Azji.
W Azji znaleźć można zarówno hodowle typu tro­pikalnego jak i strefy klimatu umiarkowanego. Światowym liderem w hodowli ryb są Chiny, któ­rych produkcja sięga 2,5 miliona ton rocznie. Najwięcej ryb hoduje się w płytkich jeziorkach utwo­rzonych na terenach zalewowych największych chińskich rzek.
Najpopularniejszym w Chinach gatunkiem jest karp. Najpierw odławia się dziki narybek, a następ­nie przenosi się go do stawów, gdzie nie ma groź­nych dla młodych rybek drapieżników. Dopiero potem przenosi się dorosłe ryby do większych zbiorników, w których panują warunki naturalne.

Czyściciele wody.
Niektóre gatunki karpia hodowane po to, by utrzy­mać czystość wody. Żywią się one glonami, które w nadmiarze powodują tak zwane zakwitanie wody - powierzchnia jest wówczas zielona od tych maleń­kich roślinek - lub roślinnością denną. Również w innych krajach azjatyckich - Indiach, Indonezji, Japonii i Tajlandii najbardziej rozpowszechnione są hodowle ryb z rodziny karpiowatych.
Doskonałym miejscem do hodowli ryb są pola ryżowe. W tych płytkich zalanych wodą zagłębie­niach panują idealne warunki życia dla wielu gatun­ków. Hodowla ryb w nieznacznym tylko stopniu zmniejsza zbiory ryżu, a ryby stanowią cenny doda­tek do dość monotonnej diety rolników.
Bardzo cenionym gatunkiem ryby tropikalnej jest tilapia. Niektóre jej odmiany znane są z tego, że dorosłe osobniki przechowują ikrę w jamie ust­nej. Tilapię, podobnie jak karpia, można hodować na polach ryżowych. Poza Azją hoduje się ją rów­nież w Afryce.

Hodowle w Ameryce Północnej.
W stawach hodowlanych Ameryki Północnej naj­częściej spotkać można łososie, pstrągi i zębacze. Wszystkie te ryby najlepiej rozwijają się w wodach o wartkim strumieniu. W Ameryce popularne są również hodowle raków i innych skorupiaków. W Stanach Zjednoczonych odławia się co roku 200 tys. ton ryb, a w Kanadzie około 6 tys. ton.

Hodowle europejskie.
W Polsce w roku 1996 odłowiono 38 tysięcy ton ryb słodkowodnych. Najbardziej popularnym ga­tunkiem w polskich hodowlach jest karp - w roku 1996 złowiono 26,3 tysięcy ton, co stanowi około 60% całej produkcji.
W innych krajach, na przykład w Wielkiej Bry­tanii bardzo popularnym gatunkiem hodowlanym jest łosoś. Łosoś w naturze większą część życia spędza w morzu, w słodkiej wodzie jedynie się roz­mnaża. W trakcie hodowli trzeba więc zmieniać miejsce jego pobytu. Początkowo łososie trzyma się w basenach z wodą słodką, a następnie prze­nosi na morze, do klatek w wodach przybrzeżnych.
W 1995 r. w Polsce odłowiono 7 tys. ton pstrą­ga. W naszym kraju odłowy tej ryby zwiększają się systematycznie. Hodowla pstrąga jest opłacal­na, ze wzgędu na stosunkowo wysoką cenę. Naj­bardziej popularny jest pstrąg tęczowy - sprowa­dzony do Europy z USA w latach 80. XIX stulecia. Pstrąg tęczowy jest popularniejszy wśród hodow­ców niż europejski pstrąg potokowy ze względu na znacznie szybszy rozwój.
Pstrąga potokowego również się hoduje jednak jest on głównie przeznaczony do zarybiania rzek. Dzięki temu jest on niezwykle popularny wśród wędkarzy. Do ryb hodowanych głównie po to, by następnie zarybiać nimi jeziora i rzeki należą też; brzana, kleń, płoć i lin.
Hodowle ryb muszą być położone blisko rzek lub większych naturalnych zbiorników wodnych, aby zapewnić stały dopływ świeżej wody do base­nu hodowlanego. W związku z tak bliskim sąsiedz­twem tych zbiorników czasami zdarzają się uciecz­ki ryb kanałami dopływowymi.

Ucieczki takie nie zdarzają się jednak często, nie stanowią więc większego problemu, z jednym wszak wyjątkiem; kiedy rzeka, do której uciekły ryby już jest zasiedlona przez inny, słabszy gatu­nek ryb. Tak jest na przykład w wypadku, kiedy pstrąg tęczowy dostanie się do rzeki dotychczas zamieszkiwanej przez pstrąga potokowego. Pstrąg tęczowy rozmnaża się bardzo szybko i z czasem wypiera słabszy gatunek, co więcej pożera też mniejsze ryby. W wyniku takiego przypadkowe­go zasiedlenia następuje naruszenie naturalnej rów­nowagi. Dlatego człowiek, podobnie jak we wszystkich innych wypadkach powinien starać się, by jego działania nie zachwiały równowagi wod­nego ekosystemu.

Podobne prace

Do góry