Ocena brak

Hobbes i Locke

Autor /lolekbocian Dodano /08.05.2012

Dwaj angielscy filozofowie, Hobbes i Locke, żyli i tworzyli w podobnych warunkach - Anglią wstrząsały wojny, panował ostry kryzys polityczny. Obserwując uważnie sytuację, myśliciele ci doszli jednak do odmiennych wniosków.

Thomas Hobbes (1588-1679) pochodził z religijnej rodziny. Jednak jego ojciec, protestancki duchowny, był człowiekiem gwałtownego usposobienia i opuścił rodzinę, gdy dzieci były jeszcze w wieku szkolnym. Jako młody człowiek Hobbes wstąpił do Oksfordu, gdzie radził sobie na tyle dobrze, że otrzymał posadę prywatnego nauczyciela - miał towarzyszyć pewnemu młodemu szlachcicowi w jego wojażach po Europie. We Francji i Włoszech, ówczesnych centrach naukowych Europy, zdał sobie sprawę, że edukacja, którą otrzymał na uniwersytecie, opierająca się na dziełach Arystotelesa, straciła w dużej mierze wartość wobec odkryć Galileusza i Keplera.

Studia nad klasykami

Hobbes wrócił do Anglii i zajął się studiami nad autorami klasycznymi. Opracował tłumaczenie Tukidydesa, starożytnego historyka greckiego, usiłując przekonać współczesnych, że demokracja przyniosła zgubę Atenom. Wyprawił się jeszcze kilkakrotnie na kontynent, jego zainteresowanie nauką i filozofią w tym czasie jeszcze wzrosło. W czasie jednej z podróży, w roku 1636, spotkał się z Galileuszem i wymienił z nim poglądy.

Zanim znalazł się na powrót w Anglii, miał już gotowy plan trzech prac: De corpore (1655) - dotyczącej pojęcia ruchu w fizyce, De homine (1658) — o postępie w myśli ludzkiej i De cive (1642) - zawierającej zastosowanie poglądów przedstawionych w dwóch pozostałych w rzeczywistości życia społecznego.

Kolejność publikacji, w wyniku której podsumowanie ukazało się jako pierwszy tom, wyjaśnia sytuacja, którą Hobbes zastał w Anglii po powrocie w roku 1637. Kraj stał na skraju wojny domowej, liczne ugrupowania zaciekle walczyły między sobą. Hobbes przedstawiał więc znajomym przede wszystkim manuskrypty ostatniej części swej pracy, wraz z materiałami, z których miało powstać potem jego najsłynniejsze dzieło - Lewiatan. Rękopisy dzieła The Elements of Law Natural and Political wywołały wzburzenie wśród przedstawicieli obu stron konfliktu społecznego. W roku 1640 ze względu na swe rojalistyczne poglądy, filozof wraz z rodziną zmuszony był szukać schronienia w Paryżu, gdzie spędził kolejne 11 lat.

Lewiatan

Jego ideologia, wyłożona najpełniej w Lewiatanie (1651), głosiła, że ludzie są w stanie żyć w społeczeństwie tylko, jeżeli poddadzą się władzy suwere-na, który w zamian za to, strzegłby ich życia i mienia. Suwerenem mógł być monarcha lub instytucja, ważne było, by dysponował on władzą absolutną. W przeciwnym razie, jak stwierdził Hobbes, członkowie społeczności będą się zachowywali jak stado wilków („człowiek człowiekowi wilkiem"), a życie będzie podłe, brutalne i krótkie.

W roku 1651 Hobbes powrócił do Anglii i pogodził się z republikanami, którzy wygrali wojnę domową. Gdy w 1660 roku restaurowano monarchię, Karol II, który był uczniem Hobbesa w Paryżu, zaproponował mu miejsce na swym dworze i chronił przed prześladowaniem za rzekomy ateizm, pod warunkiem, że filozof nie napisze już nic, co dotyczyłoby sytuacji człowieka w społeczeństwie.

Hobbes był już wtedy wiekowym starcem, jednym z najsłynniejszych myślicieli europejskich swego czasu, powrócił więc do studiowania swych ukochanych klasyków, wydając między innymi wierszowany przekład Odysei Homera. Był aktywny twórczo do końca życia. Zmarł w wieku 93 lat.

John Locke

Wojna domowa w Anglii była tak krwawa i wyniszczająca, że Anglicy podchodzili później z niechęcią do nachalnej ideologii każdego rodzaju, wszystkiego, co miało cechy fanatyzmu. John Locke (1632-1704) był propagatorem idei tolerancji, podejrzliwie odnosił się do dogmatów i myślenia pozostającego w odległym związku z rzeczywistością, w której przychodzi nam żyć.

W okresie, gdy Locke studiował na Oksfordzie program nauczania pozostawał bardzo podobny do tego, jaki obowiązywał w czasach założenia uczelni, w późnym średniowieczu. Młody student spędzał więc dużo czasu, ucząc się poza uniwersytetem, pogłębiając swą wiedzę medyczną i biorąc udział w eksperymentach naukowych.

Po zakończeniu studiów zdecydował się poszerzyć zakres swego doświadczenia i przyjął propozycję posady na placówce dyplomatycznej w Brandenburgii. Być może dzięki temu poznał lorda Ashley'a z Shaftesbury, lidera partii liberalnej, tzw. wigów, który roztoczył nad nim swój patronat. Określenia „liberalny" używano wtedy w stosunku do ugrupowań, które głosiły program tolerancji religijnej, poddania władzy królewskiej kontroli i uwzględniania w kierowaniu państwem opinii przedstawicieli klasy średniej, jako że miała ona główny udział w tworzeniu wzrostu gospodarczego.

Empiryzm

Zainteresowanie nauką, które Locke wykazywał już w młodym wieku, sprawiło, że znalazł się wśród członków Towarzystwa Królewskiego w roku 1668, zaledwie pięć lat po jego założeniu. Towarzystwo było klubem uczonych, których łączyły wspólne poglądy. Byli empirystami; twierdzili, że cała nasza wiedza o świecie pochodzi z doświadczenia lub refleksji z nim związanej. Chociaż wielu z nich było wybitnymi matematykami, nie wierzyli, by dedukcyjne prawa matematyczne mogły pomóc nam opisać rzeczywistość w sposób pełny.

Locke, tak jak Hobbes, spędził wiele czasu poza Anglią, na kontynencie. Cierpiał na astmę, więc udał się do Montpellier we Francji, ponieważ na tamtejszym uniwersytecie był duży wydział nauk medycznych. Ciągle pracował nad ideami, które swą ostateczną formę miały osiągnąć w jego Rozważaniach dotyczących rozumu ludzkiego (1689).

Jego liberalne poglądy polityczne były jednak powszechnie znane już wcześniej i po objęciu tronu angielskiego przez Jakuba II, władcę dążącego do absolutyzmu, Locke musiał udać się na emigrację.

Spędził sześć lat w Holandii (1683-89) i wrócił po detronizacji Jakuba. Poglądy polityczne Locke'a zawarte zostały w pracy pod tytułem Dwa traktaty o rządzie (1690, wyd. pol. 1992), opublikowanej, gdy filozof powrócił już do Anglii i działał pod patronatem nowego króla Wilhelma Orańskiego i jego żony Marii.

Z prac tych można wywnioskować, że Locke czytał Hobbesa. Nie zgadzał się jednakże ze swoim poprzednikiem, twierdząc, że w życiu społecznym nie powinniśmy oddawać swych praw absolutnemu władcy. Otrzymuje on od nas jedynie pełnomocnictwo do sądzenia i karania tych, którzy występują przeciwko prawu. Rząd musi być dobry, a rządzeni mogą, w razie konieczności mu się sprzeciwić. W swoim czasie teorie te miały wywrzeć ogromny wpływ na twórców amerykańskiej deklaracji niepodległości i konstytucji. Locke zmarł jako człowiek nie piastujący już żadnych urzędów, lecz wciąż twórczy w roku 1704.

Hobbes i Locke - WAŻNIEJSZE DATY

1636

Hobbes spotyka się z Galileuszem

1640

Hobbes musi opuścić Anglię z powodów politycznych

1649

Egzekucja Karola I

1651

I wydanie Lewiatana Hobbesa

1660

Karol II przyjmuje Hobbesa na swój dwór i chroni go przed prześladowaniami

1668

Locke wstępuje do Towarzystwa Królewskiego

1688

„Wspaniała rewolucja": Wilhelm Orański zwycięża Jakuba II

1689

Locke wydaje Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego, a rok później Dwa traktaty o rządzie

Podobne prace

Do góry