Ocena brak

HISZPANIA, Reino Español, Królestwo Hiszpańskie - KOŚCIÓŁ KATOLICKI: CZASY NAJNOWSZE

Autor /Scholastyka Dodano /18.10.2012

Za rządów gen. Franco (1936-75)
powrócono do ścisłej współpracy państwa z Kościołem, co
przejawiło się w materialnej pomocy dla Kościoła, inspirowaniu
kat. wychowania i nauczania w szkołach, działalności
związków zawodowych, wojska i partii Falangi; zakres wolnej
działalności Kościoła został jednak ograniczony m.in. do prasy,
nauczania religii w szkołach, prowadzenia organizacji
młodzieżowych i akcji społ.; 7 VI 1941 H. zawarła układ ze
Stolicą Apost. w sprawie obsady stolic biskupich (odtąd nuncjusz
apost. w porozumieniu z rządem ustalał listę 6 kandydatów,
z których Stolica Apost. wybierała ordynariusza). Konstytucja
z 17 VII 1945 uznała katolicyzm za religię państw, i
wzięła ją pod specjalną opiekę państwa; wyznania niekat.
otrzymały zezwolenie na prywatny kult; powrócono do hist,
jedności narodu i religii, a katolicyzm był nadal integralną
częścią kultury hiszp.; zawarto wiele porozumień szczegółowych
ze Stolicą Apost.; porozumienie z 16 VII 1946 dotyczyło
obsady urzędów niekonsyst. (odtąd połowę kandydatów
na godności kapitulne mianował Franco, a przy obsadzie parafii
rząd otrzymał prawo weta); układ z 8 XII 1946 dotyczył
seminariów duch. (zakładane zgodnie z przepisami prawa
kan., a utrzymywane przez państwo) oraz uznania i subwencjonowania
przez państwo uniwersytetów kat.; układ z 5 VIII
1950 normował sprawy duszpasterstwa wojskowego; w jego
następstwie Stolica Apost. utworzyła wikariat polowy, kierowany
przez bpa;

27 VIII 1953 H. zawarła konkordat ze Stolicą
Apost., który uznawał katolicyzm „za jedyną religię narodu
hiszp.", normował obsadę stolic biskupich (z 1941), immunitet
sądowy duchowieństwa i ważność wobec prawa małżeństw
zawartych w Kościele; nadto wprowadzał nauczanie
religii kat. we wszystkich szkołach (pozwalał Kościołowi na
ich tworzenie) i gwarantował finansowanie instytucji kośc. z
powołanego do życia funduszu kośc; konkordat odegrał
dużą rolę w rechrystianizacji życia pubi. H.; nawiązując do
tradycji hiszp. stworzył nową formę Kościoła państw.; państwo
zobowiązywało się poprzeć Kościół w roli strażnika i głosiciela
prawdy; zgodnie z życzeniem rządu pap. Pius XII erygował
2 metropolie ( 1 9 5 4 Oviedo, 1956 Pampelunę) i 4 diecezje
( 1 9 4 9 Albacete. Bilbao i San Sebastian, 1953 Huelve), a
pap. Paweł VI wyniósł 1964 Madryt do rangi abpstwa.

Do 1955 Kościół w H. przeżywał wzrost powołań kapł. i
zak., wzrost liczby osób uczęszczających na niedzielne msze i
przystępujących do sakramentów, popularność —» ćwiczeń duchownych i pielgrzymek (szczególnie do —* Santiago de
Compostela) oraz rozwój apostolatu świeckich (działalność
Akcji Kat., —* Sodalicji Mariańskiej i in. organizacji kośc).

W ramach Akcji Kat. (wznowionej 1939 przez episkopat
H.) powstało wiele organizacji ukierunkowanych na odnowę
rei. poszczególnych stanów i zawodów, m.in. wśród rodzin
(ok. 1938 utworzono Confederación Católica Nacional de
Padres de Familia, a 1962 Movimiento Católico de Espiritualidad
y Apostolado Matrimonial dla koordynowania apostolstwa
rodzin) oraz wśród młodzieży robotniczej ( 1 9 4 5 założono
Juventud Obrera Católica - JOC, i Hermandad Obrera de
Acción Católica - HO AC). Akcja Kat. kierowana przez Juntę
Suprema (złożona z metropolitów hiszp. pod przew. prymasa)
otrzymała 1959 nowy statut (zmieniony 1968), a jej
organami byly „Ecclesia", „Caritas Española" i „Familia".

Wiele bractw, stowarzyszeń i organizacji rei. świeckich podlegało
Federación Nacional de Asociaciones de las Ordenes
y Congregaciones Religiosas (zał. 1958); akcją społ.-rei. episkopatu
kierowała La Conferencia de Metropolitanos pod
przew. prymasa (zał. przed 1959); sprawy pastoralne w kraju
podlegały Junta Nacional de Apostolado Liturgico z siedzibą
w Toledo i Instituto de Teologia Pastoral z siedzibą w Madrycie;
gł. ośrodek formacji pastoralnej, Instituto de Pastoral,
utworzono 1940 przy Kat. Uniwersytecie w Salamance, natomiast
1944 powstała La Cruzada Misional de Estudiantes de
España. Duchowieństwo hiszp. prowadziło 18 misji zamorskich
( 1 9 5 3 pracowało 6 6 3 kapłanów i 155 braci, ponadto w
Ameryce Lac - 6 3 7 kapłanów), które podlegały Kongr.
Rozkrzewiania Wiary; akcją mis. kierowało centrum nar. w
Madrycie, a jego organem było ..Catolicismo"; akcja mis. latynoamerykańska
podlegała Comisión Católica de Migración
z siedzibą w Madrycie oraz zał. 1948 Obra de Cooperación
Sacerdotal Hispano-Americana.

Na wielką skalę rozwinął się ruch Hogar del Empleado
(zat. 1 9 4 6 ) . zmierzający do odnowy chrzęść ośrodków życia
pubi, poprzez formację milicji apostolskiej świeckich i tworzenie
inicjatyw społ.-chrzęść, (domy młodzieżowe, kooperatywy
pożyczkowe, szkoły zawodowe); 1947 została zał. przez
bpa Madrytu Leopoldo Eijo y Garay organizacja Movimiento
de las Hermandades de Trabajo (grupująca robotników),
która po 1952 rozwinęła się w in. diecezjach. Koordynacją
akcji charytatywnej zajmuje się Caritas Española (zał. 1942).

W 1940 powierzono Kościołowi w H. prowadzenie 6 0 %
gimnazjów ( 1 9 5 5 było ich 4 2 % ) ; nauka religii obowiązywała
w szkołach podstawowych, średnich i na uniwersytetach; nauczaniem
kierowała Comisión Episcopal de Enseñanza z siedzibą
w Madrycie i zał. 1957 Secretariado Nacional de Formación
Profesional de la Iglesia; 1957-58 w 3 5 0 0 kośc. szkołach
podstawowych było 5 7 5 0 0 0 uczniów, w 8 7 7 szkołach
sekundalnych - 1 6 3 127, w 70 szkołach normalnych - 5 1 7 5 i
w 9 0 5 szkołach techn. - 1 1 3 3 9 1 uczniów.

Po 1950 utworzono
uniwersytety robotnicze, które prowadzili jezuici (—» Comillas),
salezjanie (Zamora), dominikanie (Kordowa), a także
świeccy (Tarragona). Każda diecezja miała wyższe seminarium
duch. ( 1 9 6 3 były 64 seminaria) i prawie każda niższe.

W H. działały 4 kat. uniwersytety - w Madrycie (eryg. 1904),
Salamance ( 1 9 4 0 ) . Pampelunie ( 1 9 6 0 ) i Bilbao ( 1 9 6 3 ) . a także
4 pap. wydziały teol. - w Grenadzie ( 1 9 4 0 ) , Burgos
( 1 9 6 7 ) . Barcelonie ( 1 9 6 8 ) i Walencji ( 1 9 7 4 ) . Instituto de Cultura
Religiosa Superior w Madrycie kształcił apost. milicję
świeckich; wydawnictwa El Mensajero, Sal Terrae, El Apostolado
de la Prensa oraz La Biblioteca de Autores Cristianos
(w Madrycie, od 1944 kierowana przez Kat. Uniwersytet w
Salamance) wydawały w masowych nakładach literaturę rei.
(kolportowaną także do Ameryki Lac).

Sprawy społ. były
przedmiotem obrad —> Tygodni Społecznych H., organizowanych
od 1906, a prowadzonych od 1930 przez kard. P. Segurę
y Sáenza. Instituto S. Toribio de Mogrovejo zainicjował badania
misji hiszp., zwł. w Ameryce Lac. (od XVI w. Kościół
w H. dał Ameryce L a c ponad 2 0 0 0 0 0 misjonarzy i misjonarek). Koordynację prasy kat. prowadzi zal. 1925 Junta Nacional
de Prensa Católica z siedzibą w Madrycie (1957 wychodziły
34 dzienniki i 847 periodyków o łącznym nakładzie ok. 6
min egz.).

Po 1955 ujawniła się opozycja w stosunku do rządów gen.
Franco i form życia inspirowanych wyłącznie przez katolicyzm;
ruch ten, czerpiąc wskazania z polit, filozofii J. Maritaina,
przeciwstawiał się sojuszowi państwa z Kościołem i
szerzył obce obyczaje, wskutek czego chrześcijaństwo w H.
traciło na żywotności; polemika na ten temat (rozwijająca
się od 1962) doprowadziła do głębokiego kryzysu w katolicyzmie
hiszp.. trwającego do dziś.

Powstała 1966 Konferencja
Episkopatu H. (statut zatwierdzony 5 II 1977) przejęła
kontrolę nad reformami posoborowymi w H.; 1973 ogłosiła
wytyczne na temat ..Kościół i wspólnota polit.", zajmujące
się zagadnieniami: społeczeństwo a Kościół, Kościół a porządek
pubi., stosunki państwo-Kościół. katolicyzm jako religia
państw, oraz rewizja konkordatu z 1953; 10 I 1967 zmieniono
artykuł konkordatu ,.o katolicyzmie jako jedynej religii
hiszp.". a 26 VI tegoż roku parlament uchwalił prawo o pełnej
wolności rei. dla in. wyznań. Po śmierci gen. Franco
(1975) zniesiono 28 VI 1976 artykuł konkordatu o obsadzie
biskupstw (odtąd miały pozostać w wyłącznej gestii Stolicy
Apost.) oraz immunitet sądowy duchowieństwa.

W 1977 w wyborach do parlamentu koalicja chrzęść, demokracji
uzyskała 37% głosów, a jej rządy zalegalizowały ponownie
(9 IV 1977) partię komunistyczną; 6 XII 1978 nar. referendum
(poparte przez większość bpów) w 88% wypowiedziało
się za zmianą konstytucji, zniesieniem ..katolicyzmu
jako religii państw." i powołaniem na tron Jana Karola Burbona.

Nowy rząd podpisał 3 I 1979 zrewidowany konkordat
ze Stolicą Apost. (4 XII ratyfikowały go obie strony); konkordat
uzupełniało porozumienie (VII 1979) między rządem
a episkopatem dotyczące wychowania młodzieży oraz rodziny
i środków masowego przekazu. Abp Madrytu kard. Vincente
Enrique y Tarancón 2 VII 1979 wypowiedział się za rozdziałem
Kościoła od państwa.

Po przejęciu rządów w H. przez
socjalistów parlament przyjął 22 VI 1981 prawo o rozwodach,
mimo sprzeciwu pap. Jana Pawła II (25 V 1981) i Konferencji
Episkopatu H. (27 VI 1981); 1984 parlament zalegalizował
ustawę o przerywaniu ciąży - wbrew protestom episkopatu,
który 1985 oskarżył ponadto rząd o prowadzenie antychrześc.
polityki szkolnej.

Pap. Jan Pawel II odbył 3 pielgrzymki do H.; 31 X - 9 XI
1982 dokonal zamknięcia obchodów 400-lecia śmierci św. Teresy
Wielkiej i odwiedził 14 miejscowości (Madryt. Guadalupe,
Avila. Alba de Tormes. Salamanca, Toledo. Segowia.
Sewilla. Grenada. Saragossa. Montserrat. Barcelona. Walencja.
Santiago de Compostela - ogłosił tu słynną deklarację o
jedności Europy); 10 X 1984 odwiedził sanktuarium MB del
Pilar w Saragossie. a 19-21 VIII 1989 uczestniczył w Świat.
Dniu Młodzieży w Santiago de Compostela oraz był w Oviedo
i Covadonga.

W H. odbyły się 2 międzynar. kongresy mariologiczno-
maryjne w Saragossie (3-12 X 1979) i Huelvie
(18-27 IX 1992).

 

J. Soto de Gangoiti. Relaciones de la Iglesia Católica v el Estado Español. Ma 1940; tenże. La Santa Sede y la Iglesia Católica en España. Ma 1942: S. Aznar. Estudios religiosos-sociales. Ma 1949: BdM II 318-333: R. Duocastella. J. Marcos. J.M. Díaz Mozaz. Análisis sociológico del Catolicismo español. Ba 1967: J. López. M.B. Isusi. Las religiosas en España. Situación sociológica y renovación litúrgica. Bilbao 1969; J. Rupérez. Estado confesional y libertad religiosa. Ma 1970: J.M. Vázquez. F. Medín. L. Méndez. La Iglesia española contemporánea. Ma 1973: I. Martin. La revisión de! Concordato de 1953 en la perspectiva del episcopado español. Ma 1974: T. Wlodarczvk. Konkordaty. Zarys historii ze szczególnym uwzględnieniem XX wieku. Wwa 1974. 19862. 363-402:' AA. W. Historia social de España siglo XX. Ma 1976: A. Alvarez Bolado. El experimento de Nacional-Catolicismo 1939-1975. Ma 1976: J.M. Cuenca Toribio. Bibliografía de historia de la Iglesia. 1940-1974. Valencia 1976: tenże. Aproximación a la historia de la Iglesia contemporánea de España. Ma 1978: L. Novoa. Religionsfreiheit in Spanien. Geschichte - Problematik - Zukunftsperspektiven. F 1978: Q. Aldea Vaquero. Die Kirche in Spanien. HKG VII 619-622: F.M. Broglio. // nuovo Concordato spagnolo. Nuova Antologia 539(1979) 177-188; V. Cárcel Orti. Tensioni tra Chiesa cattolica e comunità politica in Spagna. ME 104(1979) 362-380; F.R. de Coro. Colonisación politica del catolicismo. La esperiencia española de posguerra (1941-1945). San Sebastián 1979: J.M. Diaz Moreno. Acuerdos Iglesia-Estado en España. Notas marginales. Estudios Eclesiásticos 54(1979) 283-334; Estudios históricos sobre la Iglesia española contemporánea. El Escorial 1979: Historia de la Iglesia en España V. La Iglesia en la España contemporánea (1808-1975). Ma 1979: J.M. Cuenca Toribio. Iglesia-Estado en la España del siglo XX (1931-1979). Estudios Eclesiásticos 55(1980) 89-110: M.E. Buqueras Segura. La Iglesia y el orden temporal en el magisterio del episcopado español. Ba 1986; J.M. Cuenca Toribio. Sociología del episcopado español e hispanoamericano ( 1789-1985). Ma 1986; J. Puente Egido. Los Acuerdos entre España y la Santa Sede dentro del sistema constitucional español. Su valor como tratados internacionales. Estudios Eclesiásticos 62(1987) 263-282.

Do góry