Ocena brak

HISTORIOZBAWCZA TEOLOGIA - METAHISTORIA ZBAWIENIA

Autor /Scholastyka Dodano /18.10.2012

W h.t. można wyróżnić
podstawowe pojęcia, poznanie, przedmiot i metodę.

1. Istniały 2 wersje podstawowe p o j ę c i a h.t. - Io jud
a i s t y c z n o - r z y m s k a miała konstrukcję jurysprudencyjną
oraz charakter postępowania sądowego w istotnej „sprawie
ludzkiej" (causa humana); w celu przygotowania wyroku
(decyzji osobowej wiary) oraz zagwarantowania możności
prawomocnego osądu i odpowiedniego postępowania; 2°
h e l l e n i s t y c z n a opierała się na wzorach historiografii gr.,
zmierzając do uformowania wiedzy odwołującej się do wydarzeń
faktycznych, datowanych, lokalizowanych i odniesionych
do człowieka na płaszczyźnie rei., o określonych znaczeniach
i logice, na podobieństwo relacji hist. (por. Łk 1,5;
2,1-2; 3,1-2.23.38).
Obie wersje tworzą przekaz społ., który rodzi się z osoby,
żyje i spełnia się w niej, jest określony przez jej autorytet.

Osoba rei. jako twórca przekazu wkłada weń siebie, swą wiedzę,
prawdę, mądrość i podstawę komunikacji międzyosobowej
(archetypem jest Jezus Chrystus). Taki przekaz osobowy
obiektywizuje się wielokształtnie: jako świadczenie, słowo,
czyn, dokument, dzieło, tradycja, obraz świadomości indywidualnej
i społ.; jest szczególną postacią komunikacji obiektywnej
między Bogiem zbawiającym a człowiekiem zbawianym;
jego uosobienie to Jezus Chrystus, a formami przekaz
Boży, osobowa recepcja Zbawcy przez człowieka i wzór odniesienia
całej ludzkiej praxis do Boga (jego kontynuację zależną
należy widzieć w Kościele Chrystusowym).

2. P r z e d m i o t e m h.t. są dzieje zbawienia, zbawcze
dzianie się, dokonania zbawcze w świecie (res gestae salutares);
konkretnie składają się na to czyny Boże w świecie (od
—* protologii do —* eschatologii), całość objawienia zstępującego,
ludzkie odpowiedzi wobec Boga, czyli wszelkie doświadczenia
sacrum, oraz wyrazy religijności subiektywnej i
zobiektywizowane.

Dzieje zbawienia w doznaniu ludzkim
składają się z wydarzeń zbawczych, będących syntezą Bożych
interwencji oraz określonych odpowiedzi ludzkich - od pozyt.,
nieświadomych lub anonimowych do neg.; wydarzenia te mają swą hierarchię: od maio znaczących w czasie i przestrzeni
życia, przez posiadające realny wpływ na bieg dziejowy
(Wirkungsgeschichte), aż do najważniejszego (Jezus Chrystus).

Wydarzenia zbawcze faktycznie się dokonały (przynajmniej
w czyjejś osobie), zostały przyjęte jako zbawcze przez
człowieka, powodując przemianę egzystencji ludzkiej, a wtórnie
rzutując także na świat pozaludzki („również i stworzenie
zostanie wyzwolone z niewoli zepsucia, by uczestniczyć w wolności
i chwale dzieci Bożych", Rz 8,21; por. 8,18-23).

Zbawienie
dokonuje się historycznie w osobowym dialogu między
Bogiem a człowiekiem, wg płanu miłości oraz logiki Zbawcy;
jest to więc przedmiot o swoistej dialektyce; osobowy i
rzeczowy, duchowy, a zarazem materialny, ogólny i konkretny,
ogólnoważny, a także szczegółowy, procesualny oraz faktowy,
zaświadczający i prorocki, niepowtarzalny (jednorazowy,
nieodwracalny), a przecież mający wpływ na przeszłość i
przyszłość (w istocie zwielokrotniany, jak w sakramentach, o
nowych prawach czasu i przestrzeni), objawiający „coś z wysoka",
lecz także oparty na anamnezie ludzkiej, kończący się
w czasie i świecie, ale jednocześnie realnie owocujący w wieczności,
dokonany, lecz spełniający się dopiero dzięki wierze
i nadziei.

Dialektyczna konstrukcja przedmiotu może być
ujęta jedynie w personalizmie, gdyż historia (a tym bardziej
zbawienia) dokonuje się realnie nie w świecie materialnym,
lecz w świecie osoby, jaźni, w relacji człowieka do Boga;
same doczesne dzieje świata i człowieka nie tłumaczą się bez
reszty nawet z punktu istnienia osoby; pełną interpretację
uzyskują dopiero w perspektywie dziejów zbawienia, w świetle
historii Jezusa Chrystusa.

3. Dla m e t o d y h.t. dzieje i nauka o nich są jedną z
ważnych podstaw argumentacji (locus théologiens, Cano),
przy tym materiały źródłowe są uzupełniane wiedzą pozaźródłową.

Treści zbawcze w historii są ujmowane pośrednio
przez znak, lecz jako pewne, określające osobę ludzką, tworzące
pewną sekwencję zdarzeniową oraz wyższą całość znaczeniową;
rozumiane są oraz oceniane i weryfikowane na
podstawie autorytetu świadectwa, komparatystyki oraz owocności
duchowej, czyli wpływu na osobową koherencję człowieka,
praktykę wiary, moralność i duchowość.

Głównym zadaniem
przekazu jest doprowadzenie do pełnego kontaktu
osobistego człowieka z orędziem zbawczym; dokonuje się on
przez zespolenie się ducha z treścią orędzia, autorami świadectwa
i Zbawcą; powstaje szczególna komunia osobowa pomiędzy
twórcą a odbiorcą przekazu; wówczas przekaz udziela
informacji radykalnej, w pewnym sensie uzasadnia wiarę i
naukę, umacnia w prawdzie oraz daje jej gwarancję, charakter
oficjalny, a także wtórną „oczywistość", jako owoc komunii
osoby ludzkiej z Osobą Jezusa Chrystusa w Duchu Świętym.
Metoda ta ma cel poznawczy, nauk., katechetyczny oraz
egzystencjalny, twórczy i ortopraktyczny (J.B. Metz).

Przekaz oparty na konstrukcji autorytetu daje poznanie
poprawne, kryt., aktualne, otwarte na transhistorię i przyszłość;
wymaga „krytyki hist.", która pozwala odróżnić prawdę
od błędu, daje możność oceny prawidłowości myślenia hist,
oraz teol., pomaga zrozumieć uwarunkowania czasowe i
przestrzenne człowieka, a także pozwala odróżnić pozyt. treści
poznawcze od teologumenów (ogólnych przekonań nie
uzasadnionych lub niewyraźnie tematyzowanych).

Nauka hist, ujmowana wąsko ogranicza się tylko do faktów
empirycznych, udokumentowanych i przeszłych, lecz w ujęciu
szerokim jest zbiorem poznania całoosobowego, pełnego,
sposobem widzenia rzeczywistości jako historii uniwersalnej
i zarazem ześrodkowanej w pewnych wydarzeniach centr.,
wnikaniem w podstawowe problemy człowieka. Nie można
w niej widzieć jedynej postaci poznania i prawdy, lecz jej
odrzucenie w chrześcijaństwie groziłoby —» idealizmem, —*
mitologizmem, —* fideizmem i pejoratywną oceną stworzenia;
na swój sposób dociera ona do samego strumienia bytu,
pozwala poznać następstwa odsłaniania się chrześcijaństwa w
czasie i przestrzeni oraz uchwycić specyfikę orędzia ewangelicznego danej epoki.

Biblia, będąca jakby duszą teologii,
sama jest tworem historii zbawienia i interpretuje dzieje właśnie
w ten sposób, historia zaś interpretuje Biblię i daje
chrześcijaństwu i jego prawdom możność spełnienia się. Prawda
hist, ma również jądro niezmienne (zmieniają się tylko
wyrazy zewn.), posiada też swój uniwersalizm.

Wyróżnia się
nast. stwierdzenia hist, i historiozbawcze: „że" (coś się faktycznie
zdarzyło), „co" (treść podawana przez świadectwo i
przekaz), „jak" (w jaki sposób coś się dokonało lub dokonuje)
i „dlaczego" (z jakiej przyczyny, w jakim celu, na jakim
tle jest coś zrozumiałe, wyjaśnialne i sensowne).
Historia nie wyklucza filozofii, teologii ani też spekulacji,
lecz jest ich nową podstawą: rzeczywistość dziejową można
rozpatrywać również w kategoriach metafiz. jak np. natura
dla metafizyki gr. (J.E. Kuhn, P. Teilhard de Chardin, B.
Welte, M.J. Nicolas, M. Seckler).

Teologia klasyczna, czyli
statyczna i synchroniczna, oraz teologia hist., czyli dynamiczna,
diachroniczna - obie mogą być filoz., a także w pewnej
mierze spekulatywne; ich rozwiązania i metody wzajemnie się
warunkują; myślenie hist., wnikając w głąb ludzkiego dziania
się, umacnia realizm, —» myślenie spekulatywne zaś doskonali
w swoim zakresie teorie hist.; h.t. może być zatem faktograficzna
oraz systemowa.

 

K. Keuck. Historia. Geschichte des Wortes und seiner Bedeutungen in der Antike und in den romanischen Sprachen. Emsdetten 1934; E. Marcotte, La nature de la théologie d'après Melchior Cano, Ot 1949; H. Jedin, Kirchengeschichte als Heilsgeschichte? Saec 5(1954) 119-128; H.I. Marrou. De la connaissance historique, P 1954, 1975¿; J.A. Maravall. Teoría de saber histórico, Ma 1958; C. Dumont. La réflexion sur la méthode théologique, NRTh 83(1961) 1034-1050, 84(1962) 17-35; H.G. Fritzsche, Die Strukturtypen der Theologie, Gö 1961; R. Gustaw, Rozwój pojęcia historii Kościoła. Od 1 do XVII wieku, Pz 1965 (bibliogr.); MySal I-V; L. Gilkey. Naming the Whirlwind. The Renewal for God-Language, Indianapolis 1969 (Nazwanie wichru. Odnowa języka religijnego. Wwa 1976); W. Kasper, Die Methoden der Dogmatik. Einheit und Vielheit. Mn 1967; Theology as History, New Frontiers in Theology 34. NY 1967; Acta Congressus International de Theologia Concllll Vaticani II Romae diebus 26 septembris bis 1 octobris 1966 celebrati, R 1968; R. Latourelle. Theologie science du salut, Bg 1968; B.J.F. Lonergan, Method in Theology, NY 1971 (Metoda w teologii, Wwa 1976); Cz. Bartnik, Poznanie historyczne w teologii, RTK 19(1972) z. 2, 145-158; tenże, Apologetyka ekumeniczna?, RTK 20(1973) z. 2, 31-40; tenże. Problem Kościoła jako przedmiotu historii. RTK 22 (1975) z. 4, 43-54; The Gospel as History, Ph 1975; Cz. Bartnik. Fakt historyczny w teologii chrześcijańskiej, RTK 23(1976) z. 2, 23-35; tenże, Myślenie historyczne w teologii, ZNKÜL 19(1976) z. 2, 91-93; tenże, Opis w historiografii kościelnej. RTK 24(1977) z. 4, 25-34; H. Denis, Les chemins de la théologie dans le monde de ce temps. P 1977; Cz. Bartnik, Gnoseologia teologiczna w drugiej .szkole rzymskiej". RTK 25(1978) z. 2, 55-71; tenże. Wyjaśnianie w teologii, STV 16(1978) z. 2. 31-44; tenże. Historyczność człowieka w ujęciu personalistycznvm. RTK 27(1980) z. 2, 5-17; tenże, The Realness of a Personal Meaning of History, Dialectics and Humanism 8(1981) z. 2, 125-132; L. Madej. Rozumienie historii zbawienia w dokumentach Soboru Watykańskiego II, Lb 1981; J. Majka, Metodologia nauk teologicznych, Wr 1981; H.R. Seeliger, Kirchengeschichte - Geschichtstheologie - Geschichtswissenschaft, D 1981; Cz. Bartnik, Teologia chrześcijańska, w: Katolicyzm A-Z, Pz 1982, 19892, 364-370; Theologie im 20. Jahrhundert. T 1983; J. Topolski. Teoria wiedzy historycznej. Pz 1983; O. Vossler, Geschichte als Sinn. F 1983; D. Ritsehl, Zur Logik der Theologie. Kurze Darstellung der Zusammenhänge theologischer Grundgedanken, Mn 1984; Cz. Bartnik, Chrystus jako sens historii, Wr 1987, 119-149; tenże. Historia ludzka i Chrystus, Ka 1987; P. Guillemette, M. Brisebois, Introduction aux méthodes historico-critiques. Mo 1987; Traktat. Theologische Erkenntnislehre. Handbuch der Fundamentaltheologie 4, Fr 1988; M. Rusecki. Wierzcie moim dziełom. Funkcja motywacyjna cudu w teologii XX wieku. Ka 1988; Cz.S. Bartnik. EK V 1215-1218; tenże. Romano Guardini. Metoda witalistyczno-fenomenologiczna. Lb 1990; Historia i Logos, Lb 1991; S.C. Napiórkowski. Jak uprawiać teologię?, Wr 1991; M. Rusecki, Cud w myśli chrześcijańskiej, Lb 1991.

Podobne prace

Do góry