Ocena brak

Historia pieniądza

Autor /Jordan Dodano /14.04.2011

 

Pieniądz wyłonił się spośród wielu towarów jako towar szczególny, ułatwiający wymianę; najczęściej były to skóry, futra, kawałki tkanin lub metalu (również współcześnie w warunkach dużej destabilizacji stosunków pieniężnych, np. podczas hiperinflacji, pewne towary, najczęściej tytoń, spirytus lub złoto, pełnią funkcję pieniądza); tego typu surogaty p. są niekiedy określane mianem płacideł. W połowie III tysiąclecia p.n.e. w starożytnym Egipcie zaczęto używać pieniądza w formie metalowych sztabek, w razie potrzeby ciętych na mniejsze części; wkrótce pieniądz w podobnej postaci pojawił się w Chinach; najstarsze okrągłe monety są znane z Sardes w Libii (Azja Mniejsza) z ok. 650 p.n.e. Starożytne systemy monetarne były oparte na złocie, srebrze i miedzi, a wartość monet była równa wartości zawartego w nich metalu. Zmiany wzajemnych relacji cen tych metali oraz "psucie monety" przez władców powodowały stopniową deprecjację pieniądza. Po upadku Rzymu nastąpił w Europie okres chaosu pieniężnego, któremu kres położyła reforma Karola Wielkiego (ok. 800), wprowadzająca system waluty srebrnej, tzw. system denarowy (1 funt = 20 solidów = 240 denarów). Stopniowe "psucie monety" przez władców doprowadziło do powstania tzn. brakteatów, czyli monet tak cienkich, że wybicie wzoru było możliwe tylko po jednej stronie.

Na przełomie XII i XIII w. doszło do reformy groszowej, która polegała na wprowadzeniu "grubej", solidnej monety srebrnej (w Polsce grosze czeskie lub praskie ok. 1300). W drugiej połowie XIII w. pojawiły się monety złote (1252 - floren we Florencji, 1284 - dukat w Wenecji), co doprowadziło do powstania systemu bimetalicznego, opartego równocześnie na złocie i srebrze (w Polsce wprowadzony dopiero w 1528). W XVI w. napływ srebra do Europy z Ameryki spowodował deprecjację srebra w stosunki do złota. Złoty polski pojawił się jako jednostka rozrachunkowa (równowartość 30 gr) w połowie XV w., a jako realna moneta w 1564.

Powstanie banków publicznych u progu czasów nowożytnych przyniosło rozwój pieniądza rozrachunkowego. W XVII w. powstały pierwsze banki emisyjne (Sveriges Riksbank 1668, Bank of England 1694) i pojawiły się w Europie pieniądze papierowe; wcześniej, już w IX w. pieniądz papierowy był znany w Chinach.. W drugiej połowie XVIII w. oraz w okresie wojen napoleońskich dość powszechnie finansowano wojny niewymienialnym na kruszec pieniądzem papierowym; pierwszej polskiej emisji p. papierowego dokonano w 1794.

W XIX w. niektóre państwa (np. Wlk. Brytania) zdecydowały się na system waluty złotej (Gold Standart), inne (USA oraz państwa zrzeszone w Łac. Unii Monetarnej) - na bimetalizm; niedogodności bimetalizmu powodowały stopniowe rozszerzenie systemu Gold Standart. System waluty kruszcowej w XIX w. oznaczał, że w obiegu były banknoty, wymienialne na życzenie przez bank centralny na kruszec.

I wojna światowa przyniosła powszechne odejście od tej wymienialności; po zakończeniu wojny w większości krajów w niej uczestniczących doszło do inflacji (w Polsce 1920-pocz. 1924 i 1925-pocz. 1926) niekiedy przeradzającej się w hiperinflację (np. w Niemczech). Stabilizacje walutowe w latach 20. (w Polsce 1927), polegały na powrocie do wymienialności banknotów na kruszec, ale w ograniczony sposób: w systemie Gold Bullion Standart, oznaczającym wymienialność nie na monety, ale na sztaby, bądź w systemie Gold Exchange Standart, oznaczającym wymienialność na złoto lub inne waluty wymienialne na złoto. Wielki kryzys gosp. 1929-33 przyniósł odejście od systemu waluty kruszcowej.

W 1944 podczas konferencji w Bretton Woods (USA)postanowiono powołać do życia Międzynarodowy Fundusz Walutowy (IMF), który stawiał sobie na cel stabilizację międzynarodowych stosunków walutowych. System z Bretton Woods (zw. też Dollar Standart) polegał na dążeniu do wzajemnej wymienialności walut wg. sztywnych kursów (tolerancja 1%); IMF wymagał określenia parytetu waluty w złocie, ale nie wynikał z tego obowiązek wymiany na złoto; większość walut zachodnioeuropejskich osiągnęła wymienialność w 1958. Na początku lat 70. system z Bretton Woods uległ destabilizacji, co spowodowało przejście IMF na system płynnych kursów. W 1976 postanowiono zaniechać określenia parytetów walut w złocie (demonetaryzacja złota). Słabnąca pozycja dolara USA skłoniła IMF do utworzenia w 1967 własnego pieniądza rozrachunkowego (SDR);

W 1978 kraje Europy Zachodniej utworzyły odrębną jednostkę rozrachunkową (ECU). Waluty państw komunistycznych był pieniądzem wewnętrznym, niewymienialnym; w ramach RWPG funkcjonowała w latach 1964-91 jednostka rozrachunkowa (rubel transferowy). Dla krajów słabszych gospodarczo charakterystyczny był system wielu kursów walutowych, zastosowany po raz pierwszy w niektórych państwach Ameryki Łacińskiej w okresie międzywojennym. W okresie powojennym pojawiła się nowa forma pieniądza - karta kredytowa.

Podobne prace

Do góry