Ocena brak

Historia ortopedii i rehabilitacji

Autor /kulka Dodano /19.12.2013

W roku 1741 Nicholas Andry {Nicolas Andre), profesor medycyny na Uniwersytecie w Paryżu, uważany powszechnie za „ojca ortopedii” wydał swój podręcznik pt. „Ortopedia, czyli sztuka zapobiegania i poprawiania zniekształceń ciała u dzieci”. Użyte tam po raz pierwszy przez autora słowo „rorthopedie” wywodzi się z dwóch greckich korzeni: orthos (prosty) i paideia (wychowywanie, leczenie dzieci). Ilustracja tytułowa książki, przedstawiająca w sposób alegoryczny prostowanie krzywo rosnącego drzewka, stała się odtąd symbolem stowarzyszeń ortopedycznych na całym świecie.

Lekarzy zajmujących się leczeniem deformacji narządu ruchu zaczęto wkrótce nazywać ortopedami. Przez wiele dziesiątków lat przedmiotem ich zainteresowania były głównie skoliozy (boczne skrzywienie kręgosłupa), gruźlica, niedowłady wiotkie w wyniku poliomyelitis (zapalenie rogów przednich rdzenia kręgowego), wrodzone zwichnięcie biodra, stopa końsko-szpotawa, porodowe uszkodzenia splotu ra-miennego opisane przez Erba,złamania i zwichnięcia kości i stawów oraz urazy kręgosłupa i kończyn.

Aż do XX wieku większość ortopedycznych metod leczenia miała charakter mechaniczny (przy użyciu gorsetów, różnego typu aparatów, opatrunków gipsowych i manipulacji). Wykonano też kilka prostych operacji, takich jak osteotomia korekcyjna (korekcja wadliwego ustawienia kości polegająca na jej przecięciu) oraz nieskomplikowane transpozycje ścięgien. Współczesna ortopedia wywodzi się z kilku źródeł. Pierwszym były ortopedyczne zakłady lecznicze, w których zapoczątkowano systematyczne stosowanie aparatów i innych urządzeń korygujących. Jeden z najwcześniejszych tego typu zakładów założył w 1779 r. w miejscowości Orb w Szwajcarii Andre Venel. W roku 1816 Georg Heine utworzył nowoczesny ośrodek ortopedyczny w Wurzbur-gu i wsławił się leczeniem porażeń wiotkich po poliomyelitis za pomocą różnego rodzaju metalowych szyn i łączników. Wkrótce powstawać zaczęły kolejne placówki, których założycielami byli: Hessing w Augsburgu, prekursor leczenia gorsetowego w gruźlicy kostno-stawowej, Leithoff w Lubece, Humbert w Bar le Duc, Werner w Królewcu,Delpech w Montpellier oraz de Roon w Petersburgu.

Pierwszym, który obszernie opisał skrzywienie kręgosłupa i zauważył, że stopień deformacji odnosi

się do wieku, w którym się ona uwidoczniła, byt

Hipokrates (460 p.n.e.). Rozmaite sposoby leczenia zniekształceń ludzkiego ciała opisał w dziele „Corpus Hippocraticum”, które przyniosło mu sławę i miano „ojca medycyny”. W II w. n.e. grecki lekarz Galen w swoim dziele „Ars Parva” podaje nie tylko szczegółowe opLsy złamań kości i zwichnięć, ale dokonuje pewnej systematyki deformacji, wprowadzając min. do terminologii medycznej pojęcia skolioza, kifoza, lordoza i kolano koślawe. Sposoby korekcji w skrzywieniach kręgosłupa stosowane przez Hipokratesa, a później przez Galenaprzy użyciu mało efektywnych i okrutnych w swoim działaniu urządzeń ulegały stopniowej modyfikacji z upływem wieków. Ambroży Parć (1510-1590) dla deformacji tułowia zastosował metalowy gorset, a Levarcher (1764) zaprojektował ortezę zaopatrzoną dodatkowo w wysięgnik umożliwiający wyciąg za głowę.

Duże znaczenie dla rozwoju ortopedii miała również praca angielskiego lekarza Glissona (1660), konstruktora pętli wyciągowej za głowę, stosowanej w niektórych złamaniach kręgosłupa szyjnego, a także uszkodzeniach krążka międzykręgowego do dzisiaj. Inny Anglik, Percival Potu w 1779 r. opublikował artylaił o gruźlicy kręgosłupa i sposobach postępowania w tej chorobie. Kifotyczne zniekształcenia kręgów występujące w gruźlicy kręgosłupa noszą nazwę choroby Potta.

Nowoczesny opatrunek gipsowy z zastosowaniem okrężnych opasek wprowadził flamandzki lekarz An-tonius Mathijsen (1852), a szeroko rozpowszechnił w unieruchamianiu złamań podczas wojny krymskiej (1854) rosyjski chirurg połowy /. Pirogow. Wojna francusko-pruska w 1870 r. oraz pierwsza i druga wojny światowe spowodowały szerokie zastosowanie opatrunku gipsowego także w złamaniach otwartych oraz przewlekłych, pourazowych zapaleniach kości. W 1874 r. Lewis Sayre użył opatrunku gipsowego do korekcji skoliozy, a jego naśladowcy - Elliott Brackett i Edward Bradford zakładali opatrunki gipsowe (localizer cast) u chorych w pozycji leżącej, na specjalnie przez lekarzy skonstruowanym stole. Dalszym ulepszeniem tej metody była korekcja skrzywienia na tzw. ramie Rissera. Konkurencyjnym dla „gipsowego” sposobem leczenia złamań kości kończyn stały się wszelkiego rodzaju szyny, z których największe uznanie zyskała ta zastosowana w roku 1875 przez Allana Thomasa z Liverpoolu. W połączeniu z wyciągiem mogła ona być stosunkowo łatwo użyta w warunkach polowych. Uczniem i zwolennikiem Thomasa stał się Robert Jones (1858-1933), pionier aktywnego postępowania operacyjnego w ortopedii, czemu dał wyraz w wydanym wspólnie z Robertem Lovettem w 1923 r. podręczniku postępowania w chirurgii ortopedycznej. Sławą ortopedii niemieckiej był na przełomie wieków Albert Hoffa z Wiirzburga, który w 1890 r. wykonał pionierską operację pogłębienia panewki stawowej we wrodzonym zwichnięciu biodra. Gorącym zwolennikiem leczenia zachowawczego tej wady był wiedeński chirurg Adolf Lorenz. Wprowadzone jeszcze w dobie przedantyseptycz-nej przez szkockiego chirurga Jamesa Syma resekcje stawów, szczególnie w przykurczach gruźliczych (1831), pozwoliły uniknąć wielu amputacji kończyn.

Dość wcześnie zorientowano się, że technika operacyjnego leczenia kości wymaga ścisłej aseptyki, której zasady opracował w 1894 r. William Lane. Leczenie złamań wyciągiem kostnym stało się możliwe dopiero po zastosowaniu metalowych drutów przez Fritza Steinmanna (1907) i Martina Kirschne-ra (1909). Wprowadzano je przezskórnie w połączeniu z wyciągiem i szyną „podstawkową” Heinricha Brauna (1862-1934). W tym samym czasie Gerhard Kuntscher zastosował gwóźdź do zespoleń śródszpikowych, głównie kości udowej, nazywany później gwoździem Kiintschera.

Obecnie zespolenie złamań kości długich metodą zamkniętą z użyciem zmodyfikowanych gwoździ Kiintscherajest najpowszechniejszym sposobem leczenia operacyjnego złamań. Złamania szyjki kości udowej sprawiały zawsze wiele problemów i dopiero w latach trzydziestych XX wieku Marius Smith--Petersen z Bostonu (Norweg z pochodzenia) opracował trójgraniasty gwóźdź, umożliwiający zespolenie złamanych fragmentów bliższej części kości udowej. Był on również pionierem leczenia zmian zwyrodnieniowych stawu biodrowego, wprowadzając metodę kapoplastyki (osadzenie kapy na głowę kości udowej - 1937 r.). Kolejnym postępem było wprowadzenie przez Austin T. Moore połowiczej endoprotezy stawu biodrowego (hemiartroplastyka, 1943 r.). W 1946 r. braciaJean i Robert Judet dokonali resekcji głowy kości udowej, zastępując ją protezą akrylową. Pierwszą totalną endoprotezoplasty-kę biodra (metalowa panewka i metalowy trzpień) wykonali w roku 1951 w Norwich McKee iFerrar. Doskonalszą jej formą okazała się endoproteza Chamleya (1961). Obecnie w zależności od wskazań stosuje się wiele różnych odmian i modyfikacji endoprotez cementowych (tj. osadzanych na cement kostny) i bezcementowych, w tym rewizyjne i nowotworowe. Kryterium wyboru określonego typu endoprotezy jest indywidualne i zależy od rodzaju zniekształcenia oraz wieku chorego.

Wymiana stawów (biodra, kolana, stawu skoko-wo-goleniowego, barku, łokcia, stawów międzypa-liczkowych i innych) stała się największym wkładem ortopedów w rozwój chirurgii w obecnym stuleciu.

Zwolennikami operacyjnego zespolenia kości za pomocą płytek, śrub i metalowych opasek z odsłonięciem miejsca złamania byli chirurg francuski Albin Lambotte oraz Amerykanin William 0’Neil (1912). Metoda ta, udoskonalona przez chirurgów szwajcarskich, nazwana została „osteosyn-tezą stabilną” (tzw. metoda AO) i zyskała wielu zwolenników na całym świecie. Ostatnio straciła na znaczeniu na rzecz zamkniętej metodyKiintschera.

Pierwszy skuteczny gorset w nieoperacyjnym leczeniu skoliozy zastosował w 1946 r. W. Blo-untz Millwaukee, a inny Amerykanin, R. Hibbs, wykonał w 1911 r. pierwsze tylne operacyjne usztywnienie kręgosłupa dotkniętego procesem gruźliczym. W 1962 r. Paul Harrington z Teksasu użył do korekcji bocznego skrzywienia kręgosłupa metalowego pręta dystrakcyjnego, czym zrewolucjonizował technikę operacyjną, stosowaną z powodzeniem do dzisiaj.

Na początku lat osiemdziesiątych Francuzi Y. Cotrel i J. Dubousset (C-D) zmodyfikowali technikę Harringtonai zastosowali instrumentarium wielosegmentowe z użyciem dwóch prętów, łączników poprzecznych oraz wielu haków, umożliwiających przyłożenie sił dystrakcyjnych i kom-presyjnych w wybranych punktach kręgosłupa.

Instrumentarium to, jak i wiele innych obecnie stosowanych o podobnej konstrukcji, pozwala skorygować skoliozę w trzech płaszczyznach, a co najważniejsze - odtworzyć fizjologiczne krzywizny kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej. Tak zwany dostęp przedni do kręgosłupa przez klatkę piersiową i brzuch został spopularyzowany przez Dwyera i udoskonalony następnie przez Zielkego, Hopfa i Kanedę.

Operację przepukliny krążka międzykręgowe-go po raz pierwszy przeprowadzili Amerykanie Mixter i Bar w 1934 r. Na początku ubiegłego stulecia Codivilla z Bolonii dokonał operacyjnego wydłużenia kończyny dolnej. Jednak udoskonalenie tej techniki przez G. Abramowicza llizaro-wa (1921-1982) z Kurganu w Rosji nastąpiło dopiero w ostatnich kilkunastu latach. Jego pierścienie dystrakcyjne, oprócz stabilizacji i korekcji odłamów kości, pozwalają na jej równoczesne mechaniczne rozciąganie i osteogenezę.

Gwałtowny rozwój ortopedii, szczególnie w ostatnich kilku dekadach, wiąże się z wprowadzeniem nowych metod obrazowania tkanek, takich jak tomografia komputerowa (KT), magnetyczny rezonans jądrowy (MRI) czy ultrasonografia. Ogromny postęp techniczny umożliwia obecnie m.in. artroskopowe i endoskopowe wykonywanie operacji, monitorowanie czynności rdzenia kręgowego, wymianę stawów i wydłużanie kończyn.

Bezpieczne wykonywanie licznych operacji nie byłoby możliwe bez nowoczesnej anestezjologii, pul-monologii, kardiologii, bardziej efektywnego opanowania infekcji, rozwoju chirurgii plastycznej i neurochirurgii. Postęp naukowy, doświadczenia kliniczne oraz mnogość stosowanych metod leczenia sprawiły, że stopniowo z ortopedii zaczęły się wyodrębniać podspecjalności, a specyfika zainteresowań ortopedów i traumatologów zaowocowała utworzeniem ośmiu odrębnych sekcji (chirurgii ręki, chirurgii kolana, osteosyntezy, spondyloortopedii, ortopedii dziecięcej, traumatologii sportowej, chorób metabolicznych tkanki kostnej), działających pod patronatem Zarządu Głównego PTOiTr. Nastąpił także podział zainteresowań na ortopedię dorosłych i dzieci. Doszło do zdecydowanego przesunięcia problemów ortopedii dziecięcej z wad wrodzonych w kierunku neu-roortopedii, co wiąże się z dynamicznym rozwojem neonatologii.

Leczenie dzieci (głównie z mózgowym porażeniem dziecięcym) wymaga skoordynowanego działania wielu specjalistów reprezentujących nie tylko dyscypliny medyczne. Główny nacisk kładzie się na przystępne wyjaśnienie rodzicom zasad postępowania z ich niepełnosprawnymi dziećmi, włączając ich na stałe w proces leczniczy. Powstało wiele towarzystw zajmujących się leczeniem określonych deformacji i schorzeń, np. Towarzystwo Badań nad Skoliozą, które z kolei wyłoniło zespół zajmujący się rozległą terminologią tej deformacji.




 

Podobne prace

Do góry