Ocena brak

Historia ochrony przyrody w Europie

Autor /Wolny Dodano /31.01.2012

W Europie zachowało się stosunkowo niewiele pierwotnych zbiorowisk roślin i zwierząt. Dlatego europejscy obrońcy przyrody muszą borykać się z nieco innymi problemami niż ich koledzy na pozostałych kontynentach.
Proces przekształcania środowiska natural­nego rozpoczął się w Europie już tysiące lat temu, kiedy na ziemiach tych pojawili się pierwsi rolnicy. Wycięli oni stopniowo lasy, które wyrosły w środkowej i północno-zachodniej Euro­pie po zakończeniu ostatniej epoki lodowej, czyli około 10 tysięcy lat temu. Obecnie pierwotne kom­pleksy leśne należą w Europie do rzadkości, a kur­czeniu się lasów towarzyszy zanik licznych gatun­ków roślin i zwierząt.
Katastrofalne skutki dla środowiska naturalne­go miała również rewolucja przemysłowa. Postęp technologiczny oznaczał zwiększony popyt na surowce i materiały. Wraz ze wzrostem liczby lud­ności rosło zapotrzebowanie na żywność i wodę - przyroda była bezlitośnie eksploatowana.

Urbanizacja i uprzemysłowienie doprowadziły do zanieczyszczenia środowiska naturalnego, problemu, z którym ludzkość boryka się do dziś. Ścieki fabryczne zatruwają rzeki i jeziora, a gazowe pro­dukty spalania paliw łączą się z wodą, wywołując kwaśne deszcze. Ich skutki dają się odczuć nawet setki kilometrów od miejsca pochodzenia. Kwaśne deszcze stanowią obecnie największy problem europejskich ekologów.
Podporządkowanie przyrody człowiekowi po­woduje, że wiele europejskich parków narodowych ma odmienny charakter niż rezerwaty na innych kontynentach. W wielu z nich nie obowiązuje zakaz uprawy ziemi i eksploatacji surowców. Oczywiście władze parków zachęcają rolników do stosowania tradycyjnych metod uprawy i próbują przeciw­działać poczynaniom, które mogłyby spowodować nieodwracalne zmiany.

Idea ochrony przyrody nie jest nowa w Europie. W Anglii na przykład władcy normandzcy już w XI wieku objęli ochroną New Forest (Nowy Las) w Hampshire w celu zachowania tamtejszych roślin i zwierząt i oczywiście, by chronić swoje tereny łowieckie. Obszar ten nadal ma specjalny status, oparty na starych uregulowaniach prawnych. Na większą skalę ruch ochrony przyrody zaczął dzia­łać pod koniec XIX wieku. W Wielkiej Brytanii w roku 1895 National Trust zaczął przejmować ziemię z myślą o rezerwatach przyrody. Pierwsze europejskie parki narodowe powstały w 1909 roku w Szwecji, ściśle mówiąc w jej północnej części, zamieszkanej tylko przez prowadzących wędrow­ny tryb życia Lapończyków.
W 1930 roku w Europie (nie licząc europejskiej części Związku Radzieckiego) istniało już 21 ob­szarów objętych ochroną o łącznej powierzchni 5762 km2. Było to jednak niewiele w porównaniu z 1997 rokiem, kiedy to Światowe Centrum do Spraw Kontroli nad Ochroną Środowiska (WCMC) doliczyło się 2500 miejsc chronionych zajmują­cych łącznie powierzchnię 1033863 km2. Dodat­kowo na obszarze byłego Związku Radzieckiego było w tym czasie 590 obszarów chronionych.
Według danych Światowej Unii Ochrony Śro­dowiska (IUCN), tylko niewielki odsetek wymie­nionych obszarów objęty był ochroną całkowitą, najczęściej podlegały one jedynie ochronie czę­ściowej. Według IUCN niemal wszystkie obszary określane jako parki narodowe lub rezerwaty przy­rody w Austrii, Belgii, Wielkiej Brytanii i na Węgrzech podlegały tylko częściowej ochronie. Nigdzie poza Europą odsetek obszarów objętych tylko częściową ochroną nie jest tak duży.
Aż 223 miejsca w Europie zostały wpisane przez UNESCO na Listę Światowego Dziedzictwa Kul­turalnego i Przyrodniczego, a lista ta ciągle się po­większa. Wpisuje się na nią miejsca o szczególnym znaczeniu kulturalnym i przyrodniczym. Wciągnię­cie ich do rejestru ma zachęcać rządy poszczegól­nych państw do objęcia ich szczególną opieką, zapewnia też możliwość uzyskania międzynaro­dowych dotacji. Nic dziwnego, że w Europie, z jej długą historią i dziedzictwem kulturowym, wiele miejsca na liście zajmują obiekty będące wytworem człowieka. Do takich miejsc należą między inny­mi ateński Akropol i kamienny krąg Stonehenge w południowej Anglii.
Niektóre miejsca łączą walory kulturowe i przy­rodnicze . Przykładem jest Meteora (gr. „klasztory zawieszone w niebie"), zespół bizantyjskich klasztorów w Grecji (Tesalia). Klasztory wzniesiono w XIV wieku na absolutnie niedostępnych, wyda­wać by się mogło, stromych, sięgających kilkuset metrów (najwyższy 534 m), skałach przypominają­cych wieże - jako schronienie dla mnichów w okre­sie inwazji serbskiej na państwo bizantyjskie.
Na liście UNESCO znajdują się również miej­sca, których piękno jest rezultatem działania sił natury. Przykładem są wyspy St. Kilda w Szkocji i Grobla Olbrzymów (Giant's Causeway) na wy­brzeżu Irlandii Północnej.
Na liście UNESCO znalazło się także kilka par­ków narodowych, m.in. Białowieski Park Naro­dowy w Polsce. O jego wielkim znaczeniu decydują fragmenty pierwotnego lasu mieszanego, który tysiące lat temu porastał znaczną część Europy. Jest on również schronieniem i miejscem rozrodu wielu zagrożonych wyginięciem gatunków zwie­rząt, między innymi żubra, niedźwiedzia brunat­nego, bobra, łosia i rysia.

Podobne prace

Do góry