Ocena brak

Historia na przełomie XIX i XX wieku - Świat imperiów

Autor /Leszek1010 Dodano /18.10.2011

Na przełomie XIX i XX wieku mapa polityczna świata przedstawiała dość zróżnicowany obraz. Praktycznie cała Afryka, bez Liberii i Etiopii, uległa podziałowi między państwa europejskie.

W okowach zależności kolonialnej znalazła się Azja, aczkolwiek proces jej podporządkowania krajom europejskim nie osiągnął takiej skali, jak w Afryce. Chiny, największe na kontynencie azjatyckim państwo, utrzymywały swą odrębność. Jednak zostały okrojone terytorialnie, będąc przedmiotem rywalizacji i penetracji gospodarczej. W Chinach do rywalizacji z krajami europejskimi włączyły się Stany Zjednoczone pod hasłem * otwartych drzwi *.

Znacznie wcześniej, jako karna kolonia, przeszła w ręce Anglików Australia, a później Nowa Zelandia. Skolonizowano wiele wysp znajdujących się na Pacyfiku, które spełniało rolę wysp morskich Anglii, Francji, Niemiec i USA.

Półkolonią Stanów Zjednoczonych stała się Ameryka Łacińska. Chociaż o rynki południowoamerykańskie próbowały rywalizować państwa europejskie, to USA pozostawały na tym obszarze hegemonem politycznym i gospodarczym. W razie zagrożenia swej pozycji nie rezygnowały z użycia środków militarnych, jak stało się to na przełomie wieków w odniesieniu do Wenezueli, Kolumbii, Dominikany, czy Nikaragui.

Rozwój posiadłości kolonialnych państw europejskich stał się przyczyną podziału świata na strefy wpływów. Rzutowało to bezpośrednio na układ międzynarodowych stosunków politycznych na świecie oraz w Europie, co w dalszej kolejności prowadziło do konfliktów na tle sprzecznych interesów państw imperialnych.

Imperium brytyjskie należało do największych na świecie, ale zagrożeniem dla jego stanu posiadania były interesy Francji i Rosji. Francja kwestionowała zasięg brytyjskiej strefy wpływów w Afryce Zachodniej. Finałem tej rywalizacji był incydent pod Faszodą w Sudanie.

Ostatecznie Francuzi uznali prymat interesów angielskich Egipcie i Sudanie. W zamian otrzymali poparcie Anglii w konflikcie z Niemcami o Maroko.

Rosja, drugi z rywali Wielkiej Brytanii, zagrażała z kolei bezpieczeństwu Brytyjskich Indii. Dążyła ona do rozszerzenia swych granic kosztem Afganistanu ( wojna w 1885 roku ). Car rosyjski uważał bowiem Azję Środkową za własną strefę wpływów. Rzutowało to bezpośrednio na bezpieczeństwo Indii - * perły korony brytyjskiej *.

Rząd Wielkiej Brytanii prowadził w swych koloniach dość zróżnicowaną politykę wewnętrzną. Obszary, które zamieszkiwała ludność głównie pochodzenia europejskiego, posiadały większe prawa niż terytoria zacofane gospodarczo i zamieszkałe przez ludność kolorową.

Od połowy XIX wieku posiadłości brytyjskie, które uzyskały autonomię nazywano dominiami. Mieszkańcy i władze dominiów uznawali za głowę państwa monarchę brytyjskiego. Status dominium posiadały: Kanada ( 1887 rok ), Związek Australijski ( 1901 rok ), Nowa Zelandia ( 1907 rok ), Związek Południowej Afryki ( 1909 rok ). Inny był status Indii. Po 1858 roku rządy nad Indiami jako * cesarzowa Indii * objęła królowa brytyjska Wiktoria. Jej reprezentantem w koloniach był wicekról. Inne kolonie brytyjskie były zarządzane bezpośrednio przez urzędników kolonialnych, mianowanych w Londynie. W niektórych częściach świata Brytyjczycy zapewniali sobie tylko prawo ingerencji w sprawy państw znajdujących się w strefie wpływów, narzucając * priorytet interesów brytyjskich *, jak w Persji czy Turcji.

Obok Wielkiej Brytanii największe imperium kolonialne posiadała Francja. Jej kolonie nie były tak zasobne w bogactwa naturalne oraz nie miały tak wielkiego zaludnienia, jak kolonie brytyjskie. Obok obszarów podbitych i całkowicie uzależnionych, Francja wprowadziła tak zwany protektorat kolonialny.

Protektorat stanowił formę zależności państwa słabszego od silniejszego. Państwo takie zachowało swoje tradycyjne instytucje, administrację i rząd, ale znajdowało się pod kontrolą państwa silniejszego, szczególnie w sferze polityki zagranicznej, na przykład Tunezja czy Maroko.

Rozszerzenie przez Francuzów własnego imperium kolonialnego było formą kompensowania klęski wojennej zadanej im przez Niemców w 1871 roku. Algieria, Tunezja, Maroko oraz Indochiny, Madagaskar i olbrzymie, ale słabo zaludnione obszary Afryki północno - zachodniej były świadectwem zamorskiej potęgi III Republiki.

Początki imperializmu rosyjskiego sięgały XVIII wieku, kiedy to carowie ingerowali w sprawy Europy. U progu XIX wieku ( po 1815 roku ) Rosja wzbogaciła się o ziemie Księstwa Warszawskiego, Finlandię oraz Besarabię, nie rezygnując z roli * żandarma * Europy. Wojna krymska była kolejną próbą rozszerzenia granic na terytorium Turcji. Jej przegrana skierowała uwagę caratu na obszary Kaukazu i Zakaukazia.

Drugim kierunkiem ekspansji stała się Azja Środkowa. Granice imperium rosyjskiego rozszerzały się nieustannie aż po lata dziewięćdziesiąte. Władzę cara uznawały plemiona Kazachów i Turkmenów, Chiwa i Buchara, leżące na wschód od Morza Kaspijskiego. Tu zderzyły się interesy Rosji i Wielkiej Brytanii. Imperium Rosyjskie zmierzało do rozciągnięcia swych wpływów na Afganistan, który za własną strefę polityczną uznawali Anglicy.

Trzecią strefę, którą zainteresowana była Rosja, stanowił Daleki Wschód. Były to ziemie położone na północ od Amuru ( Kraj Ussuryjski i Sachalin ), należące do Chin i zajęte ostatecznie przez Rosję. Kres ekspansji rosyjskiej na Dalekim Wschodzie miała położyć Japonia na początku XX wieku.

Podobne prace

Do góry