Ocena brak

HISTORIA - HISTORYCZNOŚĆ CZŁOWIEKA

Autor /Scholastyka Dodano /18.10.2012

Kultury staroż. miały na
ogół antropologię ahist.; poza sferą h. umieszczały bądź całego
człowieka (jego ciało, naturę, czas, miejsce, istnienie,
zmiany wewn., sekwencję zdarzeniową, rozwój, osiąganie
wartości), bądź jego duszę jako obraz wieczności (systemy
sumeryjskie, staroegips., hind., taoizm, pitagoreizm, platonizm,
dualizm aleks., neoplatonizm, systemy gnostyckie, augustynizm,
tomizm esencjalistyczny); nie podlegały też h.
idee, wartości, wytwory ducha, sztuka; h. oceniano pejoratywnie
jako degenerację człowieka, degradację, ograniczenie,
uprzedmiotowienie, materializację; dzieje miałby tworzyć jedynie
Bóg, sam absolutnie ahist., wg niektórych nawet nie
ingerujący w h. lub nie panujący nad nią.

Pojęcie h i s t o r y c z n o ś c i w kulturze chrzęść ukształtowało
się w pełni szczególnie od XVIII i XIX w. (G. Vico,
szkoła tybińska, J.G. Droysen, J.Ch.K. von Hofmann, E.
Troeltsch, B. Croce, Teilhard de Chardin, M. Żywczyński,
J. Topolski, A.F. Grabski, J. Bańka, Cullmann, M. Heidegger,
W. Pannenberg); cały człowiek jest podmiotem h., jest
h. w sobie, centrum h. uniwersalnej, personalnym dzianiem
się, kontynuacją procesu stworzenia, podległy do dna czasoprzestrzeni
i kategorii genezy i zmiany; h. jest generatywna,
istnieniowa, formująca się, transcendująca; jest stawaniem
się, szansą konstytuowania osoby, samorealizacją człowieka,
humanizacją rzeczywistości; w Jezusie Chrystusie Bóg wkroczył
osobowo w dzieje, stał się historią świętą; historia otrzymała
kategorię teol., chrystologiczną i pneumatologiczną.
Historyczność w rozumieniu chrzęść oznacza nie relatywizm,
nieokreśloność, ucieczkę od istnienia i bezkierunkowość,
lecz modalność osoby, strukturę bytu ludzkiego, samorealizację,
kategorię antropogenetyczną.

Na historyczność składają się: s t r u k t u r y f o r m a l n e - czas, przestrzeń, istnienie
doczesne, rytmika zmian, alternacja śródelementów,
sekwencja zdarzeń, jednorazowość, niepowtarzalność, nieodwracalność,
kierunkowość (pozyt. lub neg.), bieg ku końcowi,
rozszczepienie ostateczne; s t r u k t u r y t r a n s c e n d
e n t a l n e - momentowość (kairos, chorion) i calościowość
(chronos, topos), konkretność i ogólność, jednorazowość i
powtarzalność, ciągłość i nieciągłość, alfalność i omegalność,
komunikacja i osobność, wolność i determinacja, anamneza i
zapominanie, tradycja i kreacja, repetycja i nowość, aktywność
i bierność, amorficzność i celowość, tajemnica i poznawalność,
autoidentyfikacja i autonegacja, afirmacja faktu i
marzenie, przedmiotowość i podmiotowość, immanencja i
transcendencja; t e m a t y z a c j e - to całość stawania się
człowieka pełnią osoby indywidualnej i społ. (w przypadku
neg. jest anty historyczność); najgłębszym podmiotem h. jest
osoba jako postać syntezy somatyczno-duchowej aż do ekstazy
w „ponad-historię", antycypowaną zresztą już od początku;
osoba jest kategorią eschatologizacji h., jej transcendencji
i ekstazy poza doczesność.

Dzieje są sekwencją zdarzeń i
procesów „zakrzywiającą się" ku jaźni osobowej, gdzie ma
miejsce przechodzenie między przedmiotowością a podmiotowością,
dzianiem się a spełnieniem finalnym i między relatywnością
a absolutnością.

Historyczność tworzy szansę istnienia, które jest (zdarzeniową
i procesową) realizacją osoby; istnienie osobowe stanowi
główny temat h. (esse historicum) stawania się, trwania
hist., działania i sprawczości; dzięki niej następuje personalizacja
świata. Historyczność ujawnia rozszczepienie na h. pozyt.
i neg., osobotwórczość i alienację, prawdę i fałsz, dobro
i zło, relację ku nicości i ku wieczności;

h. jest bowiem określona
przez kres (cel i sens), oznaczający w aspekcie oddolnym
śmierć, bez której nie byłoby biegu dziejowego, dynamiki
istnienia doczesnego, rekapitulacji i reinterpretacji h.; ponadto
h. jest sposobem realizacji chrześcijaństwa, realnością
kreacyjną, praxis chrzęść; dzięki niej człowiek żyje „w środku"
bytu i osiąga swój sens w każdym miejscu rzeczywistości.

 

Ph. Aries, Le temps de Vh., Monaco 1954; A. Darlapp, LThK IV 780-783; L. von Renthe-Fink. Geschichtlichkeit, Gö 1964, 19682; F. Tessitore, Dimensioni dello storicismo, Na 1971; J. Topolski, Świat bez h., Wwa 1972, 19762; A. Ortiz-Oses, Antropologia hermenéutica. Ma 1973; Cz.S. Bartnik, Historyczność cztowieka w ujęciu personalistycznym, RTK 27(1980) z. 2, 5-17; tenże. Istnienie, RTK 33(1986) z. 2, 55-69; J.C. Bermejo, Ensayos de H. Teórica I-II, Ma 1987-89; G. Baget Bozzo, / tempi e l'eterno. Intervista su un'esperienza teologica, G 1988; A. Cesana, Geschichte als Entwicklung?, B 1988; P. Chaunu. L'apologie par l'h. P 1988; W. Dean, H. Making H.. NY 1988; R.D.'Amico, Historicism and Knowledge, Lo 1989; 1. Feige. Geschichtlichkeit, Fr 1989; V. Corporale, Teologia e antropologia, Na 1990; J. Bańka, Filozofia cywilizacji I-III, Ka 1986-91.

Podobne prace

Do góry