Ocena brak

HISTORIA DOKTRYN SPOŁECZNYCH

Autor /Scholastyka Dodano /18.10.2012

Nauka (i me
tanauka) zajmująca się poglądami i teoriami dotyczącymi
człowieka jako istoty społ. oraz społeczeństwa, w szczególności
genezą i formami życia społ., rodziną, państwem, społecznością
międzynar., prawem, życiem gosp., prawidłowościami
i prawami rozwoju społ.-gosp. i kulturalnego.

Naczelna idea Wschodu staroż. koncentrowała się wokół
boskiego pochodzenia władzy. Bogatą myśl społ. zawiera ST,
który podaje normy postępowania (—* dekalog), zasady funkcjonowania
sądów i traktowania przybyszów, nakazuje opiekę
nad sierotami i wdowami; staroż. uczeni zajmowali się genezą
życia społ. i polit, ustrojem państwa (Platon, Arystoteles),
wartością człowieka (Protagoras - człowiek miarą
wszystkich rzeczy), równością wszystkich ludzi (stoicy), pokojem
i słuszną wojną (Augustyn); w średniowieczu rozwijano
teorię prawa naturalnego, ustalono relacje między dobrem
jednostki a dobrem wspólnym, zajmowano się wymianą, wartością
dóbr gosp., pracą i jej podziałem, kredytem, rozdziałem
dochodu nar. (Tomasz z Akwinu), suwerennością ludu
Marsyliusz z Padwy); zagadnieniem prawa każdego narodu
także pogańskiego) do własnego państwa zajmował się m.in.
P. Włodkowic; renesans szczególną uwagę skupił na człowieku;
duże zasługi położyli tu Tomasz More w Utopii (Lv
1516), szkoła z Salamanki (Franciszek z Vitorii), rozwijająca
teorię społeczności międzynar. i ideę praw człowieka, oraz J.
—» Bodin, pracujący nad teorią suwerenności (wewn. i
zewn.). W XVII i XVIII w. pojawiły się teorie umowy społ.
(J. Locke, J.J. Rousseau) i związany z nimi kierunek indywidualistyczno-
liberalny; człowiek przedstawiany był jako istota
społ., społeczeństwo zaś jako zbiór jednostek, wolność ujmowano
emancypacyjnie, a równość (wobec prawa) czysto
formalnie, rozwinięto polit, koncepcję praw człowieka.

W
XIX w. pojawiła się ewolucjonistyczno-przyrodnicza koncepcja
rzeczywistości społ. (A. Comte, H. Spencer), uznająca
społeczność za etap rozwojowy ewolucji układu świata; metody
badań przyrody przeniesiono na badanie społeczeństwa.

Socjologizm (E. —> Durkheim) ujmował społeczność jako
rzeczywistość sui generis (fakt społ., pierwotny wobec zjawisk
psych.) i wszystkie dyscypliny zajmujące się społecznością
przyporządkował socjologii (tzw. socjologiczny imperializm).
Humanistyczne koncepcje społeczeństwa odróżniają rzeczywistość
human, od przyr.; społeczeństwo jest więc rzeczywistością
duchową (W. Dilthey), całością działań ludzkich odpowiednio
umotywowanych (M. Weber), stanowi postawy i
działania ludzi zmierzających do realizacji wartości kulturalnych,
przy których należy uwzględniać tzw. współczynnik human.
(F. Znaniecki), stan społ. konstytuujący się dzięki aktom
specyficznie społ. i komunikacji (E. Husserl).

Marksizm-
-leninizm (K. Marks, W.I. Lenin), składający się z materializmu
dialektycznego, hist., ekonomii polit, i teorii rewolucji,
uważa, że źródła kształtowania się idei spot., prawnych i polit,
(nadbudowa) tkwią w materialnych warunkach życia
gosp. (baza); kierunkiem rewizjonistycznym wobec niego jest
m.in. —* frankfurcka szkoła. Personalizm społ. (J. Maritain)
propaguje humanizm integralny, osobę ludzką uznaje za wartość
centr., której powinny służyć wszystkie rodzaje społeczności,
społeczeństwo zaś powinno mieć charakter personalistyczny, wspólnotowy, pluralistyczny i teistyczny.

W XIX w.
wyodrębniła się też kat. nauka spol., reprezentowana przez
kierunek pokoju spot., patronalizmu, reform spol., solidaryzmu
spot., a także teologii społ., polit, i wyzwolenia; wyodrębniła
się także społ. nauka Kościoła, zapoczątkowana przez
pap. Leona XIII enc. —> Rerum novarum (1891) i rozwijana
przez enc. społeczne i inne dokumenty nauczycielskiego urzędu
Kościoła. Z nauk społ. wyodrębniły się z czasem (zwł. w
XIX w.) samodzielne dyscypliny nauk., m.in. ekonomia polit.,
filozofia państwa i prawa (teoria państwa i prawa), socjologia,
psychologia społ., etnologia, demografia, co spowodowało
dezintegrację nauk społecznych.

H.d.s. wychodzi z założenia (implicite lub explicite), że dyferencjacyjnie
ujmowane poglądy i koncepcje, wyjaśniające
zachowanie się człowieka wobec samego siebie oraz innych,
wobec dóbr gosp. i duchowych, nie dają pełnej wiedzy o
człowieku, życiu społ.-gosp., polit, i kulturalnym; h.d.s. winna
nie tylko wyjaśniać poglądy i teorie minionych epok, ale
także pełnić funkcję integrującą różne dyscypliny wchodzące
w skład nauk społecznych.

W ujmowaniu h.d.s. wyodrębnia
się kierunki: sprawozdawczy (ustala się autora, czas, miejsce
i rodzaj głoszonych poglądów i teorii, które stara się wyjaśnić),
metodol. (prezentacja poglądów i teorii, opis i wyjaśnianie
ciągu błędów hamujących narastanie dorobku nauki
współcz. o człowieku i społeczeństwie), funkcjonalistyczny
(badanie wartości poznawczej głoszonych poglądów i teorii,
a zwt. roli, jaką odgrywały i wciąż odgrywają w życiu społ.,
w którym powstały, przyjęły się i rozpowszechniły), ewolucjonistyczny
(h.d.s. traktowana jest jako nauka ukazująca
kumulowanie się wiedzy o człowieku i społeczeństwie),
socjol. (ukazywanie treści doktryn społ., a zwł. wpływu
warunków na ich powstanie), klasowo-ekonomiczny (ukazywanie
doktryn społ. jako instrumentów walki klasowej,
które wyrastały z tzw. bazy gosp.) i eschatologiczno-normatywny,
czyli chrzęść, (ocenianie doktryn społ. w aspekcie
umożliwiania lub utrudniania rozwoju osobowego człowieka,
osiągania celów naturalnych i nadprzyr., zwł. eschatologicznych).

 

H. Becker, H.E. Barnes, Social Thought from Lore to Science I-II, NY ok.
1938, 19613 (Rozwój myśli społecznej od wiedzy ludowej do socjologii I-II, Wwa 1964-65); Modern Sociological Theory in Continuity and Change, NY 1957; K. Schilling, Geschichte der sozialen Ideen, St ok. 1957; Images of Man. The Classic Tradition in Sociological Thinking. NY I960; J. Szczepański, Socjologia. Rozwój problematyki i metod, Wwa 1961, 19693; J. Plamenatz. Man and Society. A Critical Examination of Some Important Social and Political Theories from Machiavelli to Marx I-II, Lo 1963; G. Jarlot, Doctrine pontificale et histoire I-II, R 1964-73; R. Aron, Les étapes de la pensée sociologique, P 1967; B. Suchodolski, Rozwój nowożytnej filozofii człowieka, Wwa 1967; H. Guillement, Histoire des catholiques français au XIXe siècle, P 1974; Cz. Strzeszewski. Ewolucja katolickiej nauki społecznej, Wwa 1978; J. Majka, Filozofia społeczna, Wwa 1980, Wr 1982; J. Szacki, Historia myśli socjologicznej I-II, Wwa 1981, 1983.

Podobne prace

Do góry