Ocena brak

HIPOTEZA - W TEOLOGII

Autor /Scholastyka Dodano /18.10.2012

1. D z i e j e - Od czasów patrystyki występowały
w teologii sądy posiadające jedynie charakter sformułowań
hipotetycznych, określane jako doxa, prolepsis,
opinio, praesumpdo, sententia, intendo, consilium; stanowiły
one integralny element rozwoju teologii (— historia teologii)
oraz jej —» metody ; dotyczyło to zwł. kwestii nie określonych
wyraźnie przez objawienie i nauczycielski urząd Kościoła; zasadność
korzystania z h. w teologii podważyli twórcy —» scholastyki,
traktujący teologię jako system apodyktyczno-dedukcyjny,
którego zarówno przesłanki oparte na Bożym autorytecie,
jak i wyprowadzone z nich w sposób niezawodny konkluzje
(faktycznie stosowano jedynie dydaktyczną -> dedukcję)
miały charakter niepowątpiewalny; występowanie wśród
naczelnych elementów tego systemu tez, które nie są dostatecznie
oczywiste i nie dają się uzasadnić czysto racjonalnie stało
się powodem zakwestionowania nauk. charakteru teologii
jako wiedzy o osobliwym statusie metodol. (wyakcentowanie
uzasadnienia opartego na objawieniu - J. Duns Szkot, W.
Ockham) i sformułowania teor. podstaw uprawomocnienia
analiz o charakterze hipotetycznym (od 1538 występuje też coraz częściej sam termin h.).

Zasadność wykorzystania h.
ujawniła się w 2. poł. XIX w. (np. uprawdopodobniający
charakter tzw. radones conveniendae, czyli odpowiedniości
teol. traktowanej np. jako wymóg /.godności z całościowym wykładem
doktryny teol.) w związku z odnową scholastyki oraz
rozwojem metodologii nauk hist, i filol.; znaczenie h. wzrosło
w dobie współcz. —» pluralizmu w teologii (zwł. w kontekście
interpretacji ustaleń Soboru Wat. II) w formie funkcjonowania
w niej licznych i zróżnicowanych interpretacji, określanych
jako teorie, opinie czy sentencje, oraz poprzez pełniejsze
dostrzeżenie hist, charakteru wypowiedzi teologicznych.

Współczesna metodologia nauk podkreśla podobieństwa
rozumienia h. stosowanych w teologii z h. używanymi w szeroko
rozumianej humanistyce oraz przyporządkowuje h. specyfice
poszczególnych działów teologii jako wiedzy o —» Bogu
(V C); w teol. dyscyplinach historycznych h. powstają dzięki
zastosowaniu metod filol. i hist.; teologia praktyczna przejmuje
niejednokrotnie h. z psychologii i socjologii; właściwe
h. teol. funkcjonują przede wszystkim w takich doktrynalnych
działach teologii, jak dogmatyka oraz teor. części teologii
mor., ascet. i mist.; powstają zaś jako element immanentnej
logiki rozwoju doktryny teol. lub w wyniku styku danych
objawienia z wiedzą naturalną (np. h. umieszczające prawdę
o stworzeniu świata przez Boga w kontekście koncepcji ewolucji
ziemi lub wszechświata); ostatecznie jednak sposoby potwierdzania
lub odrzucania właściwych h. teol. są zrelatywizowane
do przyjętego modelu teologii doktrynalnej.

2. C h a r a k t e r y s t y k a - W naukach teol. h. traktowana
jest jako zdanie (lub zespół zdań) podające domniemaną rację
w kwestii, co do której nie ma dotychczas żadnej odpowiedzi
lub odpowiedzi zadowalającej, a które podlega zróżnicowanym
zabiegom sprawdzającym, przyporządkowanym przyjętemu
systemowi teol.; h. nie będąc zdaniem objawionym
bezpośrednio, istotnie czy aktualnie (najwyżej wirtualnie) nie
wiąże się z objawieniem w sposób konieczny (czym różni się
od wniosku teol.), lecz jedynie koresponduje w pewien sposób
z danymi objawienia, zwł. w formie tzw. rado theologica
i ratio conveniendae (— kwalifikacje teologiczne); h. odnosi
się do rzeczy w teologii jeszcze nie zbadanych, niepewnych,
a ze względu na specyfikę procesu hermeneutycznego w Kościele
(—> hermeneutyka II) także nie określonych przez konsens
urzędu nauczycielskiego Kościoła; zazwyczaj posiada
formę implikatywną (—> implikacja), odznacza się otwartością
teor. i powstaje jako wniosek przez —* analogię (III D); jej
—* weryfikacja (umożliwiająca uznanie h. jako zdania teologicznie
pewnego) dokonuje się przez większe rozjaśnienie
prawd objawionych i zdarzeń zbawczych, przez głębsze wyjaśnienie
problemów, analogię wiary, rozwój wiary kośc. i dogmatów
(—» dogmatów ewolucja I), poprawę spójności systemu,
przez akceptację magisterium Kościoła, oraz jako owoc
doświadczenia chrzęść. (—» doświadczenie religijne), zwł. w
procesie doskonalenia życia duchowego poszczególnych wiernych
i Kościoła.

Dyskutuje się jej status metodol., traktując
h. bądź to jako odpowiadającą standardom h. właściwych in.
naukom (A. Günther, B. Lonergan, I. Różycki, A. Grabner-
-Haider, J. Herbut, J. Majka), bądź też jedynie jako naukopodobną
(B. Casper, K. Hammerle, P. Hünermann, W. Pannenberg,
O. Cullmann, Cz. Bartnik). H. różnicuje się ze
względu na ich kontekst sformułowania (odpowiadają przyjętemu
modelowi teologii lub są zaczerpnięte z in. nauk) albo
na właściwości metodol. (np. tłumaczące i robocze, zjawiskowe
i „głębinowe", językowe i przedmiotowe, a także odpowiednio
do stopnia ich prawdopodobieństwa, dowodliwości i
abstrakcyjności oraz sposobu oparcia na uprzedniej wiedzy
teol.).

Ich specyfikę określa także rodzaj odniesienia do: faktu
teol. (np. popaschalna interpretacja obietnicy prymatu),
prawa lub sytuacji (np. potrzeby łaski do wytrwania bez grzechu
ciężkiego w stanie natury upadłej"), zasady (np. Biblia
jest źródłem języka rei.), samej wiary (np. niewzruszona pewność aktu wiary jest tłumaczona mocą łaski), zdania objawionego
(np. uznanie synostwa Bożego Jezusa Chrystusa pozwala
w unii hipostatycznej widzieć naturalne synostwo Boże
i jako człowieka Jezusa), interpretacji o charakterze semantycznym
(np. użytemu w opisie stworzenia kobiety słowu „żebro"
odpowiada w języku sumeryjskim termin służący na
określenie życia) lub też wykorzystywanych reguł hermeneutycznych
(np. fakt fizycznego dziewictwa Matki Bożej może
być tłumaczony w kategoriach przymiotu duchowego).

H.
służą do interpretacji danych objawienia, wypełniają braki
nauk., uogólniają doświadczenie rei. i naukę wiary, pogłębiają
inteligibilność tajemnic zbawczych, ukierunkowują badania
teol., wspierają rozwój teorii teol., umożliwiają krytykę
lub obronę innych h., są jednym z czynników przekładu
prawd wiary i teologii na życie praktyczne, indywidualne i
społ.; usprawniają także komunikację wiary i teologii z naukami
świeckimi (np. w antropogenezie) i umożliwiają proces
—» aggiornamento w teologii.

Podobne prace

Do góry