Ocena brak

HIPOTEZA - W METODOLOGII NAUK

Autor /Scholastyka Dodano /18.10.2012

W staroż. dialektyce i matematyce
(Platon, Proklos - komentator Euklidesa) h. stanowiła
niedowodzone (przyjęte jako oczywiste - Arystoteles)
twierdzenie, będące wspólnym punktem wyjścia partnerów
dyskusji lub pierwotnym elementem (przesłanką) systemu
aksjomatyczno-dedukcyjnego; w nowoż. przyrodoznawstwie,
postulującym swoistą cykliczną grę między eksperymentem a
teorią, podkreślono konieczność empirycznej weryfikacji h.
(I. Newton);

współcześnie w naukach human, uściśla się potoczne
rozumienie h., traktowanej jako przypuszczenie w formie
twierdzenia, stanowiącego nie w pełni jeszcze udowodnioną
odpowiedź na właściwie postawione w danej dyscyplinie
pytanie; w naukach przyr. zawęża się znaczenie h. przyjmując,
iż wyjaśnia ona (h. wyjaśniająca) przyczyny zdarzeń
w sytuacji, gdy nie można ich wytłumaczyć za pomocą zdań
uznanych za prawdziwe (nauk. — prawo);

h. umożliwia także
sformułowanie prognozy faktów, dotąd nie zaobserwowanych;
odróżnia też h. robocze, stanowiące wstępne przypuszczenie
oparte na nielicznych lub niejasnych danych i przyjęte
w celu rozpoczęcia dokładnych badań (—» heurystyka).

Twórczy charakter h., zrozumiały w dobie dominacji we
współcz. metodologii nauk —» hipotetyzmu, tłumaczy trudności
w precyzyjnym określeniu ich wartości log.; traktowanie
h. jako konsekwencji log. jest trudne do zastosowania, zwł.
w odniesieniu do tzw. h. statystycznej (—» statystyka), ujmującej
zdania o treści probabilistycznej (biologia, nauki społ.);
określa ona tylko ujętą liczbowo częstość (lub raczej granice
częstości) występowania własności w danym zbiorze (populacji),
czyli ich prawdopodobieństwo (—» prawdopodobieństwa
teoria); występujące w filozofii klasycznej h. stanowią zdania,
które są niesprzeczne z koniecznościowymi twierdzeniami teorii
i przy tym tłumaczą w sposób prawdopodobny pewne
dane doświadczenia dotąd (koniecznościowo) niewytłumaczalne.

Zwraca się też uwagę na trudności w jednoznacznym
określeniu metod —» testowania h., przyjmując, iż staje się
ona tym bardziej prawdopodobna, im więcej wynika z niej
prawdziwych następstw oraz im bardziej te następstwa są różnorodne;
obala ją zaś stwierdzenie fałszywości choćby jednego
jej następstwa.

W miejsce rozpowszechnionej dawniej
opinii, że odpowiednio sprawdzona h. staje się teorią, przyjmuje
się obecnie, iż wysoce prawdopodobna h. staje się prawem
lub twierdzeniem nauk., natomiast nauk. —> teoria jest
tworem wyższego rzędu (systemy praw, definicji, h.).

 

J. Giedymin, Z problemów logicznych analizy historycznej, Pz 1961; M.A. Bunge, Scientific Research I, NY 1967; j. Kmita, Z metodologicznych problemów interpretacji humanistycznej, Wwa 1971; Die wissenschaftliche H., B 1972; K.R. Popper, Objective Knowledge, Ox 1972; W. Lenzen, Theorien der Bestätigung wissenschaftlicher H., St 1974; A. Szabó, G. Tonelli, N. Rescher, HWP III 1260-1266; J. Such, Problemy weryfikacji wiedzy, Wwa 1975; J. Herbut, H. w filozofii bytu, Lb 1978; Z. Hajduk, O akceptacji teorii empirycznej, Lb 1984.

Podobne prace

Do góry