Ocena brak

HIPOTEZA - W FILOZOFII RELIGII

Autor /Scholastyka Dodano /18.10.2012

Charakterystyczny dla kultury
współcz. proces —» sekularyzacji przyczynił się do zakwestionowania
tradycyjnego modelu teologii i postawienia problemu
prawomocności języka rei.; podważona przez D. Hume'a
i I. Kanta zasadność racjonalnych (metafiz.) podstaw teologii
(F. Schleiermacher, K. Barth) zezwalała na podjęcie jedynie
immanentnej analizy zjawiska religii i prowadziła często do
niedoceniania ontycznych i transcendentnych odniesień wypowiedzi
rei.; zaowocowało to ujęciem religii w aspekcie
funkcjonalnym jako swoistej h., czyli postulatu - wymogu
życia mor., społ. i polit., charakterystycznego zwł. dla protestantyzmu
anglosaskiego w formie rozmaitych nurtów socjo-
-teologii (np. teologia polit, i wyzwolenia, czarna teologia czy
skrajne ujęcia tzw. teologii śmierci Boga i teologii sekularyzującej);
wbrew —> neopozytywizmowi, zawężającemu zakres
pola badawczego (wąski —> empiryzm I), zróżnicowane nurty
współcz. —> filozofii języka dopuszczają sensowność wypowiedzi
językowych, a nawet przypisują im walory poznawcze
(ale o charakterze immanentnym); akcentowanie subiektywnej
strony przeżyć rei. pozwala widzieć w religii jeden z wariantowych
i hipotetycznych sposobów sensownego pojmowania
świata, które zostało przyjęte w sposób przypadkowy lub
uwarunkowany jedynie kulturowo i historycznie;

czasami jednak
w — analitycznej filozofii mówienie o Bogu, traktowane
jako synonim h. rei., uzasadniane jest na drodze swoistej weryfikacji
empirycznej (np. eschat. - J. Hick) lub w procesie
specyficznej sytuacji „odsłonięcia" o charakterze egzystencjalnym
i fenomenologicznym; uzasadniona w ten sposób h. rei.
stanowi fundament sensowności świata uprawdopodabniający
zaangażowanie się w realizację wartości wyznaczonych przez
określoną religię traktowaną jako zbiór h.

Formułowanie
przez B. Pascala hipotetycznych założeń usprawiedliwiających
zachowanie rei. (h. jako swoisty „zakład") jest charakterystyczne
również dla tradycji postheglowskiej, podejmującej
badania nad znaczeniem rei. procesów hist.;

h. rei. rozumiana
jest wówczas jako racjonalny i immanentny czynnik
uzupełniający i wspomagający życie rei. oraz ukazujący sensowność
ludzkiej egzystencji (S.A. Kierkegaard, M. Blondel,
K. Jaspers); ujawniona w ten sposób dwutorowość przeżyć
rei. (racjonalne i specyficznie rei.) uzasadnia dwuaspektowość
analiz charakterystycznych dla tzw. logiki języka rei.
(—» logika religii) formułujących koncepcję h. rei., tożsamej
treściowo z wiarą rei., ale różnej od niej w aspekcie psychol.
(in. motyw akceptacji); taka h. może być elementem integrującym
i wyjaśniającym doświadczenie egzystencjalne, który
w akcie wiary rei. (—> akt ludzki V) staje się podstawowym
dogmatem doktryny religijnej (I.M. Bocheński).

 

I. Różycki, Dogmatyka I 1, Kr 1947; I.T. Ramsey, Religious Language. An Empirical Placing of Theological Phrases. Lo 1957, 19734; J. Hick, Theology and Verification, TTo 17(1960) 12-31; I.T. Ramsey, On Being Sure in Religion, Lo 1963; I.M. Bocheński, The Logic of Religion, NY 1965 (Logika religii, Wwa 1990); Granat DK (tom wstępny); L. Gilkey, Naming the Whirlwind. The Renewał of God-Language, Indianapolis 1969 (Nazwanie wichru. Odnowa jeżyka religijnego, Wwa 1976); Wer ist das eigentlich - Gott?, Mn 1969; B. Casper, K. Hammerle, P. Hünermann, Theologie als Wissenschaft. Methodische Zugänge, Fr 1970; J. Herbut, Pojęcie h. religijnej i jej rola w uracjonalnianiu religijnej wiary, SPCh 6(1970) z. 2, 265-273; J. Beumer, Die theologische Methode, HDG I z. 6, Fr 1972; B. Lonergan, Method in Theology, Lo 1972 (Metoda w teologii, Wwa 1976); A. Grabner-Haider, Theorie der Theologie als Wissenschaft, Mn 1974; W. Pannenberg, Wissenschaftstheorie und Theologie, F 1977; Cz.S. Bartnik, Wyjaśnianie w teologii, STV 16(1978) z. 2, 31-44; S. Kamiński, Współczesna teologia katolicka (Próba metodologicznej charakterystyki), ZNKUL 21(1978) z. 1, 3-16; H. Küng, Existiert Gott?, Antwort auf die Gottesfrage der Neuzeit, Mn 1978; H. Schrödter, Analytische Religionsphilosophie. Hauptstandpunkte und Grundprobleme, Fr 1979; M. Kiliszek, Lingwistyczna filozofia religii, Lb 1983; A. Bronk, Ograniczenia analitycznej filozofii religii, w: Z zagadnień etnologii i religioznawstwa, Wwa 1986, 96-125; J. Herbut, Metoda transcendentalna w metafizyce, Op 1987; H. Küng, Theologie im Aufbruch. Eine Ökumenische Grundlegung, Mn 1987.

Podobne prace

Do góry