Ocena brak

HESSEN JOHANNES

Autor /Zefiryna Dodano /17.10.2012

ur. 14 IX 1889 w Dyck (Lobberich,
Nadrenia Pn.-Westfalia), zm. 28 VIII 1971 w Kolonii, filozof
religii, teolog.

I. ŻYCIE i DZIEŁA - Studiował filozofię i teologię w Münster
(m.in. u J. Geysera, F. Diekampa i J. Mausbacha); święcenia
kapł. przyjął 1914 i pracował do 1920 w duszpasterstwie
(okres ten wspominał jako czas swego „uczłowieczenia");
1916 uzyskał w Münster doktorat teologii, a 1918 w
Würzburgu filozofii; 1920 habilitował się na uniw. kolońskim
z filozofii i 1927 został tu prof, zwyczajnym. W ramach działalności
pedagog, prowadził wykłady pubi, dla inteligencji,
których przedmiotem były problemy światopoglądowe. Rozlegra wiedza, talent pedagog., krytycyzm, samodzielność sądów,
sila przekonywania oraz zgodność życia z nauką zjednaly
mu uznanie.

W swoich wykładach i dziełach H. przestrzegał
przed zgubnymi skutkami systemu ideologii nazistowskiej,
stąd 1940 został pozbawiony katedry; prowadził nast.
wykłady pubi, w wielkich miastach Rzeszy; 1943 „za wyznawanie
sprzecznych z panującą ideologią idei irenizmu konfesyjnego
i ogólnego pacyfizmu" otrzymał zakaz publikowania
i rozwijania jakiejkolwiek działalności w Niemczech; przebywał
5 lat na wygnaniu w Ägidienbergu, gdzie oddal się wyłącznie
pracy nauk.; 1945 podjął wykłady na uniw. kolońskim;
oficjalnej rehabilitacji doczekał się dopiero 1954 (okres ten
nazwał „walką z neonazizmem").

Twórczość nauk. H. pozostaje w harmonii z jego postawą
życiową i działalnością pedagog.; jej podstawę teor. stanowi
—» augustynizm ( I ) .

Pierwsze prace H. poświęcił zgłębianiu
augustyńskiej teorii poznania: Die Begründung der Erkenntnis
nach dem heiligen Augustinus (Mr 1916), Die unmittelbare
Gotteserkenntnis nach dem heiligen Augustinus (Pa 1919),
Der augustinische Gottesbeweis (Mr 1920), Augustinische und
thomistische Erkenntnislehre (Pa 1921), Augustinus und seine
Bedeutung für die Gegenwart (St 1924), Augustins Metaphysik
der Erkenntnis (Bn 1 9 3 1 ) oraz Die Philosophie des heiligen
Augustinus (Nü 1947). Od początku jednak interesowała
H. spekulacja Augustyna w zestawieniu i w porównaniu ze
średniow. filozofią scholastyczną oraz nowoż. (głównie z neokantyzmem,
fenomenologią i egzystencjalizmem).

Stosunek
filozofii augustyńskiej do filozofii średniow. rozpatrywał H.
w Patristische und scholastische Philosophie (Br 1922), Die
Weltanschauung des Thomas von Aquin (St 1926), Erkenntnistheorie
(Bo 1926), Piatonismus und Prophetismus. Die antike
und die biblische Geisteswelt in strukturvergleichender Betrachtung
(Mn 1939, 1955 ); stosunek zaś augustynizmu do
filozofii nowoż. i współcz. badał w Die Religionsphilosophie
des Neukantianismus (Fr 1919), Hegels Trinitätslehre (Fr
1921), Die philosophischen Strömungen der Gegenwart (Ke
1922), Die Geistesströmungen der Gegenwart (Fr 1937), Existenzphilosophie
(Es 1947), Max Scheler. Eine kritische Einführung
in seine Philosophie (Es 1948), Die Philosophie des
20. Jahrhunderts (Rt 1951), Griechische oder biblische Theologie?
Das Problem der Hellenisierung des Christentums in
neuer Beleuchtung (L 1956, Mn 1962 ) .

Metoda interpretacji augustyńskiej wywarła u H. również
wpływ na jego ujęcie filozofii religii (Religionsphilosophie
I - I I , Es 1948, Mn 19552 ) ; także swoją filozofię wartości rozwinął
na podstawie tradycji kierunku platońsko-augustyńskiego:
Der Sinn des Lebens (Kö 1933), Wertphilosophie (P
1937), Die Werte des Heiligen (Rb 1938, 19512 ) , Ethik. Grundzüge
einer personalistischen Wertethik (Lei 1954). Afirmacja
idei augustyńskich widoczna jest w pewnym stopniu również
w jego dziełach poświęconych wyłącznie problematyce filoz.
- Das Kausalprinzip (Au 1928, Mn 19582 ) , Das Substanzproblem
in der Philosophie der Neuzeit (Bo 1932), Lehrbuch der
Philosophie ( I - I I I , Mn 1947-50), Wesen und Wert der Philosophie
(Nü 1948) i Thomas von Aquin und wir (Mn 1955).

Ponadto na uwagę zasługują: Die Absolutheit des Christentums
(Kö 1917, Mn 1963 ); Der deutsche Genius und sein
Ringen um Gott (Kö 1936), Die Ewigkeitswerte der deutschen
Philosophie (H 1942), Luther in katholischer Sicht (Bo 1947),
Wissen und Glauben (Mn 1959), jak też popularno-naukowe
Gotteskindschaft (Br 1924), Briefe an Suchende, Irrende und
Leidende (Br 1930), Christus der Meister des Lebens (Br
1931), Von Gott kommt und ein Freudenlicht (Br 1935), Das
Kirchenjahr im Lichte der Frohbotschaft (Kö 1952) i nauk.
autobiografia - Geistige Kämpfe der Zeit im Spiegel eines Lebens
(Nü 1959).

II . DOKTRYNA - Ściśle augustyńska orientacja uwzględniająca
nowoczesne kierunki krytyczne względem scholastyki
postawiła H. w opozycji do systemu filoz.-teol. Tomasza z
Akwinu, który wg H. nie byl oryginalny w tworzeniu swego systemu, lecz dokonał „zarystotelizowania filozofii i teologii",
dlatego też nie może uchodzić w całej rozciągłości za
ostateczny wyraz chrześcijańskiego świata myśli; winien on
być uzupełniony ideami augustyńskimi pochodzącymi z —>
platonizmu, który z akcentowaniem doświadczenia wewn. i
oglądu, uznaniem samodzielnej sfery wartości, wzniosłym
ujęciem przeznaczenia człowieka oraz swą rei. ideą Boga
bliższy jest chrześcijaństwu niż naturalistycznie zabarwiony
zbiór przyswojonych mu pojęć arystotelesowskich.

H. uważał,
że do wieczystych idei augustynizmu należą w tym względzie:
zakorzenienie świata idealnego, sfery prawa i wartości
w Absolucie, w Bogu, nadto uznanie —> intuicji za trzecie
źródło poznania obok doświadczenia zmysłowego i poznania
racjonalnego; akcentował, że idea religijnego poznania Boga
polega na - różnym od wszelkiego poznania racjonalno-dyskursywnego
- poznaniu mistyczno-intuicyjnym, będącym
dziełem całego człowieka; widział też potrzebę światopoglądu
jako definitywnego celu i najwyższego zadania prawdziwie
głębokiej filozofii. Myślenie światopoglądowe Augustyna
opierał głównie na religii, co w konsekwencji daje „filozofię
z wiary", dla której właściwym pryncypium poznawczym jest
wiara rei.; jako współcz. „augustynik" jest H. także „filozofem
teologizującym".

Oryginalna wersja poznania rei. budująca na tzw. intuicji
„totalitarnej", będącej supraracjonalnym aktem personalistycznym,
może być wg H. uważana za jeden z etapów na drodze
do wypracowania konsekwentnie historiozbawczej interpretacji
problematyki poznawalności Boga w ramach wciąż
aktualnej „teologii naturalnej"; tradycyjne dowodzenie prawdy
rei. jest metodycznie i merytorycznie niedoskonałe, a ponadto
nieistotne, gdyż religia uzasadnia się sama.

Poglądy
teol. H. cechuje —> irenizm w stosunku do dziedzictwa myśli
reformacyjnej ; uważanie przez niego M. Lutra za prawdziwego
homo religiosus ma dziś także ekum. znaczenie.

 

J. Geyser, Augustin und die phänomenologische Religionsphilosophie der Gegenwart. Mr 1923; E. Przywara, Religionsbegründung. Max Scheler - John Henry Newman. Fr 1923; tenże. Unmittelbare Intuition?, SdZ 105(1923) 121-131; B. Franzclin, Kritische Bemerkungen zur Schrift H. .Augustinus und seine Bedeutting für die Gegenwarf. ZKTh 48(1924) 603-609; B. Dörholt, Thomas von Aquin. DTh 40(1926) 351-361; B. Franzelin, Zur philosophisch-theologischen Einstellung Dr. Johannes H.. ZKTh 50(1926) 151-173; S. Geiger, Der Intuitionsbegriff in der katholischen Religionsphilosophie der Gegenwart. Fr 1926; B. Franzelin. Angriffe Dr. Johannes H. auf das Lehrsystem des Fürsten der Scholastik, ZKTh 51(1927) 252-267; J. Lenz, Die neuthomistische Bewegung und ihre Kritik durch H.. PB 38(1927) 26-38; B. Franzelin, Sind die Grundlagen unser Gotteserkenntnis erschüttert? Zum Kampfe H. gegen die Grundlagen und erkenntnistheoretischen Voraussetzungen des kosmologischen Gottesbeweises. W 1929; T. Graf. Johannes H. zum Kausalprinzip, DTh 43(1929) 197-225; F. Kalifelz, Zur Kritik der Wesensschau. Einige Gedanken im Anschluss an Johannes H. Werk über das Kausalprinzip. Mn 1930; S.L. von Skibniewski, Kausalität, Pa 1930; K. Rahner, Johannes H., Wertphilosophie, ZKTh 61(1937) 615-624; H. Klinkel, Eine neue Religionsphilosophie, EHK 20(1938) 350-354; E. Peis, Die Stellung Johannes H. zu den Gottesbeweisen. Betzdorf-Sieg 1938; W. Lenzen, Eine unumgängliche Auseinandersetzung. Zu einem Werk von Johannes H., Seel 17(1939) 314-317; M. Michalski, Jan H. jako krytyk tomizmu, PS 2(1949) 145-173; W. Falkenhahn, Ventati (Festschrift zum 6(). Geburtstag von Johannes H.j, Mn 1949; R. Herman, Zur Religionsphilosophie. ThZ 9(1953) 449-462; W. Granat, Religijne wartości metody intuicji w poznawaniu istnienia Boga, RTK 3(1956) z. 1, 1-38; H. Mynarck. Filozofia przeżycia religijnego w ujęciu Jana H. (Studium krytyczne), CT 28(1957) 119-197; W. Granat, Teodycea. Istnienie Boga i Jego natura, Pz 1960, Lb 19682; A. Marcol, Obiektywność wartości etycznych w ujęciu Jana H., Lb 1962 (mpsBKUL); H. Mynarek, Johannes H. Philosophie des religiösen Erlebnisses. Mn 1963; A. Nossol, Idea religijnego poznania Boga (Szkic rozwoju na tle augustyńsklego kierunku noetyki teologicznej), ZNKUL 6(1963) z. 3, 15-24; H. Mynarek, Die Struktur des religiösen Erlebnisses, WiWei 29(1966) 85-96; K. Kołodziej, Rola doświadczenia religijnego w naturalnym poznaniu Boga u Jana H., Lb 1968 (mpsBKUL); A. Nossol, Etyczne uwarunkowanie poznania Boga. Próba charakterystyki na tle poglądów Jana H., CT 40(1970) z. 4, 19-32; tenże. Próba nowego dowodzenia prawdy religii (Charakterystyka na tle poglądów Jana H.), RTSO 2(1970) 51-63; tenże. Religijne poznanie Boga w świetle nauki Kościoła, CT 41(1971) z. 1. 53-69; tenże, „Cognitio Dei experimentalise. Nauka Jana H. o religijnym poznaniu Boga, Wwa 1974; H. Fries, ThL 110.

Podobne prace

Do góry