Ocena brak

HEROIZM, bohaterstwo

Autor /Zefiryna Dodano /17.10.2012

(gr. heros bohater, półbóg),
szczytowy wyraz szlachetnie odważnej postawy mor., czyli —»
męstwa; jako akt męstwa h. jest przejawem mocy ducha wobec
uświadomionego i wielkiego (nawet grożącego śmiercią)
niebezpieczeństwa oraz opanowania uczuć strachu, lęku lub małoduszności; charakteryzuje się dobrowolną, świadomą
gotowością do ofiar, włącznie z oddaniem życia, w służbie
wyższych celów, szczególnie społ. lub religijnych.

Konkretyzacją postawy h. jest czyn bohaterski (—» akt heroiczny),
a spełniającego go człowieka nazywa się bohaterem
(słowa „bohater" używa się także w innym znaczeniu, określając
nim osobę, będącą z jakiegoś powodu przedmiotem
zainteresowania ogółu, lub główną postać utworu lit., sztuki
scenicznej, filmu); słowo to wskazuje na wysoki stopień męstwa,
a więc oznacza zarówno narażanie się na wielkie niebezpieczeństwa
lub przezwyciężanie dużych trudności, jak i
wzniosłą motywację w podejmowaniu trudnego i ofiarnego
czynu; bohaterem w tym znaczeniu jest człowiek szlachetnie
odważny, który dla wyższych wartości poświęca własne dobra;
wśród wyższych wartości (nazywanych w duchu platońskim
ideałami), stawia się (w różnym układzie hierarchicznym)
religię, miłość ojczyzny i rodziny, wierność, przyjaźń,
honor; w etyce chrzęść wiąże się je z tzw. wielkimi „sprawami",
którymi są: Bóg, naród w niebezpieczeństwie, ludzkie
wspólnoty w ich zagrożeniu życia i rozwoju, każdy człowiek
w prawdziwej potrzebie.

Najbardziej eksponowanym terenem dla ujawniania się h.
są sytuacje walki zbrojnej; h. nie utożsamia się jednak z realną
silą uderzenia lub odporu, ze zdolnościami strategicznymi
lub umiejętnością taktyczną, z pełnioną funkcją lub sukcesami
w walce; h. implikuje zawsze szlachetne nastawienie moralne.

Przygodne okazje do dokonania bohaterskiego czynu
mają prawie wszyscy ludzie (zwł. w wielkich niebezpieczeństwach
i klęskach żywiołowych, jak powódź i epidemia);
niektórzy z nich, natchnieni męstwem i ofiarną miłością, zdobywają
się na jego dokonanie (świadome podjęcie ryzyka
śmierci albo wprost zamierzone poświęcenie swego życia dla
uratowania człowieka, np. decyzja dobrowolnego oddania życia
przez Maksymiliana Kolbego lub dobrowolne zrezygnowanie
na rzecz in. osoby z własnej szansy ocalenia).

H. stanowi ogólnoludzki ideał mor.; swoich bohaterów
miała staroż. Grecja (np. Arystydes, Perykles, Sokrates). ST
podaje wzory h. proroków i in. osób, uwypuklając zwł. odważną,
wytrwałą i niezłomną postawę matki machab. i jej 7
synów (2 Mch 7,1-41) oraz starca Eleazara (2 Mch 6,18-31).
Chrześcijaństwo, wskazując na przykład Chrystusa oraz
oświecenie i umocnienie od „Ducha mocy i miłości", stworzyło
odpowiedni klimat psych, i mor. dla kształtowania się postaw
heroicznych. W postaci męczeństwa za wiarę h. chrześcijański
stał się udziałem wielu wyznawców Chrystusa.

Teorie cnoty heroicznej znajdują się w ogólnych zarysach
w Etyce nikomachejskiej Arystotelesa (od łac. tłumacza tego
dzieła R. Grosseteste termin virtus heroica został przejęty
przez Alberta Wielkiego oraz Tomasza z Akwinu i stał się z
czasem obiegowym pojęciem oznaczającym wysoki stopień
cnoty).

W okresie renesansu h. nabrał decydującego znaczenia
teol. i kan. przy określaniu kryteriów świętości w sprawach
kanonizacyjnych (—» beatyfikacja, —» kanonizacja), a
pap. Benedykt XIV określił dokładnie wymagania dotyczące
ustalenia heroicznego stopnia cnót u sług Bożych (—» heroiczność
cnót), przy czym ich stopień bohaterski może dotyczyć
także tzw. biernych cnót (np. cierpliwości, pokory); źródła
h. nie upatruje się w działaniu czysto ludzkim, lecz w pomocy
łaski i działaniu —> darów Ducha Świętego.

 

J. Tylka, O cnotach heroicznych, Tw 1900; R. Hofmann, Die heroische Tugend. Geschichte und Inhalt eines theologischen Begriffes, Mn 1933; E. Przywara, Heroisch, Pa 1936; K. Michalski, H. chrześcijański, Znak 3(1948) 97-129; tenże, Między h. a bestialstwem, Kr 1949, Cz 19842; R.A. Gauthi£u, Magnanimité. L'Idéal de la grandeur dans la philosophie païenne et la théologie chrétienne, P 1950; K. Michalski, H. z Wieczernika, PS 3(1950) 308-317; C. Axelos, Heroische Hallung und moralische Handlung, KantSt 46(1954-55) 97-128; R. Paciorkowski, Z badań nad ideą h. religijnego w chrześcijańskiej starożytności, CT 28(1957) 503-539; A. Brelich, Gli eroi greci, R 1958; R. Hofmann, LThK V 267; A. Rossi, Virtus heroica in puerls, DThP 64(1961) 3-26, 66(1963) 171-188; S. Olejnik, W odpowiedzi na dar i powołanie Boże. Zarys teologii moralnej, Wwa 1979; tenże, Teologia moralna. Wprowadzenie i idea wiodąca I, Wwa 1988; Z. Zaleski, Koncepcja h. według księdza Konstantego Michalskiego. Lb 1988 (mpsBKUL).

Do góry