Ocena brak

HERBART I REALIZM: POGLADY - PSYCHOLOGIA

Autor /Ted Dodano /15.07.2011

Herbarta, najbardziej samodzielna czesc jego filozofii, byla zastosowaniem jego ogólnej koncepcji metafizycznej. Zycie psychiczne bowiem pojal tak samo jak swiat zewnetrzny: jako zespól niezaleznych od siebie, a dzialajacych na siebie jednostek. Za jednostki psychiczne, za elementy duszy uwazal wyobrazenia. Wyobrazenia usiluja utrzymywac sie w swiadomosci, mimo przeciwdzialania innych wyobrazen, usilujacych rajac ich miejsce. I na tym zmaganiu sie wyobrazen polega zycie psychiczne. Zlozone stany psychiczne sa kombinacjami prostych wyobrazen, powstaja z ich laczenia sie i odpychania.

Herbart wyobrazal sobie tedy zycie psychiczne jako mechanike wyobrazen (Vorstellungsmechanik), analogiczna do mechaniki cial. Jak mechanika cial pod-lega scislym prawom, tak tez i mechanika psychologiczna. Herbart usilowal ja tez ujac w scisla, matematyczna forme; w tytule swej psychologii zaznaczal, ze miala byc oparta zarówno na doswi adczeniu i metafizyce - jak na matematyce. Mechanika psychologiczna Herbarta nie byla w owych czasach jedyna: druga skonstruowali psychologowie angielscy. Róznica miedzy nimi polegala na tym, iz angielscy asocjacjonisci uwazali, ze zycie psychiczne podleg a jednemu tylko prawu, mianowicie prawu kojarzenia, podczas gdy Herbart w zyciu psychicznym widzial równiez dzialanie prawa apercepcji. Wedle asocjacjonistów wyobrazenia powstaja w swiadomosci zaleznie tylko od bodzców i od zwiazków asocjacyjnych z innymi wyobrazeniami. Wedle apercepcjonisty zas, jakim byl Herbart, zalezne sa takze od masy wyobrazen nagromadzonych poprzednio w swiadomosci.

To znaczy, formowanie sie wyobrazen w swiadomosci zalezy od indywidualnych kolei, jakie ta swiadomosc przeszla. Kto ma inna przeszlosc, ma tez inne wyobrazenia. A takze ma inne postrzezenia: nawet percepcja zalezy od apercepcji. W niektórych zwlaszcza procesach psychicznych apercepcja gra role decydujaca. Ona tez tlumaczy, dlaczego procesy psychiczne u róznych istot przebiegaja w rózny sposób, dlaczego np. ten sam widok u róznych ludzi wywoluje inne wyobrazenia. Tak pojeta psychologia pozwalala Herbartowi godzic mechaniczne pojmowanie zycia psychicznego z pojmowaniem indywidualnym. Natomiast byla bez zastrzezen deterministyczna: wszystkie wyobrazenia sa powiazane przyczynowo, na wolnosc nie ma miejsca. Inna, równie istotna cecha tej psychologii byl jej intelektualizm.

Przyjmowala, ze tylko wyobrazenia sa pierwotnymi elementami psychicznymi i ze tylko one decyduja o stanie swiadomosci, uczucia zas i popedy sa w niej zjawiskami wtórnymi, wystepujacymi wtedy, gdy przebieg wyobrazen zostal z takich czy innych przyczyn zatamowany. Psychologia XIX w. w dalszym swym rozwoju nie zachowala pogladów Herbarta. Zwalczala je zwlaszcza za niedostateczne liczenie sie z doswiadczeniem, za mechanistyczne pojmowanie zjawisk, za traktowanie apercepcji jako czynnika równorzednego z asocjacja, za intelektualistyczne niedocenianie uczuc i popedów. Ale zwalczajac je nawiazywala wciaz do nich  - i juz przez to samo psychologia Herbarta odegrala role w historii.

Podobne prace

Do góry