Ocena brak

HERBART I REALIZM: POGLADY - METAFIZYKA

Autor /Ted Dodano /15.07.2011

Byla dotychczas, wedle Herbarta, na bl ednej drodze: poslugiwala sie owymi pojeciami sprzecznymi, mianowicie pojeciem rzeczy (w systemach naturalistycznych) i jazni (w systemach idealistycznych). Herbart usilowal pozbyc sie tych pojec i dac metafizyce postac wolna od sprzecznosci. Dlatego chcia l, aby byla równie daleka od idealizmu, jak od naturalizmu.

Ale naprawde tylko systemom idealistycznym przeciwstawial sie stanowczo, natomiast od naturalistycznych nie byl daleki. Naczelne jego pojecie, stanowiace osrodek calego systemu, bylo wlasnie podobne do pojecia rzeczy. Bylo to pojecie elementarnych realnych bytów, realnych jednostek wzajem niezaleznych, które nazywal „realiami". Jest ich wiele i jakosciowo róznia sie miedzy soba: system Herbarta byl tedy pluralistyczny. A jakosciowa róznorodnoscia „realiów" odbiegal od wiekszosci systemów realistycznych, takich np. jak atomistyczny system Demokryta. Ale rzecz w tym: choc realne jednostki maja rózne jakosci, my jakosci tych nie znamy. Znamy jedynie stosunki, jakie miedzy nimi zachodza. Dlatego wiedza  nasza o bycie moze dotyczyc tylko stosunków, moze byc jedynie formalna. Taka tez miala byc metafizyka Herbarta. Podstawowy zas stosunek zachodzacy miedzy realnymi jednostkami polegal wedle Herbarta na tym, ze kazda dziala tak, aby zachowac sama siebie; aby zas zachowac siebie, przeciwdziala innym. Z tego dzialania i przeciwdzialania jednostek wytwarza sie ustrój swiata.

A ustrój ten z kolei znowu oddzialywa na jednostki. Przeto nie tylko calosc swiata jest wyznaczana przez jego czesci, ale równiez czesci przez calosc. Przekonanie to oddzie lalo metafizyke Herbarta od innych deterministycznych teorii, uznajacych jedynie dzialanie czesci na calosc, a nie odwrotnie. Herbartowski obraz metafizyczny swiata, przyjmujacy mnogosc indywidualnych skladników, przypominal tym monadologie Leibniza; ale byl ubogi i bez polotu, nie byl wytworem zywej postawy duchowej wobec swiata (taka bez watpienia mieli idealisci, prze ciwnicy Herbarta), lecz sztucznym wytworem kombinacji pojeciowych. Natomiast w zastosowaniu okazal sie plodny, w szczególnosci na terenie psychologii i nauk od niej zaleznych.

Podobne prace

Do góry