Ocena brak

Henry James

Autor /kacper007 Dodano /12.04.2012

W przeciwieństwie do twórczości Hardy'ego, w dziełach Henry Jamesa (1843-1916) nieczęsto natrafiamy na zachwyty nad pięknem krajobrazu. Dla tego pisarza natura stanowi jedynie tło dla istnienia człowieka. Być może po prostu nie związał się emocjonalnie z żadnym miejscem. Z pochodzenia Amerykanin, urodzony w zamożnej nowojorskiej rodzinie, od najmłodszych lat podróżował, przede wszystkim po Europie. Dopiero w wieku trzydziestu dwóch lat osiadł na stałe w Anglii.

Szlachetne pochodzenie otworzyło mu drzwi znakomitych europejskich salonów, gdzie miał okazję wejść w środowiska kulturalnej elity starego kontynentu. Nie interesowała Jamesa „męska przygoda" w dziczy, którą z fascynacją opisywali pisarze amerykańscy, od Marka Twaina po Ernesta Hemingwaya. Głównym motywem powieści James'aby ły subtelności stosunków międzyludzkich - temat wcześniej wykorzystywany w literaturze głównie przez kobiety.

Studium zła

W „kobiecych" książkach Henry Jamesa główną rolę grają również przede wszystkim silnie zarysowane postacie kobiece. Podobnie jak w powieściach Jane Austen obecność mężczyzn ogranicza się głównie do oficjalnych spotkań w salonie. Pomyłką byłoby jednak sądzić, iż książki Jamesa to sentymentalne romanse - autor skupia się bowiem przede wszystkim na odkrywaniu i analizowaniu ciemnej strony ludzkiej natury, a niejedna z jego późniejszych powieści określana jest nawet mianem „studium zła".

Pierwsze dzieła Henry Jamesa to utwory utrzymane w lżejszej stylistyce, nawiązujące przede wszystkim do doświadczeń pisarza z podróży po Europie. Bohaterem pierwszej powieści, Roderick Hudson (1875), jest młody amerykański malarz na stałe osiadły w Paryżu, który w niewyjaśnionych okolicznościach ginie w Alpach. Zachęcony dobrym przyjęciem swego dzieła, James poświęcił się pisarstwu. Przewodnim motywem kolejnej powieści, Amerykanin (1877), jest analiza życia wyższych sfer. W książce Amerykanin czytelnik ma okazję poznać historię nieszczęśliwej miłości młodzieńca do panny z szanowanej europejskiej rodziny. Małżeństwo młodych okazuje się niemożliwe ze względu na pochodzenie narzeczonego.

Wspomniana powieść okazała się kluczowa w twórczości Jamesa. Po raz pierwszy pojawiają się tu bowiem tematy charakterystyczne dla całej jego twórczości - zderzenie kultury amerykańskiej i europejskiej oraz subtelności stosunków międzyludzkich i manipulacje, jakich dopuszczają się ludzie w pozornie niewinnych kontaktach. Wczesne powieści zajmują się problemem zderzenia kultur - powieść Europejczycy (1878) to opis wizyty „zeuropeizowanych" Amerykanów w domu krewnych na starym kontynencie; Daisy Miller (1879) to studium znajomości Wiocha z Amerykanką; w Portrecie damy (1881) autor przygląda się przedstawicielom kilku narodowości w trakcie ich wizyt w Rzymie, we Florencji oraz w Anglii.

Portret damy jest przejmującą opowieścią o perypetiach młodej Amerykanki wplątanej w niefortunne małżeństwo z cynicznym Europejczykiem, Gilbertem Osmondem. Historia oszukanej i wykorzystanej dziewczyny jest pretekstem nie tylko do analizy jej własnej sytuacji życiowej, lecz także stosunków, jakie panują pomiędzy reprezentantami kultury amerykańskiej i europejskiej.

Powieści późniejsze, na przykład Skrzydła gołębicy (1902), czy Złocista waza (1904), to dzieła o charakterze psychologicznym. Bohaterka Skrzydeł gołębicy, Milly, jest obiektem tortur psychicznych ze strony krewnych i przyjaciół. Motyw manipulacji ludzkimi uczuciami najdobitniej objawia się w utworze zatytułowanym W kleszczach lęku (1897), gdzie James wykorzystał motyw dwóch duchów mających uosabiać przedstawione zło.

Uważa się, iż dzieła powstałe w późniejszym okresie twórczości Henry Jamesa wymagają od czytelnika wielkiej cierpliwości, przepełnione są bowiem niekończącymi się dygresjami, za pomocą których autor stara się wyjaśnić każdy niemal niuans swego rozumowania. Obecnie powieści te są przez krytyków cenione ze względu na ich wysoką wartość z punktu widzenia psychologii.

Podobne prace

Do góry