Ocena brak

HELLENIZM - PROBLEMATYKA

Autor /Toma Dodano /16.10.2012

H. nie stanowił jednolitego systemu
kulturowego; wyróżnia się w nim wiele postaw i zjawisk oddających
jego specyfikę, przede wszystkim —> uniwersalizm i
-» kosmopolityzm, wyrażający się w otwartości i łatwym asymilowaniu
wartości kulturowych pozostających pod jego
wpływem ludów; postawę tę niewątpliwie ułatwiała jedność
ekonomiczna państw hellenistycznych.

H. w sztuce (—> grecka sztuka I 5) wyrażał się w zespoleniu
helleńskiej i orientalnej formy wyrazu, zwł. przez eklektyczne
nawiązanie do sztuki późnoklasycznej oraz podejmowanie
różnorodnej tematyki rei. i świeckiej; rozwój sztuki sakr.
(wykorzystującej niejednokrotnie stylistykę właściwą sztuce
świeckiej) wytworzył odrębny styl, który charakteryzował —*
symbolizm, łączący elementy wierzeń wsch. i mitologii greckiej.

Religię (—> grecka religia II 5) cechował daleko posunięty
—> synkretyzm, prowadzący do identyfikacji bóstw gr. ze
wsch. oraz do nadawania im uniwersalistycznego charakteru
(np. za Zeusa uważany był rzym. Jupiter, egip. Amon i Serapis,
syr. Baal-Szamin, z egip. Izydą identyfikowane były Ataragatis,
Asztarte, Artemida, Hestia). Ideologię ówczesnej inteligencji
stanowiły głównie filozofia i od I w. po Chr. —>
gnostycyzm; prosty lud źródeł zbawienia i szczęścia upatrywał
w synkretycznych —» misteriach (np. eleuzyjskie ku czci
Demeter i Persefony, dionizyjskie ku czci Dionizosa, egip.
związane z kultem Izydy i Ozyrysa, frygijskie ku czci Kybele
i Attisa, syr. połączone z kultem Afrodyty i Adonisa, a pers.
ze czcią Mitry).

W okresie h. w —* filozofii (I 1) powstały 3
główne szkoły: —* stoicyzm, —* epikureizm i —» sceptycyzm;
koncentrując się na opracowaniu teorii życia, oddziałały w
-> etyce (I) silniej niż ówczesna —* Akademia Platońska, —* Liceum czy szkoła —» cyników; podkreślały zwł. wartość życia
jednostki (—» indywidualizm) oraz warunki i sposoby osiągnięcia
szczęścia upatrywane w przyjemności (—» hedonizm),
cnocie (—> moralizm), postępowaniu zgodnym z naturą (—»
naturalizm) lub poddaniu się woli bogów (— fatum albo swoiście
rozumiana —» opatrzność); analizę —» powinności moralnej
wiązano nierozłącznie z teorią szczęścia (—» eudajmonizm);
w II i I w. prz.Chr. dominował —> eklektyzm, choć
byli także zwolennicy jednej szkoły (Scypion Afrykański Mł.,
Katon - stoickiej, Horacy, Owidiusz, Wergiliusz - epikurejskiej;
Krassus - perypatetyckiej); równolegle z rozszerzaniem
się chrześcijaństwa oddziaływał —> neoplatonizm.

W h. rozwinęła się nadto —> apoteoza władców zapożyczona
przez Greków z Azji i Egiptu; Aleksander Wielki proklamował
się synem Amona i uważał się za widzialnego boga na ziemi; w cesarstwie rzym. —» cesarz jako —» pontifex maximus
był adorowany (—* antropolatria) we wszystkich podbitych
krajach; uważano też, że cesarze winni być po śmierci ogłaszani
bogami, jeśli za takich nie zostali uznani wcześniej;
tworzyło to podstawy rei.-polit, totalitaryzmu w formie —>
cezaropapizmu (I).

H., chociaż utracił czystość form klasycznych i głębię siły
twórczej w sztuce i filozofii, to jednak stworzył korzystne
podstawy (przynajmniej w zakresie zewn. warunków) jedności
cywilizacji eur. i rozpowszechniania się chrześcijaństwa.

 

J.G. Droysen, Geschichte des H. I-II, H 1836-43, I-III, T 1952-533; J. Burckhardt, Griechische Kulturgeschichte I-IV, B 1898-1902, I-III, St 19524; F. Baumgarten, F. Poland, R. Wagner, Die hellenische Kultur, L 1905, 19133; R. Reitzenstein. Die hellenistischen Mysterienreligionen nach ihren Grundgedanken und Wirkungen, L 1910, 19273; T. Zieliński. Historia kultury antycznej w zwięzłym wykładzie I-II, Wwa 1922-29, 1929-372; tenże. Religie świata antycznego I-IV, Wwa 1925-37; W. Tarn, Hellenistic Civilization, Lo 1927, 19664 {Cywilizacja hellenistyczna, Wwa 1957); G. Przychocki, Kultura klasyczna w kulturze współczesnej, Wwa 1929; Ch. Picard, Les origines du polythéisme hellénique I-IL P 1930-32; T. Sinko, Literatura grecka I-III, Kr 1931-54; B.W. Bacon, The Gospel of the Hellenists, NY 1932; A. Krokiewicz, Uwagi o kulturze i cywilizacji starożytnej w związku z kulturą i cywilizacją współczesną. Muzeum 47(1932) 129-150; I. Dąmbska, Zarys historii filozofii greckiej, Lw 1935; T. Zieliński, Elementy wschodnie w religiach świata antycznego, w: Religie Wschodu, Wwa 1938, 437-460; B. Farrington. Greek Science. Its Meaning for Us, Harmondsworth 1944 (Nauka grecka, Wwa 1954); B. Snell, Die Entdeckung des Geistes. Studien zur Entstehung des europaischen Denkens bei den Griechen, H 1946, Gö 19754; T. Wafek-Czcrnecki, Historia gospodarcza świata starożytnego II, Wwa 1948; J. Kowalski, Rozwój cywilizacji greckiej, Wr 1950; A. Ranowicz, Ellinizm i jego istoriczeskaja roi, Mwa 1950 (Hellenizm, Wwa 1961); Hellenistic Religions. The Age of Syncretism. NY 1953; K. Kumaniecki, Historia kultury starożytnej Grecji i Rzymu, Wwa 1955, 1987 (bibliogr.); T. Zieliński, Z cyklu Świat antyczny. Grecja niepodległa. Wwa 1958;M. Hadas, Hellenistic Culture. Fusion and Diffusion. NY 1959; A.J. Toynbee, H. The History of a Civilization, Lo 1959; P. Leveque, L'aventure grecque, P 1964, 1977-' (Świat grecki, Wwa 1973); C. Schneider. Kulturgeschichte des H. I-II, Mn 1967-69; A. Świderek. Hellada królów, Wwa 1967. 19692; AJ. Festugière, Etudes de religion grecque et hellénistique, P 1972; J. Humbert. Histoire de la langue grecque, P 1972; J. Legowicz, Historia filozofii starożytnej Grecji i Rzymu, Wwa 1973, 19862; J. Busche, HWP 111 1050-1053; A. Krokiewicz, Arystoteles, Pirron i Plotyn, Wwa 1974; A. Momigliano, Alien Wisdom. The Limits of Hellenization. C 1975; Assimilation et resistance à la culture gréco-romaine dans le monde ancien. P 1976; La cultura ellenistica, w: Storia e civiltà dei Greci, Mi 1977, V 1-592; M.L. Bernhard, Sztuka hellenistyczna, Wwa 1980; F.W. Walbank, The Hellenistic- World, Atlantic Highlands 1981; F. Chamoux, La civilisation hellénistique, P 1982; R. Bichler, ,.H. " Geschichte und Problematik eines Epochenbegriffs, Da 1983; J. Łanowski, Literatura Grecji starożytnej w zarysie, Wwa 1987; S. Stabryla, Starożytna Grecja, Wwa 1988; B. Kupis, Historia religii starożytnej Grecji. Wwa 1989.

Podobne prace

Do góry