Ocena brak

HÄNDEL GEORG FRIEDRICH

Autor /Mina Dodano /15.10.2012

ur. 23 II 1685 w Halle,
zm. 14 IV 1759 w Londynie, kompozytor.

Studia muz. odbył 1693-96 pod kierunkiem F.W. Zachowa
w Weissenfels; immatrykulowany 1702 na uniw. w Halle, równocześnie
objął stanowisko organisty w zborze kalwińskim,
choć sam był luteraninem; 1703 udał się do Hamburga, gdzie
pracował jako drugi skrzypek i klawesynista w operze, kierowanej
przez R. Keisera; tu wystawił 1705 swą pierwszą operę
Almira; 1706-10 przebywał we Włoszech, poznając m.in. A.
Corellego, A. i D. Scarlattich; wtedy też skomponował pierwsze opery wł. i serenady, jedyne oratorium wł. La Resurrezione
(1708), utwory kośc. i ponad 100 kantat wł. (zachowała
się tylko część); przebywał nast. w Hanowerze,
gdzie był kapelmistrzem na dworze księcia elektora; 1712
przeniósł się do Anglii i 1727 przyjął ang. obywatelstwo. Początkowo
1712-17 pisał przede wszystkim dla opery przy Haymarket,
a nast. komponował utwory chóralne do tekstów
ang. i był nauczycielem wnuków króla Jerzego I; od 1717
służył J. Brydgesowi, późniejszemu księciu z Chandos, dla
którego skomponował 12 Chandos Anthems. Od 1717 współpracował,
komponując opery wł., z Royal Academy of Musie;
1733 udał się do Oksfordu, gdzie wystawił własne opery
oraz oratorium Athalia; 1736 wydarzeniem stało się wykonanie
w Covent Garden Theatre jego oratorium Alexander Feast;
1739-41 H. skoncentrował się na pisaniu oratoriów,
utworów instrumentalnych, kośc. i muzyki dworskiej.

W centrum zainteresowań kompozytorskich H. pozostawała
przez 30 lat o p e r a (z 39 zachowanych aż 36 powstało w
Anglii). Szczególną sławę zyskały opery Giulio Cesare (1724)
oraz Serse (1740), która zawiera popularną arię bel canto
Ombra mai fu. H. uprawia! typ opery seria, lubianej głównie
w kołach arystokratycznych, a tematycznie związanej z mitologią
lub wydarzeniami hist.; charakteryzuje ją stosowanie
zwł. seccorecytatywów i arii (przeważnie arii da capo), rzadziej
zaś duetów i większych partii ansamblowych oraz chórów,
które nie są tak rozwinięte pod względem techniki polifonicznej,
jak w oratoriach; nacisk położony został tu na role
śpiewaków-wirtuozów, głównie głosów wysokich (kastratów
lub kobiet); opery te odznaczają się wielką pomysłowością w
zakresie melodyki, harmoniki oraz instrumentacji, w mniejszym
natomiast stopniu nacechowane są elementami dramatycznymi
(wyjątek stanowi Orlando, 1733); dzięki wyeksponowaniu
problematyki ludzkiej są one reprezentatywnym
przykładem końcowego etapu rozwoju barokowej opery wł.
(zapomniane po śmierci H., w latach 20-tych XX w. wróciły
do repertuarów).

Tematem twórczości o r a t o r y j n e j H. są w dużym stopniu
wydarzenia bibl. (w mniejszym zaś motywy mit.), ukazujące
najczęściej bohaterską walkę o wolność i wyswobodzenie
ludu z niewoli, np. Izrael w Egipcie (1739) i Juda Machabeusz
(1747); oratoria H. mówią także o ludzkich przeżyciach -
zazdrości (Saul, 1739), ambicji (Semele, 1743), zawiści (Hercules,
1744), stosunku do życia i męczeństwie (Theodora,
1750), poddaniu się losowi (Jephta, 1752) oraz o ważnych
problemach społ. - tyranii (Athalia, 1733) i rozpadzie państwa
(Belshazzar, 1745). Wyjątkowe miejsce zajmuje Mesjasz
(1742), najbardziej znane, choć nie najdoskonalsze muzycznie
dzieło, w którym zamiast poetycko sformułowanego libretta
wykorzystany został dosłownie tekst biblijny.

Utwory
te dzielą się z reguły na 3 akty i wprowadza się w nich wykształcone
w operach kompozytora typy recytatywów i arii;
nowością jest tu natomiast szczególne wykorzystanie chórów
(są właściwym nosicielem akcji, tworzą istotną część oratoriów,
nadają im monumentalny charakter, np. znane Halleluja
z Mesjasza). Oprócz związków z operą widoczne są w oratoriach
H. także powiązania z ang. muzyką kośc, zwł. —*
anthemem.

Muzyka i n s t r u m e n t a l n a obejmuje Concerti grossi
opus 3, a zwł. opus 6 (1740), które nawiązywały do dzieł
Corellego oraz nowszych zdobyczy A. Vivaldiego; dwie suity
Water Music (Muzyka na wodzie, 1717) i Firework Music
(Muzyka sztucznych ogni, 1749) są przykładem efektownych
dzieł orkiestrowych, przeznaczonych do wykonania w plenerze;
koncerty organowe (najważniejsze z nich zawiera opus 4
i opus 7, każde po 6 koncertów), które często są związane z
wokalnymi ustępami jego oper i oratoriów, świadczą o niezwykłym
talencie improwizatorskim H.; muzykę kameralną
reprezentują 4 zbiory utworów na klawesyn solo (wśród nich
znane suity), sonaty na wiele instrumentów (flet, obój lub
skrzypce) z towarzyszeniem basso continuo i sonaty triowe, które wykazują wpływ Corellego, przy czym krzyżują się w
nich elementy sonaty kameralnej i kośc; ich pełne ekspresji
tematy wywodzą się często z utworów wokalnych.

Muzyka r e l i g i j n a tworzona była na użytek 3 wyznań,
zwł. Kościoła anglik.; składają się na nią liczne anthemy (zawierają
partie chórowe i arie z towarzyszeniem orkiestry, a
wzorowane są zarówno na sztuce H. Purcella, jak i na starszych
kantatach niem.), z których najsławniejsze są 12 Chandos
Anthems (1717-19) oraz 4 anthemy koronacyjne (1729).
Ponadto H. jest twórcą Te Deum i Jubilate (1713), skomponowanych
dla uczczenia pokoju zawartego w Utrechcie, oraz
monumentalnego Dettinger Te Deum (1743), upamiętniającego
zwycięstwo króla Jerzego II nad Francuzami.

Dla Kościoła
luterańskiego H. skomponował Passion nach dem Evangelist
Johannes do tekstu Ch.H. Postela (1704) i Passion. Der
für die Sünden der Welt gemartete und sterbende Jesus do tekstu
B.H. Brockesa, a dla Kościoła kat. kilka psalmów na głosy
solowe, chór i orkiestrę (Dixit Dominus, Laudate pueri,
Nisi Dominus) oraz motety na sopran i zespół instrumentów
(Salve Regina, Serviat tellus, Silete venti).

Główną zasługą H. jest wkład do rozwoju opery, a zwł.
oratorium (tę formę doprowadził do najwyższego rozkwitu);
wykształcony przez niego styl chóralny wywarł wpływ na wiele
znaczących dzieł muzyki kośc, zwł. W.A. Mozarta i L.
van Beethovena; hist, osiągnięcie stanowią concerti grossi
oraz koncerty organowe, które zawdzięczają H. swój początek;
po II wojnie świat, organizowane są festiwale händlowskie;
Georg Friedrich H. Gesellschaft, zał. 1955 w Halle,
przygotowuje wyd. jego wszystkich dzieł.

 

F. Chrysander. Georg Friedrich H. I-III, L 1858-67, 19192; R. Rolland, Haendel, P 1910, 1974' (Haendel, Kr 1958, 19853); N. Flower, George Frideric H. His Personality and His Times, Lo 1923, 1972; E. Völsing, Georg Friedrich H. englische Kirchenmusik, Lo 1940; F. Ehrlinger, Georg Friedrich H. Orgelkonzerte, Wü 1941; P.M. Young, Händel, Lo 1946, 1975; M. Bukofzer, Music in the Baroque Era, NY 1947 (Muzyka w epoce baroku. Od Monteverdiego do Bacha, Wwa 1970, 432-475); J. Müller-Blattau, MGG V 1229-1286; E. Obniska, Dramaturgiczna funkcja arii w operach H., Muz 21(1976) z. 4, 23-56; H.E. Smither, A History of the Oratorio, Chapel Hill 1979, II 175-360; W. Dean, A. Hicks, NGrove VIII 83-140; E.T. Harris, H. and the Pastoral Tradition, Lo 1980; Göttinger Händel-Beiträge I, Kas 1984; Ch. Hogwood, Händel, bmw 1984; G. Gille, Zum Verständnis der Kirchenmusik Georg Friedrich H., MusKi 56(1986) z. 1, 8-14.

Podobne prace

Do góry