Ocena brak

HAN, Haan, Hahn HERMAN

Autor /Mina Dodano /15.10.2012

ur. przed 20 VII 1574 w
Nysie, zm. między 18 XII 1627 a 22 III 1628 w Chojnicach,
malarz.

Po odbyciu nauki w warsztacie ojca oraz czeladniczej
wędrówki do Pragi (lub Monachium) H. osiedlił się ok. 1597
w Gdańsku; pracował dla cystersów w Oliwie i Pelplinie (od
ok. 1610) oraz dla benedyktynek w Żarnowcu; realizował
także zamówienia protest, kupców gdańskich (odnowienie
fryzu Przeobrażenie Akteona, 1609, Dwór Artusa); 1623
przeniósł się do Chojnic, jednakże w Gdańsku nadal czynny
był jego warsztat.

Twórczość malarska H., o charakterze eklektycznym, skupiona
w opactwach cysterskich w Oliwie i Pelplinie (stanowiły
przeciwwagę silnego ośrodka protestantyzmu w Gdańsku),
podporządkowana postanowieniom Soboru Tryd., charakteryzowała
się wykorzystaniem osiągnięć hagiografii kryt. i podejmowaniem
tradycyjnie katolickich tematów (związanych
często z duchowością cystersów), a odrzuconych przez protestantów;

H. tworzył więc obrazy świętych (np. Wizja św. Bernarda,
1623-24, katedra w Pelplinie; Śmierć św. Marii Magdaleny,
ok. 1613, tamże), aniołów (Koncert aniołów, 1611,
predella, kościół par. w Czersku) opiekujących się ludźmi w
ich walce z szatanem, a także pełniących funkcję posłańców
Boga (Zwiastowanie NMP, 1616, kościół par., Kläckeberga,
Szwecja) oraz dzieła propagujące nowe nabożeństwa (Święta
Rodzina, przed 1625, katedra w Pelplinie; Koronacja NMP,
po 1624, katedra w Oliwie) i wskazujące na potrzebę spełniania
dobrych uczynków (Św. Elżbieta opatrująca chorego,
przed 1625, predella w katedrze w Pelplinie); w szczególny
sposób dzieła H. akcentują kult NMP oraz tajemnice jej życia,
np. Wniebowzięcie NMP (1618, katedra w Pelplinie); bogactwo
treści teol. prezentuje także ikonograficznie skomplikowana
Koronacja NMP (z 1623-24, katedra w Pelplinie),
nawiązująca do grzechu pierworodnego oraz wskazująca na
potrzebę współdziałania z łaską odkupienia przez pośrednictwo
Maryi i wstawiennictwo in. świętych, a także obrazująca
zbiorowe zjednoczenie z Bogiem przez modlitewną postawę
przedstawicieli różnych stanów; Koronacja NMP z Oliwy o
alegor. charakterze zachęca natomiast do —> naśladowania
Chrystusa dźwigającego krzyż.

Twórczość H. jest kontynuacją tradycji got., przejawiającej
się w umieszczaniu postaci na neutralnym, złotawym tle,
szczególnie widocznej w portretach fundatorów i dobroczyńców
opactwa oliwskiego po 1613 (katedra w Oliwie), hieratyzmie
i frontalności postaci (Koronacja NMP, katedra w
Pelplinie), manierze kontynuacyjnej Poklon pasterzy (1618,
predella w katedrze w Pelplinie) oraz technice malarskiej
(drewniane podobrazie); ze sztuki śląskiej wyniósł H. biegłość
techn., wykorzystywanie wzorników graficznych w budowaniu
kompozycji (stąd wpływy H. Durera i Cranachów)
oraz zamiłowanie do studium portretowego (Jerzy i Anna
Konopaccy, ok. 1625, MNPz); wpływy hol. widoczne są w
sposobie malowania krajobrazu (uwzględnienie zmiany koloru
wraz z oddaleniem przedmiotów), np. krajobraz w Napadzie Prusów na klasztor w Oliwie (ok. 1613, katedra w Oliwie);

natomiast elementem renesansowym jest komponowanie
obrazów opartych na trójkącie (Święta Rodzina, Wniebowzięcie
NMP, Koronacja NMP, katedra w Pelplinie) oraz
ich symetryczność; niekiedy w dziełach zaznacza się już barokowa,
niesymetryczna kompozycja (Poklon pasterzy, kaplica
rezydencji biskupiej w Oliwie), w której grupa postaci zostaje
scalona poprzez światło (Poklon pasterzy, predella w katedrze
w Pelplinie);

twórczość H. ma indywidualny charakter
dzięki efektom luministycznym (światło materialne podkreślające
akcję, oraz transcendentne, wyrażające ideę) wytwarzającym
skupienie, podkreślającym intymność zdarzenia
(wszystkie Poklony pasterzy), miękkiemu modelowaniu, a
także światłocieniowi oraz elementom rodzajowym - szczególnie
pełnym uroku martwym naturom (np. kobiety przygotowujące
płótna św. Elżbiecie w obrazie Św. Elżbieta opatrująca
chorego).

Dzieła H. wpłynęły na sztukę jego uczniów (np. Ostatnia
Wieczerza w katedrze pelplińskiej, o miękkim świetle rozkładającym
się na twarzach Chrystusa i apostołów oraz przedmiotach);
na Pomorzu, Warmii i w Wielkopolsce spotyka się
naśladownictwa kompozycji H. (np. Koronacja NMP i Wniebowzięcie
NMP, kościół par. w Tucznie; Malarz Czarnkowskich
Koronacja NMP, kościół par. w Wieleniu; Koronacja
NMP, kościół par. w Jeżewie); jego schematy kompozycyjne
i typy ikonograficzne występują nadto w dziełach K.A. Boguszewskiego
(Niepokalane poczęcie NMP, MNPz) oraz B.
Strobla (Koronacja NMP, 1643, kościół par. w Radzyniu
Chełmińskim).

 

Thieme-Becker XV 477-478; H. Basner, Der Danziger Maler Hermann H. Ein Beitrag zur Geschichte der Danziger Malerei im 17. Jahrhundert, Dg 1935; PSB IX 265-266; Z. Łakociński, Polonica svecana Artistica. RHS 3(1962) 233; J.S. Pasierb, Temat ..Poklonu pasterzy w twórczości Hermana H., w: Sarmatia Artistica. Księga pamiątkowa ku czci profesora Władysława Tomkiewicza, Wwa 1968, 63-71; tenże, Tematyka hagiograficzną w twórczości malarza gdańskiego Hermana H., SPelp 1(1969) 63-74; MPol II 325-329; J.S. Pasierb, Malarz gdański Herman H., Wwa 1974; A. Gosieniecka, SAP III 18-20; M. Perz, Muzykalne anioły Hermana H., RTK 34(1987) z. 7, 173-183.

Podobne prace

Do góry