Ocena brak

HABIT

Autor /Kunegunda Dodano /12.10.2012

(łac. habitus ubranie, strój), ubiór członków instytutów
zak. męskich i żeńskich, określony przez —» konstytucje
zakonne, noszony na znak poświęcenia się Bogu i świadectwo
ubóstwa; prawodawstwo po Soborze Wat. II używa
pojęcia h. w znaczeniu szerszym - strój zak. (kan. 669).

1. G e n e z a i r o z w ó j - P o ukształtowaniu się w Kościele
wyraźnych form życia zak. stopniowo wyodrębnił się także
h., będący znakiem poświęcenia się Bogu i odróżniający zakonników
od świeckich, a z czasem przez określony kształt i
kolor odróżniający poszczególne zakony.

Pustelnicy (—» asceci, —> anachoreci, —> eremici) nie używali
h., lecz ubierali się wg swego uznania; poświęcone Bogu —»
dziewice w czasie obrzędu konsekracji otrzymywały —> welon
(nie różniący się od welonu w obrzędzie małżeństwa); —> cenobici,
z inicjatywy Pachomiusza (zm. 346), używali h. jako
znaku formalnego rozpoczęcia życia zak.; początkowo był to
ubiór zbliżony do stroju chłopów egip. (lebiton - lniana tunika
bez rękawów, przepasana lnianym lub skórzanym paskiem,
melote - kozia skóra okrywająca ramiona oraz kukulion
- zasłona na głowę ze znakiem klasztoru); w zakonach
nie znających ślubów (Cezary z Arles Regula monachorum)
po okresie próby zmieniano strój świecki na rodzaj h. jako
znak włączenia do zakonu.

Wygląd h. był podobny do ubioru
biednych ludzi danej epoki. Życie zak. wymagało jednolitości,
stąd też przyjął się zwyczaj dokładnego określenia h., jego
kształtu, materiału, z którego ma być wykonany, koloru oraz dodatków (pasek, szkaplerz, piuska); w XIII w. prawo i obowiązek
noszenia h. stały się przedmiotem dyscypliny kośc,
początkowo rygorystycznej, a nast. złagodzonej z różnych
powodów, zwł. ze względu na wymogi życia i pracy; Kościół
do h. odnosił się z szacunkiem (papieże Klemens IV, Mikołaj
III, Urban V, Sykstus IV, Aleksander VI, Leon X ucałowanie
h. obdarzyli odpustem).

Normy zatwierdzania instytutów
o ślubach prostych, wyd. przez Kongr. Biskupów i Zakonników
(28 VI 1901), wymagały, by w nowo zakładanych zgromadzeniach
h. był przedstawiany Stolicy Apost. do zatwierdzenia,
a po uzyskaniu —> dekretu aprobacyjnego nie był
zmieniany bez jej zgody; wg KPK z 1917 (kan. 492 § 3) każdy
zakon winien posiadać odrębny h. (noszony tylko przez osoby
do niego należące), który nie powinien być zmieniany bez
zezwolenia Stolicy Apostolskiej.

Na h. instytutu męskiego
składa się tunika, pas lub sznur (—* cingulum), szkaplerz
i kaptur, a w zgrom, żeńskich - suknia, szkaplerz i welon;
najczęściej używano na h. tkanin koloru czarnego, brązowego,
białego, niebieskiego i szarego. Od Soboru Wat. II nastąpiło
złagodzenie norm odnoszących się do h., który jako
znak konsekracji ma się charakteryzować prostotą, skromnością,
ubóstwem i estetyką, a także dostosowaniem do warunków
czasu i miejsca oraz rodzaju posługiwania; h. nie odpowiadający
tym postulatom winien być zmieniony (DZ 17).

Wg KPK z 1983 członkowie instytutu zak. powinni nosić
h. (strój) swego instytutu, wykonany zgodnie z dyrektywami
własnego prawa (kan. 669 § 1); członkowie instytutu,
nie mającego własnego stroju, zobowiązani są do stosowania
dyrektyw odnoszących się do duchowieństwa diec.
(kan. 669 § 2).

2. P r a w o i o b o w i ą z e k n o s z e n i a h. - Pierwotnie
okres próby odbywano w szatach świeckich i dopiero po jej
odbyciu w specjalnym obrzędzie (obłóczyny) nakładano h.;
później nowicjusze nosili ubiór różniący się od h. zakonników-
profesów, z czasem jednak upodobnił się on do h. profesów;
Sobór Tryd. do uznania ważności nowicjatu wymagał
rocznej próby w h. danego zakonu (Conc. Trid. sess. 25, De
reguł., c. 15).

Postanowienia szczegółowe określały, że h. nowicjuszy
może być taki, jak h. profesów, lecz bez poświęcenia
lub różny od niego, natomiast ubiór postulantów bywał
różny od h. nowicjuszy; KPK z 1917 nie wymagał, aby nowicjat
odbywano w h.; wg Ordo professionis religiosae z 2 II
1970 (AAS 62(1970) 553) przekazanie h. połączono z obrzędem
—> profesji zakonnej, a sprawy szczegółowe ma rozstrzygać
wewn. prawo instytutu. Prawo noszenia h. mają członkowie
instytutu zak. oraz kandydaci do niego, w określonych
zaś przypadkach i zgodnie z prerogatywami ius proprium -
także członkowie —> zakonów trzecich.

Rozwijające się normy prawa powsz. nakładały na wszystkich
zakonników rygorystyczny obowiązek noszenia h.; w
okresie Soboru Wienneńskiego (1311-12) wzmocniono go
karą ekskomuniki latae sententiae, utrzymaną w mocy przez
Sobór Tryd. (Conc. Trid. sess. 25, De reguł., c. 19), podający
szczegółowe wyjątki od tej zasady; KPK z 1917 zniósł wszelkie
sankcje karne, utrzymując w mocy obowiązek noszenia
h. i ograniczając korzystanie z wyjątków; wg jego norm zakonnicy
mieli obowiązek noszenia h. zarówno wewnątrz, jak
i na zewnątrz domu zak., chyba że ich zwolni od tej powinności
przełożony wyższy, a w przypadku konieczności - przełożony
lokalny; KPK z 1983 stanowi, że zakonnicy winni nosić
h. instytutu zgodnie z przepisami własnego prawa.

Dawne prawo kośc. (także świeckie) zakazywało noszenia
h. osobom świeckim (z wyjątkiem członków trzecich zakonów),
duchownym niezakonnikom (synod w Toledo z 633) i
młodocianym kandydatom, przyjętym w zbyt wczesnym wieku;
zakaz ten dotyczy obecnie zakonników po utracie przynależności
do stanu duchownego (—» sekularyzacja) i eksklaustrowanych
(—* eksklaustracja); KPK z 1983 zezwala zakonnikom
eksklaustrowanym na noszenie h., chyba że co innego
postanowiono w indulcie eksklaustracyjnym (kan. 687).

3. I k o n o g r a f i c z n e p r z e d s t a w i e n i a - Ubiorem
zak., także h., jego ewolucją hist, oraz przedstawieniem ikonograficznym
(kształt, kolor) zajmowano się w historiografii
monastycznej dosyć często; do najbardziej znanych publikacji
na ten temat należą: P. Hélyota Histoire des ordres monastiques,
religieux et militaires et des congrégations séculières de
l'un et de l'autre sexe (I-VIII, P 1714-19), L. Ferrarisa Prompta
bibliotheca canonica, jurídica, moralis, theologica, nec
non ascetica, polemica, rubricistica, histórica (I-VIII, R
1743), J.K. Wietza, P. Bohmana Abbildungen sämtlicher geistlichen
Orden männlich- und weiblichen Geschlechtes in der
katholischen Kirche (I-III, Pr 1831; wraz z indeksem z ilustracjami
F. Doyé'a Die alten Trachten der männlichen und
weiblichen Orden, L 1930), G. Giuccia Iconografia storica
degli ordini religiosi e cavallereschi (I-XXXIII, R 1836-47), a
na ziemiach pol. B. Szymańskiego Rys historyczny zgromadzeń
zakonnych obojej płci wraz z rycerskimi zakonami i orderami
państw (I-III, Wwa 1845-46).

 

H. Przezdziecki, PEK XV-XVI 42-43; J. Deshusses, DDC IV 720-725; M.
Alamo. DSAM II 2454-2459; C. Dello Iacono, De habitu ecclesiastico. Dissertano historico-critlca, R 1953; J.R. Bar, O zakonach, o osobach świeckich, Wwa 1968, 215-216; S. Villatte, Le costume religieux féminin aujourd'hui. Eléments de réflexion. Vie consacrée 42(1970) 295-305; J.R. Bar, Odnowiony obrzęd profesji zakonnej, CT 41(1971) 179-186; K. Wloszczewska, Obrzęd profesji zakonnej i konsekracji dziewic, AK 78(1972) 410-426; M.G. Colombás i in., DIP I 50-79, III 204-249; R.C. Broderick, The Catholic Encyclopedia, NY 1976 , 253; F. Bogdan, Prawo instytutów życia konsekrowanego. Nowe prawo zakonne, Pz 1977, 280-281; D.J. Andres, // diritto dei religiosi. Commento al Codice, R 1984; The Code of Canon Law. A Text and Commentary, Lo 1984; J.R. Bar, J. Katowski, Prawo o instytutach życia konsekrowanego, Wwa 1985, 149-150; E. Gambari, Vita religiosa secondo il Concillo e ti nuovo Diritto Canonico, R 1985; J.R. Bar, Poradnik kanonicznego prawa zakonnego, Wwa 1986, 122-124; R. Henseler, Ordensrecht, w: Münsterischer Kommentar zum Codex Iuris Canonici, Es 1987.

 

4. W K o ś c i o ł a c h w s c h ó d n i c h - H. mnichów wsch.
składa się z chitonu (słow. podriasnik), czyli sukni przepasanej
pasem skórzanym lub płóciennym, niekiedy haftowanym,
skufii, czyli nakrycia głowy; mniszki na głowę wkładają welon,
pozostawiając tylko odsłoniętą twarz. W tradycji syr.
(maronici) oraz orm. i koptyjskiej nakrycie głowy stanowi
kaptur lub kapturek mniszy.

W tradycji bizant. pod podriasnikiem
nosi się na ramionach tzw. anaław lub paramani, tj.
czworokątną tkaninę z wyobrażeniem Męki Pańskiej;
wierzchnią szatę przywdziewaną na podriasnik stanowi riasa
(gr. rasoń), czyli rodzaj płaszcza z szerokimi rękawami. W
okresie próby nowicjusz (poshisznik) ma prawo używać riasy
i skufii; mnich po ślubach zwykłych (tzw. mała schima) przywdziewa
podriasnik, pas, riasę i kłobuk (nakrycie głowy z
welonem);

przy liturg. czynnościach mnich ponadto używa
mantii, czyli płaszcza zak.; po ślubach uroczystych (tzw. wielka
schima) mnich (megaloschimnik) jako nakrycia głowy używa
-» kukulli z wyhaftowanymi symbolami Męki Pańskiej;
do całości ubioru mniszego należy także werwica (czotki), tj.
wykonany z wełny lub sznura różaniec do odmawiania —> modlitwy
Jezusowej.

 

Posledowani' je Inoczesko°go nostriżenija, R 1952.

Podobne prace

Do góry