Ocena brak

GWIAZDA

Autor /Natalis Dodano /12.10.2012

(hebr. kokab, gr. astor, fósforos, stojcheja),
ciało niebieskie świecące samoistnie, z natury podobne do
Słońca; wiele g. tworzy niezmienne ugrupowania (gwiazdozbiory),
którym w starożytności nadano nazwę g. stałych; z
nimi też wiązała się mitologia wielu ludów (—> astralne bóstwa,
—» astralne mity); badaniem ciał niebieskich zajmuje się
—» astronomia.

1. W S t a r y m T e s t a m e n c i e - występuje z rzeczownikiem
„niebo" (g. niebieskie), ponadto w połączeniu z terminami
„słońce" czy „księżyc" w znaczeniu - świecące ciało niebieskie.

G. stworzył Bóg (Rdz 1,16-18; Ps 8,4), który zna
każdą z nich (Iz 40,26), określił ich liczbę (Ps 147,4), nadał
im prawa (Jr 31,35; Iz 45,12) i kieruje nimi (Job 9,7); są one
znakiem jego mocy i wielkości, istnieją na jego chwałę (Ps
148,3), określają dzień pracy człowieka (Ne 4,15), a nawet
występują w obronie ludu Bożego (Sdz 5,20). Niezliczoność
g. zawsze budziła podziw u Izraelitów (Rdz 15,5; Wj 32,13;
Pwt 1,10; Na 3,16).

Blask g. uważano za ozdobę nieba i źródło
światła (Rdz 1,17-18; Ps 136,9); w sensie przenośnym
światło g. było obrazem wiecznej szczęśliwości sprawiedliwych
w życiu przyszłym (Dn 12,3), a zaćmienie g. oraz zanik
ich blasku, to metafora starości i śmierci człowieka (Koh
12,1-2; Ez 32,7) lub też - w znaczeniu szerszym - symbol
upadku Egiptu, Babilonu, zjawisko oznaczające punkt zwrotny
w historii, zapowiadające nadejście dnia Pańskiego, dnia
sądu (Iz 13,9-10; 14,12-13; Jl 2,10-11; 4,14-15).

G. były niekiedy podstawą proroctw, np. sen Józefa (Rdz 37,9-11), wyrocznia
—* Balaama (Lb 24,15-19), zapowiadająca wzejście
g. z Jakuba, wielkiego wodza utożsamianego z Mesjaszem.
ST potępia i wyklucza kult g. (Pwt 4,19; 2 Kri 23,4-5; So
1,5), uznawanych na staroż. Wschodzie (Asyria, Babilonia;
—> astrolatria) za bóstwa (Iz 47,13); miai on jednak swoich
zwolenników również w Izraelu (Am 5,26; Jr 7,18; 19,13;
44,17-19.25).

W ST brak jest rozróżnienia między g. a planetami;
wg Izraelitów każda g. ma swoje stałe miejsce (Mdr
7,19; Iz 40,26), własną drogę (Sdz 5,20), g. tworzą konstelacje
(Mdr 7,29). Wiedza ästron, autorów ksiąg bibl. ma źródło
głównie w astronomii —* Babilonu; uwidocznia się to w nazwach
g. lub gwiazdozbiorów oraz ich identyfikacji (Am 5,8;
Job 9,9; 38,7.12.31.32).

 

G. Schiaparelli, L'astronomìa nell'AT, Mi 1903; E.W. Maunder, The Astronomy of the Bible, Lo 1908, 1935"; W. Foerster, TWNT I 501-502; G.R. Driver, Two Astronomical Passages in the OT, JTS 4(1953) 208-212, 7(1956) 1-11; C.H. Ratschow, RGG VI 363; M.A. Beek, B. Reicke, BHH III 1865-1868; J. Nelis, H. Haag. BL 1644-1647; U. Oldenburg, Above the Stars of El. El in Ancient South Arabic Religion, ZAW 82(1970) 187-208; A. Rosenberg, The ..Star of The Messiah" Reconsidered, Bb 53(1972) 105-109; P.C. Craigie, Three Ugaritic Notes on the Song of Deborah, Journal for the Study of OT 2(1977) 33-49; tenże, Deborah and Anal. A Study of Poetic Imagery (Judges J), ZAW 90(1978) 374-381; J.F.A. Sawyer, „Erom Heaven Fought the Stars" (Judges V 20). VT 31(1981) 87-89; R.R. Stieglitz. The Hebrew Names of the Seven Planets, JNES 40(1981) z. 2, 135-137; L. Zalcman, Astronomical Illusions in Amos. JBL 100(1981) 53-58; R.E. Clements, TWAT IV 79-91.

 

2. W N o w y m T e s t a m e n c i e - g . ma często znaczenie
symboliczne; wspominana jest zwykle w związku z wydarzeniami
szczególnie istotnymi dla —» historii zbawienia; g. zwiastuje
Mesjasza (Mt 2,2.7; por. Lb 24,17), wskazuje miejsce
jego narodzenia i przebywania (Mt 2,9b-10); znaki na Słońcu,
Księżycu i g. (Łk 21,55; Ap 8,12), spadanie g. (Mt 24,29;
Mk 13,25; Ap 6,12-13; 8,10; por. Iz 34,4), całkowite ich zniszczenie
(2 P 3,10-12; por. Iz 13,9-10; Jl 2,10; 4,15) - to zapowiedź
—> paruzji oraz końca obecnej rzeczywistości i początku
nowej; moment ten w 2 P 1,19 (por. Łk 1,78-79) porównuje
się do wschodu jutrzenki.

Wg Mt 2,2.7.9b-10 g. jest znakiem czuwającej, opiekuńczej
Opatrzności Bożej, która wiedzie magów do miejsca
urodzenia Mesjasza (por. Wj 13,21); jedni przypuszczają, że
chodzić tu może o rzeczywiste zjawisko ästron., zdarzające
się co 794 lata i polegające na połączeniu się Jowisza - g.
królewskiej z Saturnem - g. Izraela, w znaku Ryb, tj. w znaku
czasów ostatecznych (miałoby to zatem miejsce w 7
prz.Chr., co potwierdza także kalendarz z Sippar nad Eufratem);
wg drugich jest to g. opiekuńcza, zgodnie z przekonaniem
staroż., że wielkie postacie mają swe g.; jeszcze inni
sądzą, że jest to lit. i teol. ujęcie tematu Mesjasza.

W 1 Kor 15,41 rozmaity blask g. to różnica między ciałem
ziemskim a zmartwychwstałym, a zabłąkane g. w Jud 13 to
potępieni.

W Ap g. ma różne znaczenia, np. g. poranna (Ap
2,28) to sam Jezus Chrystus (Ap 22,16; por. 2 P 1,19); 12 g.
w koronie Niewiasty (Ap 12,1) to symbol doskonałej wspólnoty
- 12 pokoleń Izraela, 12 Apostołów Baranka (Ap 21,12-
-14); 7 g. w prawej ręce Syna Człowieczego (Ap 1,16; 2,1;
3,1) to przełożeni 7 Kościołów (Ap 1,20; por. 1,11); spadająca
g. (Ap 9,1) to anioł spełniający wyroki Boże.

 

G.H. Box, A Dictionary of Christ and the Gospels, E 1933, II 674-676; J. Stępień, PEB I 435-436; A. Darrieutort, P. Grelot, STB 315-317; J. Nelis, H. Haag, BL 1644-1647; J. Szlaga, Perykopa o magach w strukturze Mt 1-2, STV 17(1979) z. 1, 71-77.

Podobne prace

Do góry