Ocena brak

Grzegorz VII i Henryk IV. Walka o inwestyturę

Autor /Hygin696 Dodano /02.05.2012

 

  • Grzegorz VII zaostrzył jeszcze politykę walki z patologiami wewnątrz kościoła:

  • zakazał żonatym duchownym sprawowania jakichkolwiek funkcji kościelnych

  • pozbawił urzędu tych duchownych, którzy otrzymali swe godności za pieniądze.

  • Na synodzie w 1075 r., prócz ponowienia edyktów o symonii i nikolaityzmie, zabronił duchownym przyjmować inwestyturę z rąk świeckich. Panującym zaś, nadającym godności kościelne, zagroził ekskomuniką.

  • Henryk IV, borykający się z opozycją możnowładczą, nie mógł dłużej udawać głuchego. Wystąpienie Grzegorza VII podważyło cały system, na którym opierało się karolińskie i ottońskie państwo niemieckie. Dodatkowo papieskim edyktom towarzyszyło namawianie mas wiernych do bojkotu duchownych nieposłusznych postanowieniom i do oporu wobec władców nie stosujących się do edyktów.

  • Jednocześnie Grzegorz wysłał do Henryka umiarkowany list, w którym można było wyczytać propozycję kompromisu. Była to jednak kwestia taktyki. Zamierzenia Hildebranda zostały sformułowane w prywatnej notatce zwanej Dictatus papae nadrzędność władzy duchownej nad świecką; papież depozytariuszem koron, w tym cesarskiej).

  • Tymczasem Henryk IV zdołał wyzwolić się spod opieki możnowładztwa, które doprowadziło do upadku władzę cesarską, rozkradły domenę królewską i zrujnowały skarb. Od razu przyszło mu się zmierzyć z opozycją saskich panów, obawiających się polityki rewindykacyjnej. Szczególnie drażniła ich rozbudowa domeny w okolicach Goslaru, z którego Henryk chciał uczynić centrum swojego państwa.

  • Bunt Ottona z Nordheimu, grafa saskiego, który zdołał za regencji przejąć księstwo bawarskie, zakończony jego banicją w 1071 r., był wstępem do kolejnych wystąpień.

  • Wielki bunt Sasów wybuchł w latach 1073- 1075, zakończony ich druzgocącą klęską z armią królewską pod Unstrutą w 1075 r.

  • Pewien siebie po zwycięstwie nad Sasami, Henryk IV kontynuował politykę nadawania inwestytury. Wprowadził nawet wbrew miejscowej patarii swego kandydata na bp mediolańskie.

  • Na list papieża, grożący klątwą, porywczy król, podburzony przez uciekinierów z Rzymu fałszywie przedstawiających układ sił w Italii, ogłosił na synodzie bp niemieckich w Wormacji w styczniu 1076 r. detronizację Grzegorza VII.

Poprzednicy Henryka kilkakrotnie usuwali papieży, jednak po zdobyciu Rzymu, czy prowadząc armie w drodze do Wiecznego Miasta.

  • Akt wormacki nie zachęcił przeciwników Grzegorza we Włoszech do wystąpienia przeciwko papieżowi. Grzegorz natomiast rzucił na Henryka klątwę, uwalniając jego poddanych z wszelkich powinności. Opozycja wykorzystała to jako pretekst do wszczęcia powszechnego buntu. Henryk został osamotniony.

Pobici Sasi znowu powstali, a w ślad za nimi poszły wszystkie siły odśrodkowe. Legaci papiescy odgrywali rolę pośredników, godząc skłóconych przeciwników Henryka w celu jego detronizacji.

  • Zjazd książąt w Triburze zażądał od Henryka oczyszczenia się z klątwy w przeciągu roku i zaprosił papieża Grzegorza do Niemiec jako rozjemcę w sporze z królem.

  • Henryk IV panicznie przestraszył się możliwości narzucenia przez Grzegorza jakiejkolwiek formy zwierzchnictwa nad Niemcami, jak to miało miejsce w przypadku Polski, Węgier, czy Sycylii. Na wieść o podróży papieża do Niemiec Henryk wyruszył Grzegorzowi na spotkanie z nielicznym orszakiem. Do spotkania doszło w warownym zamku księżnej Matyldy w toskańskiej Canossie.

  • Henryk przez 3 dni klęczał pod zamkiem we włosiennicy i na boso, prosząc o rozgrzeszenie i zdjęcie klątwy. Grzegorz, któremu utrudniłoby to umocnienie się w Niemczech, długo opierał się prośbom króla, w końcu pod naciskiem otoczenia ustąpił. Zamiast do Niemiec Grzegorz wrócił do Rzymu. Przyrzeczenie rokowań w sprawie inwestytury, co nóż ponawiane przez dyplomację Henryka, nie pozwalało mu na otwarte poparcie buntu przeciwko królowi.

  • Tymczasem w 1077 r. na zjeździe książąt niemieckich w Fohrheim doszło do detronizacji Henryka IV i obwołania nowym królem księcia szwabskiego Rudolfa. Rozpoczęła się długoletnia wojna domowa.

Zwycięstwo Rudolfa, który zgodził się na ustępstwa wobec książąt i papieża i obiecał nie wpływać na wybór dostojników kościelnych, oznaczałoby doprowadzenie władzy królewskiej do położenia, w jakim znalazła się w XIV w.

  • Henryk zdołał zgromadzić wokół siebie wielu wpływowych możnych, m.in. księcia czeskiego Wratysława II, któremu odwdzięczył się koroną, i Fryderyka z Hohenstaufen, któremu nadał księstwo szwabskie. Główne poparcie znalazł u mieszczan, wykorzystujących tę sytuację do uzyskania samorządów, oraz rycerstwa służebnego (ministeriałów).

  • Grzegorz zbyt późno opowiedział się za Rudolfem Szwabskim i zdecydował się na ponowne wyklęcie Henryka. W decydującej bitwie padł Rudolf z odciętą prawicą, co powszechnie uznano za karę za krzywoprzysięstwo.

  • Na synodzie w Brixen w 1080 r. Henryk IV ponownie ogłosił detronizację papieża i przeprowadził wybór nowego- Wiberta, abp Rawenny, jako Klemensa III. Ogólny zamęt tamtych czasów określił współczesny kronikarz, pisząc, że wszystko zostało podwojone.

  • Henryk IV wkroczył do Italii i w 1084 r. zdobył Rzym, przyjmując z rąk antypapieża koronę cesarską. W ręku Grzegorza pozostał tylko Zamek św. Anioła (dawne mauzoleum Hadriana). Z oblężenia uwolniła go odsiecz Roberta Guiscarda.

  • Normanowie podczas odpierania wojsk Henryka z Rzymu tak zniszczyli Wieczne Miasto, że Grzegorz VII obawiając się mieszkańców swojej stolicy, uszedł z armią Guiscarda i zmarł niedługo potem załamany i osamotniony na wygnaniu w Salerno, w 1086 r.

  • Triumf Henryka IV nie trwał długo. Następcy Grzegorza VII uporczywie kontynuowali walkę podjętą przez poprzednika.

  • Zręczny mnich francuski z Cluny, Urban II, zmobilizował wszelkie środki do walki z cesarzem. Za cenę odstąpienia od duchownej inwestytury i wyboru dostojników kościelnych przez kapituły, przeciągnął na swoją stronę władców Anglii i Sycylii. Kraje romańskie i Anglia podchwyciły rzucone przez niego na synodzie w Clermont hasło krucjaty, co w najwyższym stopniu zwiększyło jego autorytet.

  • Zręczna polityka w Niemczech na nowo podkopała władzę Henryka IV. Nieudolnych pierwszych antykrólów zastąpili sami synowie władcy:

  • Konrad (1093)

  • Henryk (1104).

  • Henryk IV został wyparty z Italii w 1096 r. Zakończył życie opuszczony przez prawie wszystkich, z wyjątkiem wiernych miast, uciekając przed własnym synem, Henrykiem V.

  • Po śmierci ojca, zbuntowany syn, Henryk V, uznany powszechnie przez wszystkich w 1106 r. za króla, niespodziewanie podjął ponownie walkę z papiestwem. Żaden bowiem władca Niemiec, niezależnie od przeszłości, nie mógł pogodzić się z utratą władzy nad kościołem, który był jedyną silną podstawą jego władzy.

Podobne prace

Do góry