Ocena brak

GRZEGORZ VII, Hildebrand Św.

Autor /Rena Dodano /11.10.2012

ur. ok. 1020 w Toskanii,
zm. 25 V 1085 w Salerno, papież od 1073, inicjator
tzw. —» gregoriańskiej reformy.

W rzym. klasztorze benedyktynów na Awentynie przyjął
1047 niższe święcenia; towarzyszył pap. —* Grzegorzowi VI
na wygnaniu w Kolonii, a po jego śmierci udał się do jednego
ze zreformowanych klasztorów kluniackich; 1049 wezwany do
Rzymu przez pap. Leona IX (1048-54) przyjął święcenia subdiakonatu
i objął zarząd bazyliki św. Pawła za Murami oraz
urząd skarbnika Kościoła;

1054-56 był legatem pap. we Francji,
a 1057 w Niemczech; podczas pontyfikatu pap. Mikołaja
II (1058-61), zaangażowany w reformę Stolicy Apost., zwalczał
—» symonię, klerogamię i —* inwestyturę; 1059 został archidiakonem
(wówczas pierwszy minister Kurii rzym.); dzięki
jego staraniom Stolica Apost. zawarła przymierze z Normanami;
po śmierci pap. Mikołaja II G., wbrew intrygom dworu
ces. i wpływowym Rzymianom, doprowadził do wyboru
pap. Aleksandra II (1061-73); w dniu jego pogrzebu, któremu
G. przewodniczył, obwołany został przez lud papieżem,
a kardynałowie potwierdzili wybór; wówczas dopiero przyjął
święcenia kapł. i sakrę biskupią.

Jego program reform Kościoła najpełniej przedstawia dokument
—> Dictatus papae; na synodzie 1074 G. ogłosił postanowienia
przeciw symonii i klerogamii, na synodzie 1075 postanowienia
przeciw inwestyturze duchownych (istota reformy
gregoriańskiej), a listem apost. Cum apostolicae pozbawił
żonatych księży prawa wykonywania funkcji kapł.; na synodzie
1075 potwierdził poprzednie zarządzenia i zabroni! nadawania
godności kośc. przez władze świeckie, zaprowadzając
kan. wybór bpów i opatów; postanowienia te utrzymał w
mocy na synodzie postnym 1080, odnosząc je także do niższych
stanowisk kośc; ekskomunikował osoby świeckie usiłujące
nadawać kośc. urzędy; dla zrealizowania tych reform G.
wysyłał do lokalnych Kościołów swoich legatów, a do cesarza
i władców - posłów (—* dyplomacja Stolicy Apostolskiej).
Kontakty G. z —» cesarstwem (III 3) pogorszyło stłumienie
przez króla Henryka IV powstania Sasów (1075);

G. rzucił
klątwę na 5 doradców ces., przypominając ich władcy postanowienia
w sprawie inwestytury (Henryk IV dążąc do stworzenia
koalicji antypap. otoczył się doradcami, którym wymierzono
kary kośc); na groźbę ekskomuniki Henryka IV
synod w Wormacji (1076) deponował G., ogłaszając sarkastyczny
pamflet Do Hildebranda nie papieża, lecz fałszywego
mnicha i wzywając patrycjat rzym. do usunięcia G. siłą, jako
że poprzez symonię doszedł do godności pap.; król poparł
ponadto synod zbuntowanych bpów lombardzkich 1076; G. w tym samym roku dekretem Beatae Petre apostolorum princeps
zabronił Henrykowi IV sprawowania władzy, a poddanych
zwolnił od posłuszeństwa (sobie samemu zastrzegł prawo
zdjęcia klątwy z władcy);

książęta niem. i bpi niezadowoleni
z polityki Henryka IV zorganizowali 1076 zjazd w Triburze
k. Moguncji, na którym zobowiązali króla do przybycia
na sejm w Augsburgu i poddania się jego decyzjom, o ile w
ciągu roku nie przeprosi papieża i nie uzyska uwolnienia od
pap. klątwy (na sejm ten zaproszono również G.); Henryk
IV udał się na spotkanie ze zdążającym do Niemiec G., który
w obawie przed zbrojnym napadem schronił się do zamku
Matyldy Toskańskiej w Canossie; król w postawie pokutnika
przez 3 dni prosił o posłuchanie pap. (25-28 I 1077), a dzięki
pośrednictwu Matyldy i opata Cluny - Hugona wyprosił cofnięcie
ekskomuniki; nie było już celowe uczestniczenie przez
króla i papieża w zapowiedzianym sejmie augsb., na którym
książęta niem. wybrali 1077 nowego króla, księcia szwabskiego
Rudolfa (przyrzekł on papieżowi posłuszeństwo oraz kan.
wybór bpów i opatów);

podczas wojny domowej w Niemczech
G. opowiedział się po stronie Rudolfa, ponownie ekskomunikując
Henryka IV, który na synodzie antygregoriańskim
w Brixen (1080) deponował G., wyznaczając na jego
miejsce antypap. Klemensa III, z którego rąk przyjął koronę
ces.; G. schronił się w Zamku Anioła, wzywając na pomoc
sprzymierzonych Normanów pod wodzą Roberta Guiscarda;
Henryk IV wycofał się z Rzymu, lecz G. - krytykowany
przez Rzymian, zwł. za normandzkie grabieże i dewastację
Wiecznego Miasta - musiał także opuścić Rzym; wyjechał
do Salerno, gdzie zmarł w opinii świętości;

grób G. w katedrze
w Salerno stał się ośrodkiem jego kultu; 1583 wpisano
go do MartRom, a 1606 kanonizowano; pap. Benedykt XIII
upowszechnił kult G. w całym Kościele; wspomnienie liturg.
25 V; postaci i dziełu G. poświęcone są Studi Gregoriani
wyd. od 1947 w Rzymie.

 

J.B. Watterich, Ponüficum Romanorum qui fuerunt inde ab exeunte saeculo IX usque ad finem saeculi XIII, Vìtae ab aequalibus conscriptae, L 1862, I 239-543; W. Martens. G., sein Leben und Wirken I-II, L 1894; MGHEpsel I-II, B 1920-23; ASanc Mai VI 101-157; E. Caspar, G. in seinen Briefen, HZ 130(1924) 1-30; A. Fliehe, La réforme grégorienne I-III, Lv 1924-37; J. MacDonald, Hildebrand, a Life of G., Lo 1932; LP. Whitney, Hildebrandine Essays, C 1932; H.X. Arquillière, Saint G. Essai sur ta conception du pouvoir pontificat, P 1934; M. Żywczyński, Papiestwo i papieże średniowiecza, Lw 1938, 31-41; H.X. Arquillière, La signification théologique du pontificat de G., RUO 20(1950) 140-161; V. Meystowicz, L'Union de Kiev avec Rome sous G. avec notes sur les précédents et sur le rôle de Pologne, Studi Gregoriani per la storia di G. e della riforma gregoriana, R 1956, V 83-108; Jaffé I 594-649; W. von den Steinen, Canossa. Heinrich IV und die Kirche, Mn 1957; T. Grudziński, Polityka papieża G. wobec państw Europy Środkowej i Wschodniej (1073-1080), To 1959; L.F.J. Meulenberg, Der Primat der römischen Kirche im Denken und Handel G., Hg 1965; B. de Vregille, DSAM VI 910-919; La vita e il tempo G., Mi 1970; J. Semmler, The Epistolae Vagantes of Pope G., Ox 1972; J. Gilchrist, The Reception of Pope G. into the Canon Law (1073-1141), ZSavRGk 59(1973) 35-82; P.E. Hübinger, Die letzten Worte Papst G., D 1973; T. Schmidt, Zu Hildebrands Eid vor Kaiser Heinrich III, AHPont 11(1973) 374-386; F. Kempf, Ein zweiter Dictatus Papae? Ein Beitrag zum Depositionsanspruch G., AHPont 13(1975) 119-139; O. Capitani, Canossa. Una lezione da meditare, RiStI 32(1978) 359-381; W. Goez, Zur Persönlichkeit G., RQAKG 73(1978) 193-216; H. Fuhrmann, Über die Helligkeit des Papstes, Jahrbuch der Akademie der Wissenschaften in Göttingen (1980) 28-43; J.F. von Gaab. H. Zimmermann, Von der Faszination der Papstgeschichte besonders bei Protestanten oder G., JGGPÖ 96(1980) 53-73; LS. Robinson, The Dissemination of the Letters of Pope G. during the Investiture Contest, JEH 34(1983) z. 2, 175-193; J. Vogel, G. und Heinrich IV nach Canossa, B 1983; K.J. von Benz, Eschatologlsches Gedankengut bei G., ZKG 97(1986) 1-35.

 

W i k o n o g r a f i i - G. występuje tylko na Zachodzie,
zwł. w sztuce wł. i niem., przedstawiany jako starzec w pontyfikalnym
stroju, w tiarze na głowie.

G. pojawia się w przedstawieniach wydarzeń polit., najczęściej
w scenie upokorzenia ces. Henryka IV w Canossie -
cesarz klęczy w pokutnych szatach przed tronującym papieżem
(S. Speranza, płaskorzeźba z XVII w. na pomniku Matyldy
Toskańskiej z Canossy, bazylika św. Piotra, Rzym) oraz
w krótkim cyklu kompozycji z życia (miniatura z 1143-46 w
Kronice Ottona z Freisingu, Universitätsbibliothek, Jena).

G.
ukazywany jest najczęściej w pontyfikalnym stroju (F. Zuccaro,
obraz z XVII w., Sala Regia, Watykan), często w tiarze
(fresk z XVI w. Apoteoza sporu o prawo inwestytury papieży, Seminario Maggiore Romano, Rzym; L. Montanarini, środkowa
kwatera Tryptyku św. Grzegorza z XX w., kościół Grzegorza
VII, Rzym); niekiedy G. towarzyszy alegor. postać Niewinności
(R. del Colle, fresk z XVI w., Stanze Rafaela, Watykan).

 

Réau III 2. 617; G. Miccoli, BS VII 294-379; J. Boberg, LCIk VI 426-428.

Podobne prace

Do góry