Ocena brak

GRZECHÓW ODPUSZCZENIE - DZIEJE PROBLEMATYKI

Autor /Halka Dodano /11.10.2012

W czasach poapost. zagadnienie
o.g. wiązano z potrzebą —» pokuty, nad której pełnieniem
mieli czuwać przełożeni gminy chrzęść. ; do wyznawania grzechów
i wewn. czystości wzywa wiernych —* Didache, a pap.
Klemens I Rzym. (88-97) w Liście do Koryntian, ucząc o możliwości
o.g., wskazywał na hierarchię Kościoła, która wyznacza
pokutę grzesznikom; również Ignacy Antioch. w Liście
do Filadełfian podkreślał, że wszystkim pokutującym, którzy
nawrócili się do jedności z Bogiem i bpem, Bóg odpuszcza
grzechy; rygorystyczne w pierwotnym Kościele było stanowisko
Pasterza Hermasa - choć uczył o możliwości pokuty za
grzechy, to jednak wyłączał od niej np. apostatów (—» ekskomunika).

Świadomość Kościoła odnośnie do posiadania władzy o.g.
ujawniła się zwł. w sporach z —» montanizmem; początkowo
—> Tertulian był zdania, że Kościół ma prawo odpuszczania
wszystkich grzechów, później jednak (jako montañista) ograniczał
jego władzę co do odpuszczania —* grzechów głównych.
Zdaniem —» Orygenesa o.g. dokonuje się przez chrzest,
męczeństwo, dawanie jałmużny, darowanie bliźnim uraz,
wpływ na nawrócenie grzesznika, szczególne przejawy miłości
oraz przez ciężką pokutę (PG 12,417); władzę o.g. mają
wg niego przede wszystkim bpi i prezbiterzy (niektóre teksty
Orygenesa w tej kwestii nie są jasne).

Klemens Aleks, uznawał
możliwość o.g. popełnionych po chrzcie, choć wymagał
długiej pokuty (zbliżał się do poglądów Pasterza Hermasa),
dzięki której ochrzczeni otrzymują przebaczenie swych grzechów
(Strom. II 13; PG 8,996); Klemens polecał jednak, by
grzesznicy udawali się do wiernych szczególnie uduchowionych
(zw. gnostykami), by zyskać od nich pomoc w o.g. i
pojednaniu z Kościołem (Strom. II 19; PG 8,1039). Niektóre
elementy praktyki pokutnej w Kościele afryk. i zach. w III
w. spotyka się w pismach —» Cypriana z Kartaginy; uważał
on, że hierarchia Kościoła ma przynajmniej pośrednią władzę
o.g. i przebaczania ich w imieniu Boga; przy grzechach śmiertelnych
koniecznym warunkiem uzyskania pokoju z Kościołem
jest wg niego pokuta zadośćuczynna ze strony grzesznika;

pojednanie z Kościołem, będące znakiem zbawienia, uzależnione
jest jednak od decyzji bpa (Ep. 55, 17; 57, 1). Stanowisko
rygorystyczne w praktyce o.g. wobec tzw. upadłych (lapsi) ujawniło się w postawie —> Nowacjana i —» Marcjona
oraz ich zwolenników; oddźwiękiem takiej postawy są też —*
Didaskalia apostolskie, a także pisma Hipolita Rzym. polemizującego
z pap. Kalikstem I w sprawie zbyt łatwego, wg niego,
sposobu jednania grzeszników z Kościołem; Didaskalia
odwołując się do Mt 18,18, przyznają bpowi władzę o.g.
Przeciwstawiając się nowacjanom, Ambroży dowodził, że
Bóg w swoim miłosierdziu dał wszystkim kapłanom władzę
o.g.; ich posługa jest podobna do funkcji Ducha Świętego,
który wiąże i rozwiązuje od występków (Depaenit. 1,3,10,28;
PL 16,468-469). Praktyka Kościoła udzielania o.g. pokutującym
uwidoczniła się w postanowieniach Soboru Nic. I (325),
dotyczących powracających do jedności (DS 127); w liście
pap. Innocentego I do bpa Eksuperiusza z Tuluzy z 405 zawarta
jest myśl o o.g. każdemu umierającemu (BF VII 431).

Po Soborze Nic. I w Kościele zach. wg świadectwa Ambrożego,
Augustyna i Leona I Wielkiego udzielano pojednania
tylko jeden raz, jeśli zaś grzesznik skorzystał już z pokuty i
przebaczenia, dalsze jego życie polecano Bożemu miłosierdziu;
istniała jednak zawsze świadomość dotycząca władzy
Kościoła o.g. i jednania ludzi grzesznych z Bogiem.

Na
Wschodzie o władzy o.g. otrzymanej od Boga przez hierarchię
Kościoła uczy na podstawie Mt 18,18 i J 20,22-23 Jan
Chryzostom; na Zachodzie do powyższych tekstów ewangelicznych
odwoływał się w końcu IV w. Tacjan (Ep. ad Sympronium
III 12; PL 13,1057.1071) oraz Augustyn, który akcentując
rolę hierarchii wskazywał także na aktywny udział
wiernych w procesie jednania grzeszników z Kościołem -
Chrystus bowiem przekazał władzę kluczy całemu Mistycznemu
Ciału (Sermo 295, 2; PL 38,1399); również Hieronim (In
Evang. Matth.; PL 26,118), a także pap. Leon I Wielki (Ep.
ad Theodorum; PL 54, 1011-1012; BF VII 432-433) uczyli, że
o.g. przez Boga dokonuje się dzięki wstawiennictwu bpów i
kapłanów; pap. Grzegorz I Wielki wskazywał, że o.g. jest
uzależnione od Boga jako sędziego wewn., uczniowie zaś
Chrystusa, mając tę moc, niektórym grzechy zatrzymują, a
innym odpuszczają w zastępstwie Boga (Homiliarum in
Evang. 26; PL 76,1201); synod rzym. z 495 odwołując się do
Mt 16,19 uczył, że przebaczenie można uzyskać za wszystkie
grzechy (DS 348). Świadectwa te są wyrazem przekonania,
że Kościół ma władzę o.g. za pomocą czynności odrębnej od
chrztu, stąd też w wyznaniu wiary Michała VIII Paleoioga
podkreślono, że tych, którzy popadli w grzechy po chrzcie,
nie należy powtórnie poddawać temu obrzędowi, bowiem
o.g. mogą oni uzyskać przez pokutę (DS 854).

W początkach średniowiecza Lanfranc (zm. 1089) wymienił
wśród 4 sakramentów także o.g. (PL 150,625-626), dopiero
jednak w XII w. powstały specjalne studia wyjaśniające
kwestie związane z pokutą, a wśród nich z o.g. W wyznaniu
wiary pap. Innocentego III dla waldensów zaakcentowano,
że grzesznicy pokutujący mogą uzyskać o.g. od Boga
(DS 794).

W XII i XIII w. rozważano m.in. problem, za pomocą jakiej
czynności sakramentalnej otrzymuje się o.g. i jaki skutek
sprowadza —* absolucja kapłana; tak np. Anzelm z Canterbury
utrzymywał, że Bóg sam odpuszcza grzechy, jeśli tylko
grzesznik wzbudzi akt żalu (Horn. 13; PL 158,662); podobnie
utrzymywał P. Abélard; Piotr Lombard i Hugon ze Świętego
Wiktora dowodzili, że Bóg odpuszcza grzech, natomiast kapłan
- należną za grzech wiekuistą karę; Bonawentura utrzymywał,
że grzechy w sakramencie pokuty są odpuszczane
przez żal, ale też i dzięki absolucji kapłana (In IV dist. 17,
p . l , a. 2, q. 1), której wagę w sakramencie pokuty akcentował
zwł. J. Duns Szkot (do jego czasów nie istniało pojęcie
żalu mniej doskonałego żw. attritio); wielu jednak średniow.
teologów sądziło, że już przed absolucja zostały penitentowi
odpuszczone grzechy przez żal; wg Tomasza z Akwinu czynność
kapłana udzielającego absolucji mówi o Bogu, który dokonuje
o.g. (STh III, q. 84, a. 1). Zwolennicy J. Wiklifa i J.
Husa uczyli, że także wierni świeccy mają władzę o.g.; wyłączności takiej władzy udzielonej bpom i kapłanom odmawiali
również luteranie i kalwiniści.

W czasach nowoż. w związku z reformacją protest. Sobór
Tryd. określił, że dzięki słowom Chrystusa (J 20,22-23) apostołowie
i ich prawowierni następcy otrzymali władzę o.g. i
ich zatrzymywania tym, którzy po chrzcie zgrzeszyli (DS
1670); słów Chrystusa nie można bowiem rozumieć jako
udzielenie władzy głoszenia ewangelii, lecz jako przekazanie
władzy o.g. i ich zatrzymywania w sakramencie pokuty (DS
1703); do istotnych czynności ze strony penitenta, koniecznych
do pełnego o.g., Sobór Tryd. zalicza żal za grzechy, ich
wyznanie i zadośćuczynienie (DS 1673).

Po Soborze Tryd. większość teologów opowiedziała się za
tzw. atrycjonizmem wystarczającym do o.g. w sakramencie
pokuty (F. Suarez, J. de Lugo, J.B. Gonet, M. Cano); zwolennikiem
potrzeby żalu doskonałego (tzw. kontrycjonizmu)
był natomiast m.in. C R . Billuart; za tą opinią opowiedział
się J. Permeile, a sprzyjał jej R. Garrigou Lagrange; zwolennicy
M. Bajusa (—» bajanizm), wielu jansenistów (—> jansenizm)
i synod w Pistoi (1786), domagając się wysokiego stopnia
miłości wobec Boga w celu umożliwienia o.g., byli zwolennikami
kontrycjonizmu skrajnego.

W czasach współcz. w związku z ideą grzechu społ. rozważano
nie tylko kwestię o.g. i pojednania grzesznika z Bogiem,
ale również możliwość pojednania go z Kościołem; dyskusję
rozpoczął B.F. Xiberta głosząc, że absolucja sakramentalna
jedna człowieka bezpośrednio z Kościołem, a nast. z Bogiem;
opinię tę poparli m.in. M. de La Taille i B. Puschmann,
a przeciwstawiali się jej A. d'Alès, J. Stufler i G. Esser;
K. Rahner na podstawie Mt 16,19 i 18,18 uczył, że
grzech ma charakter eklezjalny (—» grzech V 4);

udzielając
absolucji kapłan współpracuje z grzesznikiem nad przywróceniem
go Mist. Ciału Chrystusa; zachodzi tu więc wspólne
działanie pokutującego grzesznika i kapłana jako rzecznika
Kościoła; zdaniem W. Granata do osiągnięcia o.g. w sakramencie
pokuty konieczny jest ze strony człowieka żal wyraźny
doskonały lub nawet mniej doskonały; Sobór Wat. II
uczy, że przyjmujący sakrament pokuty otrzymują od Boga
o.g., a jednocześnie jednają się z pracującym nad ich nawróceniem
Kościołem, który zranili przez grzech (KK 11).

 

B. Poschmann, Die Sündenvergebung bei Orígenes, Braunsberg 1912; B.F. Xiberta, Clavis Ecclesiae. De ordine absolulionis sacramentalis ad reconciliationem cum Ecclesia, R 1922; P. Galtier, La rémission des péchés moindres dans l'Eglise. Du troisième au cinquième siècle, RSR 13(1923) 97-129; B. Poschmann, Das kirchliche Altertum und die kirchliche Privatbusse, ZKTh 54(1930) 214-252; P. Galtier, L'Eglise et la rémission des péchés aux premiers siècles, P 1932; J. Höh, Die kirchliche Busse im 2. Jahrhundert, Br 1932; D.B. Capelle, L'absolution sacerdotale chez saint Cyprien, RTAM 7(1935) 221-234; B. Poschmann, Poenitenlia secunda, Bo 1940, 134-205; P. Anciaux, La théologie du sacrement de pénitence au XII1' siècle, Lv 1949; E.T. Latko, Origen's Concept of Penance, Québec 1949; H. Karpp, Die Bussslehre von Klemens von Alexandrien, ZNW 43(1950-51) 224-242; K. Rahner, La doctrine d'Origene sur la pénitence, RSR 37(1950) 47-97; J. Grotz, Die Entwicklung des Busstufenswesens in der vornicänischen Kirche, Fr 1955; R. Joly, La doctrine pénitentielle du „Pasteur" d'Hermas et l'exégèse récente, RHR 147(1955) 32-49; W. Krześniak, Określenie żalu na Soborze Trydenckim, RTK 5(1958) z. 2, 51-65; K. Rahner, LThK II 807; K. Baus, Von der Urgemeinde zur frühchristlichen Grosskirche, HKG I, Fr 1962; T. Kania, Warunki skuteczności sakramentów od strony przyjmującego, AK 68(1965) 35-43; Granat DK VII 2, 247-396; R. Rogowski, Refleksje nad tajemnicą grzechu i nawrócenia na tle „znaków czasu", HD 47(1978) 102-107; W. Kasper, Kościół jako miejsce przebaczenia grzechów, Com 10(1990) z. 1, 46-55.

Podobne prace

Do góry