Ocena brak

GRUSZECKI ARTUR, pseud. Certus, Jerzy Swoboda, Józef Glada, Prut i in.

Autor /kacperka Dodano /20.02.2012

GRUSZECKI ARTUR, pseud. Certus, Jerzy Swoboda, Józef Glada, Prut i in., ur. 24 VIII 1852 w Samborze, zm. 16 IV 1929 w Warszawie, ojciec Anieli, powieściopisarz, publicysta. Studiował prawo we Lwowie, a historię, literaturę i archeologię w Krakowie. Od 1878 przebywał w Warszawie współpracując z „Przeglądem Tyg.", „Nowinami", „Tygodnikiem Mód i Powieści" (pisywał recenzje lit.), 1884-87 prowadził księgarnię wydawn., 1884 odkupił i do 1888 redagował —> „Wędrowca", 1887 założył i redagował do 1888 z A. Dygasińskim miesięcznik etnogr. —> Wisła". Debiutował 1882 w „Nowinach" opowiadaniami Wykolejony i Bohater. W 1888-95 gospodarował na Ukrainie, potem wrócił do pracy dziennikarskiej i lit. w Warszawie. W 1900 badał warunki życia pol. emigracji w Brazylii, 1901 przeniósł się do Krakowa, a po I wojnie świat, do Zakopanego. Prozę jego charakteryzuje zespolenie —> naturalizmu z pozytywist. programem literatury —> tendencyjnej. W pierwszym okresie twórczości (do 1900) koncentrował uwagę na zjawiskach negatywnych, posługiwał się przejaskrawionym opisem rzeczywistości, ostro' rysował sprawy społ., zgodnie z programem E. Zoli i założeniami zawartymi w rozprawce O Wysadzonym z siodła A. Sygietyńskiego. Dołączył ją do powieści Tuzy (1893, wznów. 1954), która przynosiła kryt. obraz życia kresowych ziemian, właścicieli cukrowni, wyzyskujących plantatorów buraków. Tematyce ziemiańskiej poświęcił też G. jedną z6 swych najlepszych powieści W starym dworze (1898, wznów. 1961). Wprowadził do literatury nowe środowiska: proletariat Zagłębia Dąbrowskiego, górników i hutników (Krety 1897, wznów. 1959, Hutnik 1898, wznów. 1962), rybaków kaszubskich (Tam, gdzie się Wisła kończy 1903). Pisał powieści monograficzne na temat np. giełdy (Sza-chraje 1899), naftowego Drohobycza (Dla miliona 1900). Po 1900 w utworach G. przeważała tendencyjność, a nawet moralizatorstwo i dydaktyzm. Napisał ponad 50 powieści podejmujących aktualne problemy, m. in. stosunków pol.-niem. (Zwyciężeni 1901, Nad Wartą 1905), rewolucji 1905 (Na wulkanie 1907, Bojownicy 1907), młodzieży po strajku szkolnym (Króle-wiacy 1912), legionów (O wolność i godność 1916, Dla niej 1918). Był też autorem książek dla młodzieży (Wśród Tatarów 1892, Przygody chłopca w Brazylii 1912, W pruskiej służbie 1913). Jego powieści cechuje na ogół zredukowanie roli fabuły, rozbudowanie dialogu, statyczność obrazów, zastąpienie oohatera jednostkowego zbiorowym.

PSB 9 (K. Wyka); OLPIV 4 (D. Brzozowska); M. WAŃCZOWSKI, A. WOLNY O „Praskim huzarze "A.G., „Kwart. Opolski" 1964 nr 1; D. BRZOZOWSKA O powieściach A.G., Roczn. Nauk.-Dydakt. WSP Kr. 24 (1966), taż wstęp w: Wykolejony. Opowiadania, Kr. 1968. H. TCHÓRZEWSKA Dorobek krytyczno-literacki A.G. wobec naturalizmu, „Przegl. Hum" 1977 nr 5.

Danuta Knysz-Rudzka

Podobne prace

Do góry