Ocena brak

Gruczoły

Autor /zuzanna Dodano /30.12.2011

Gruczoły (glandulae). Ustrój zużywa do swych czynności bardzo różnorodne wydzieliny, niektóre z nich w dużych ilościach. Substancje te są wytwarzane przez komórki gruczołowe zorganizowane w narządy zwane gruczołami. Są to narządy nabłonkowe, otoczone obficie una-czynioną tkanką łączną; istotnym, czynnym składnikiem gruczołów* są komórki gruczołowe (glandulocyti), wydzielnicze. Rozróżniamy dwa główne typy tych narządów: 1) gruczoły dokrewne, czyli gruczoły o wydzielaniu wewnętrznym, i 2) gruczoły o wydzielaniu zewnętrznym.

W gruczołach dokrewnych (glandulae endocrinae s. glandulae sine ductibus) nabłonek wydzielniczy tworzy albo drobne, zwarte, bryłowate skupienia lub pasma między cienkościennymi włosowatymi naczyniami krwionośnymi, albo też układa się w zamknięte pęcherzyki lub cewki. W przypadku pierwszym wydzielina, która wydobywa się z komórek gruczołowych, przedostaje się do sąsiednich naczyń krwionośnych, aby następnie rozejść się z krwią po ustroju. W przypadku drugim gromadzi się ona w świetle pęcherzyków lub cewek i następnie dopiero jest wydalana przez komórki ich ścian do naczyń.

Gruczoły o wydzielaniu zewnętrznym (glandulae exocri-nae) powstają przr z wpuklanie się nabłonka wydzielniczego do tkanki łącznej i tworzenie w niej nabłonkowych: 1) cewek, 2) pęcherzyków, lub też 3) form pośrednich — cewkowo-pęcherzykowych, które w miejscu ich wpuklania otwierają się na powierzchnię narządu. Mogą to .być gruczoły pęcherzykowe (glandulae alveolares), cewkowe (glandulae tubulosae) lub cewkowo-pęcherzykowe (glandulae tubuloatveolares), pojedyncze (simplices) lub rozgałęzione (ramosae) większe gruczoły tworzą rozgałęzienia na kształt konarów drzewa (c, g). W takich złożonych gruczołach właściwa czynność wydzielnicza odbywa się przeważnie tylko w końcowych odcinkach ich rozgałęzień, noszących nazwę odcinków wy-dzielniczych (portio secretoria). Odcinki bliższe, prze'', które wydzielina odpływa do ujścia gruczołu, o różnej, nieraz złożonej budowie, nazywamy przewodami wydalającymi (ductus excretorii).

Mechanizm wydobywania się wydzieliny z komórek gruczołowych jest w różnych gruczołach różny: 1) wydzielina może przesączać się przez powierzchnię komórki nie naruszając jej całości, mówimy wtedy o wydzielaniu cząsteczkowym lub m ero kry no wy m (secretio merocrina; mer os = część, krinein = wydzielać); 2) wydzielina może gromadzić się najpierw w wierzchołkowej części komórki, aby następnie oderwać się od niej i razem z tym wierzchołkiem w świetle gruczołu ulec przemianie w wydzielinę ostateczną; jest to typ wydzielania wierzchołkowy, czyli apokrynowy (secretio apo-crina: apex = wierzchołek); wreszcie typ wydzielania całkowitego, czyli holokrynowy (secretio holocrina) (holos = cały), polega na przemianie całej komórki wydzielniczej wraz z wytworzoną w niej wydzieliną na wydzielinę ostateczną gruczołu.

Podobne prace

Do góry