Ocena brak

GRECKA SZTUKA - OKRES WCZESNOCHRZEŚCIJAŃSKI

Autor /Zyta Dodano /10.10.2012

Dominującym typem
kościoła na terenie Grecji w V-VI w. była bazylika o
portykowym atrium, poprzedzonym zazwyczaj dziedzińcem z
basenem; narteks wewn. oddzielony od atrium ścianą z bocznymi
wejściami, otwierający się na nawę główną potrójnym
łukiem (tribelon), miał dobudowane pomieszczenia boczne,
z których pn. stanowiło często -» diakonikon. Nad nawami
bocznymi, oddzielonymi od nawy głównej podwyższeniem
stylobatu kolumnad, a także nad narteksem znajdowały się
zazwyczaj trybuny.

Transept (wpisany w bryłę budowli lub
wysunięty) podzielony był na pomieszczenia komunikujące
się ze sobą, które niekiedy przechodziły przez kolumnady,
ujmując pod kątem prostym prezbiterium; w jego skład
wchodziły - apsyda, wsch. część nawy głównej lub cała szerokość
transeptu; prezbiterium często oddzielone było od reszty
kościoła ozdobną balustradą.

Półkolistą apsydę wypełniał tron
biskupa i prezbiterów (synthronon); po obu stronach ołtarza
umieszczano ławy dla duchowieństwa; z boku nawy głównej
stała kamienna lub murowana ambona, często ze schodami od
strony wsch. i zach., niekiedy połączona z prezbiterium wąskim
korytarzem (solea). Dla budowli bazylikowych reprezentatywne
są świątynie w Epidauros, Koryncie, Nikopolis (Epir)
i w Filippi (Macedonia). Od końca V w. kościoły sytuowano
także w ruinach budowli pogańskich (Partenon, warsztat Fidiasza
w Olimpii, biblioteka Hadriana w Atenach).

Znane są liczne kośc. posadzki mozaikowe, wykonane w
warsztatach lokalnych, głównie o układzie kwaterowym lub
kobiercowym z bogatą bordiurą o zróżnicowanej, niesakr. tematyce.
W VI w. daje się zauważyć w dekoracjach architektonicznych
i w układzie wnętrza wzrastający wpływ Konstantynopola
(ambona pośrodku, monumentalizacja synthronon,
podwyższenie balustrady ołtarzowej), widoczny również we
wprowadzeniu apsyd bocznych i pastoforiów na przedłużeniu
naw (koniec VI w., bazylika C w Nikopolis).

Z przełomu III
i IV w. pochodzi zespół malowideł z cmentarzy naziemnych
Tesaloniki, stylistycznie pokrewnych malarstwu katakumb
Rzymu; w hypogeach Koryntu znaleziono dużą ilość epitafiów
z symbolami chrzęść. ; w mauzoleum Galeriusza w Tesalonice,
przekształconym w kościół, zachowała się dekoracja
mozaikowa z IV-V w. kopuły z przedstawieniami męczenników
na tle architektury fantastycznej.

 

A. Orlandos, Une basilique paléochrétienne en Locrlde. Byzan 5(1929-30) 207-228; G.A. Sotiriou, Hai christianikai Thebai tes Thessalias kai hai palaiochrislianikai basilikai tes Hellados. At 1931; J.S. Pelekanidis, Die Symbolik der frühbyzantinischen Fussbodenmosaiken Griechenlands, ZKG 59(1940) 114-124; A.K. Orlandos, He ksylostegos palaiochristianike basilike tes mesogeiakes lekanes I-II, At 1952-54; E. Stassinopoulu, Scoperte archeologiche in Grecia, RivAC 32(1956) 94-99; D.I. Pallas, Scoperte archeologiche in Grecia negli anni 1956-1958, RivAC 35(1959) 187-223; I. Travlos, RBK I 349-389; J. Koder, RBK II 1099-1141; J.P. Sodini, Mosaïques paléochrétiennes de Grèce, BCH 94(1970) 699-753; I. Travlos, Pictorial Dictionary of Ancient Athens, Lo 1971, 19802; W.E. Kleinbauer, The Iconography and the Date of the Mosaics of the Rotunda of Hagios Georglos, Thessaloniki, Viator. Medieval and Renaissance Studies 3(1972) 27-108; S. Pelekanidis. P. Asemakopoulu-Atzaka, Syntagma ton paleochristianikon psefidoton dapedon tes Ellados I-II, Thessalonike 1974-87; D.I. Pallas, Investigations sur les monuments chrétiens de Grèce avant Constantin, CahArch 24(1975) 1-19; J.P. Sodini, Note sur deux variantes régionales dans les basiliques de Grèce et des Balkans. Le tribélon et l'emplacement de Tambon, BCH 99(1975) 581-588; M. Spiro. Critical Corpus of the Mosaic Pavements on the Greek Mainland, Fourth-Sixth Centuries with Architectural Surveys, NY 1975; J.P. Sodini, Remarques sur la sculpture architecturale d'Aîtique, de Béotie et du Péloponnèse à l'époque paléochrétienne, BCH 101(1977) 423-450; D.I. Pallas, Les monuments paléochrétiens de Grèce découverts de 1959 à 1973, R 1977; tenże, Corinthe et Nikopolis pendant le bas moyen-âge, Felix Ravenna 118(1979) 93-142; J.M. Spieser, Thessalonique et ses monuments du IVe au VIe siècle. Contribution à l'étude d'une ville paléochrétienne, P 1984; P.H.F. Jakobs, Die frühchristlichen Ambone Griechenlands.

Podobne prace

Do góry