Ocena brak

GRECJA, Republika Grecka, Elliniki Dimokratia - DZIEJE ETNICZNO - POLITYCZNE

Autor /Zyta Dodano /10.10.2012

Po ludności
zbieracko-myśliwskiej z epoki paleolitu pozostało niewiele
znalezisk. W neolicie napływali rolnicy z Anatolu, tworząc
tzw. kulturę Sesklo-Dimini (2. pot. VI do IV tysiąclecia
prz.Chr.); zapewne mówili językiem, należącym do grupy azjanickiej
(kaukaskiej).

Wysoka kultura egejska (ok. 2800-
-1500) miała główny ośrodek na Krecie; jej upadek został
przyspieszony przez wybuch wulkanu na wyspie Tera (od
średniowiecza Śantoryn) w archipelagu Cykladów, który zapewne
dał podstawę do powstania legendy o —* Atlantydzie.

Od pocz. II tysiąclecia napływali znad środk. Dunaju indoeuropejscy
—> Grecy (1), będący w poł. tego tysiąclecia już
na Krecie, o czym świadczą tabliczki gliniane z napisami w
tym języku (J. Chadwick The Decipherment of Linear B, C
1958; Odczytanie pisma linearnego B, Wwa 1964). Kultura
mykeńska była szczytem eur. osiągnięć epoki brązu; znana
jest z licznych wykopalisk oraz opisów —* Homera w Iliadzie.

Od początku epoki żelaza występowało gęste osadnictwo rolnicze
w dolinach, pozwalające na rozwój miast, które tworzyły
niezależne państwa (polis), często się zwalczające; najważniejszymi
byly: rolnicza —» Sparta i miejsko-morskie —* Ateny;
liczbę ludności G. w V w. prz.Chr. szacuje się na 2 min
przy gęstości zaludnienia 35 osób na km2 (dla Attyki, w tym
miasta Ateny i Pireus - 0,5 min i blisko 200 osób na km2).
Zjednoczeni Grecy obronili niezależność przed ekspansją —»
Persów (Maraton 490, Salamina i Termopile 480); odtąd nastąpił
wielki rozwój kultury gr., zwł. Aten, który przerwała
wojna peloponeska (431-404), zakończona zwycięstwem
Sparty; później duże znaczenie miały Teby; ostatecznie G.
przeszła pod zwierzchnictwo królów —* Macedonii (klęska
338 pod Cheroneją).

W 146 prz.Chr. G. została włączona do republiki rzym.
(—> Rzym II) jako prow. Achają, a części pn. weszły w skład
prow. Macedonia i Epir. Po ostatecznym podziale państwa
rzym. (395 po Chr.) G. znalazła się w cesarstwie wsch. (—»
Bizancjum).

Od VII w. była nękana najazdami morskimi
Arabów (panowali na Krecie 823-961) oraz Słowian z pn.,
docierających aż na Peloponez; z Tesaloniki pochodzili —»
Cyryl i Metody, apostołowie Moraw i Panonii, znający język
słow. (uczniowie Metodego, wygnani 885 z Moraw, przeprowadzili
chrystianizację Bułgarów); G. pn. należała w X w.
do carstwa Bułgarii. W XII w. Epirem władali Normanowie
z pd. Włoch.

Zasadnicze zmiany nastąpiły w wyniku IV wyprawy krzyżowej,
gdy krzyżowcy zdobyli 1204 Konstantynopol i utworzyli
—» cesarstwo łacińskie, a także jego lenna - królestwo
Tesaloniki oraz księstwa Aten i Achai (Peloponez); większość
wysp przeszła wówczas pod władzę Republiki Weneckiej,
później Rodos - joannitów (1291), a Samos, Chios i
Lesbos - Genueńczyków (XIV w.); cesarze gr. z Nicei (w
Azji Mn.) szybko ograniczyli cesarstwo łac. do okolic stolicy
i 1261 zdobyli Konstantynopol, w XIV i XV w. zaś władali
też Tesaloniką i Mistrą na Peloponezie; w poł. XIV w. opanował
G. pn. władca Serbii, car Stefan Duszan.

Od poł. XIV
w. Turcy podbijali obszary Płw. Bałkańskiego: 1356 trwale
przekroczyli Cieśninę Dardanelską, 1430 zdobyli Tesalonikę,
1453-62 Konstantynopol, Ateny, Serbię, Peloponez i Lesbos,
później Epir oraz wyspy: Eubeę (1471), Rodos 0522), Samos,
Chios i Cyklady (1550-66), Kretę (1669); Wenecjanie
przejściowo władali Moreą (Peloponez 1699-1718), do końca
zaś istnienia Republiki Weneckiej (1797) utrzymali tylko Wyspy
Jońskie.

W wyniku powstania 1821-30 Grecy wywalczyli niepodległość;
G. stanowiła królestwo, a 1924-35 i od 1973 - republikę;
początkowy obszar obejmował Peloponez, Cyklady i tereny
na pn. od Zatoki Korynckiej; 1864 przyłączono Wyspy Jońskie
(od 1797 franc, 1815 republika pod protektoratem bryt.),
później od Turcji: 1881 Tesalię, 1913 Epir, część Macedonii,
Sporady i Kretę.

W 1917 G. wystąpiła po stronie Ententy;
1920 przegrała wojnę z Turcją, toteż utrzymała tylko Trację
zach., Grecy zaś z Azji Mn. zostali wysiedleni; 1941-44 G.
była pod okupacją wł.-niem.; 1947 przyłączono do niej Rodos
(od 1912 pod okupacją wł.). Obecne konflikty gr.-tur. dotyczą
podziału szelfu kontynentalnego na M. Egejskim (dokoła
wysp gr.) oraz sytuacji na —» Cyprze.

 

U. Wilcken, Griechische Geschichte im Rahmen der Altertumsgeschichte, Mn 1924, 19629; G. Glotz, Histoire grecque I-IV, w: Histoire ancienne II, P 1925-38; WHP II-VII (passim); E.S. Forster, A Short History of Modem G. 1821-1940, Lo 1941, 1958; H. Bengtson, Griechische Geschichte von den Anfängen bis in die römische Kaiserzeit, Mn 1950, 19775; N.G.L. Hammond, A History of G. to 322 before Christ, Ox 1959, 19672 (Dzieje G., Wwa 1973, 19772); S.M. Sophocles, A History of G., Thessalonike 1961; L.S. Stavrianos i in., EAm XIII 367-419; J. Wolski. Historia powszechna I. Starożytność, Wwa 1965, 101-230; A.J. Festugière i in.. EU VII 994-1095; CM. Woodhouse, The Story of Modem G., Lo 1968, 1984; P.Y. Péchoux i in., La Grande Encyclopédie Larousse, P 1974, XXVII 5583-5628; J. Wolski, Atlas historyczny świata, Wwa 1974 (passim); N.G.L. Hammond. The Classical Age of G., Lo 1975; N.G.L. Hammond i in., NEBritMac VIII 309-411; E. Znamierowska-Rakk. Rozwój stosunków Bułgarii z G. i Turcją po 11 wojnie światowej 1944-75, Wr 1979; E. Quinet, La G. moderne et ses rapports avec T antiquité, P 1984.

Podobne prace

Do góry