Ocena brak

"Grażyna" - streszczenie

Autor /janek Dodano /08.03.2011

        Grażyna. Powieść litewska została napisana w 1822 roku. Powstała w ciągu sześciu miesięcy żmudnej i wytężonej pracy. Sporo trudności sprawiło zebranie materiałów potrzebnych, by w pełni oddać koloryt i obyczajowość średniowiecznej Litwy. Mieckiewicz przeprowadził wiele studiów i badań, korzystając z bogatych zbiorów bibliotecznych zamożnego rodu Chreptowiczów, a także z biblioteki szkoły w Kownie, gdzie był nauczycielem. Ważnym źródłem informacji stały się dla niego: Kronika Macieja Stryjkowskiego, dzieła historyczne Polaków: Marcina Kromera, Aleksandra Gwagnira i Niemców: Augusta von Kotzebuego, Szymona Gronaua.

         Mimo tych wszystkich zabiegów, poeta nie był zadowolony z ostatecznego efektu. O Grażynie pisał do swego przyjaciela Jana Czeczota: "Wiersze wyciągam jak druty żelazne i nie wiem, czy za tydzień skończyć potrafię", "Jest to pierwsza robota, której skończenie nic mię nie cieszy".

        CZAS I MIEJSCE AKCJI: Miejscem akcji jest przede wszystkim zamek w Nowogródku na Litwie. Ukazane wydarzenia toczą się w krótkim czasie - od północy do dnia następnego. Akcja rozgrywa się w drugiej połowie XIV wieku, podczas panowania wielkiego księcia litewskiego Witolda.

HISTORIA. LITWA W II POŁOWIE XIV WIEKU:

1362 - Krzyżacy zdobyli Kowno. 1377 - Po zgonie Wielkiego Księcia Olgierda, natarcie krzyżackie na Litwę osiągnęło szczyt. 1381/ 1382 - Wyraźny kryzys państwa litewskiego, konflikty Jagiełły z Kiejstutem, później z Witoldem. 1385/ 1386 - Unia Litwy z Polską. 1387 - Chrzest Litwy.

        TŁO HISTORYCZNE I OBYCZAJOWE: Mickiewicz ukazał w Grażynie Litwę za czasów księcia Witolda. Akcja rozgrywa się u schyłku XIV w. Państwo podzielone jest na liczne księstwa. Mnożą się zatargi między książętami litewskimi. W Grażynie opisany został jeden z nich: Litawor występuje przeciwko Witoldowi, który nie oddał mu ziem stanowiących wiano jego żony, Grażyny. Ucieka sie przy tym do pomocy Krzyżaków. Zakon ten, sprowadzony w 1230 roku przez Konrada Mazowieckiego, dokonał już podboju Prus i teraz jest poważnym zagrożeniem dla Litwy. Nic dziwnego, że wielki książę litewski, Jagiełło, zdecydował się w 1385 roku zawrzeć układ w Krewie, który był początkiem unii polsko-litwewskiej. Teraz oba państwa są już związane, Jagiełło jest królem Polski, a Witold (jego stryjeczny brat) - wielkim księciem litewskim.

         Na Litwie panuje powszechna nienawiść do Krzyżaków, którzy znani są z okrucieństwa i bezwzględności. Kiedy na zamek Litawora przybywa poseł krzyżacki, służba szepce między sobą: "To jakiś urwisz od psiarnii Krzyżaków".

         Mickiewicz wspomina o starych litewskich obyczajach, jak: cześć oddawana wężom ("Wąż zaproszony gościem od człowieka /...Litwin mu chleba nie skąpi i mleka"), śpiew wajdelotów - śpiewaków i kapłanów, którzy zgodnie z tradycją podczas uczt, a także podczas Dziadów opowiadają dzieje sławnych Litwinów. Mickiewicz przywołuje także dwa prastare bóstwa czczone na Litwie i Rusi, są nimi: Perkunas i Pochwist. Autor opisuje starożytny zwyczaj pogrzebowy - ciało Grażyny zostaje spalone na stosie.

BOHATEROWIE

         GRAŻYNA: Była żoną księcia Litawora, córką dziedzica Lidy. Kobieta młoda, z pewnością silna, sprawna fizycznie - udowodniła to na placu boju, w ciężkiej zbroi męża. Ceniono jej niezwykłą urodę. Miała duży wpływ na Litawora, służyła mu radą i pomocą, chętnie też towarzyszyła w męskich rozrywkach, np. polowaniach. Grażyna jest główną nosicielką naczelnej idei utworu: patriotyzmu.

         Najważniejszą cechą charakteru Grażyny był ogromny patriotyzm i odwaga. Jej bohaterska postawa zapobiegła sporom, wewnętrznym podziałom Litwy, które uniemożliwiłyby zwycięstwo nad Krzyżakami. Odwagi wymagało nie tylko zbrojne wyruszenie przeciw rycerzom zakonu, ale również przeciwstawianie się woli męża. Księżna do końca zachowała niezłomną postawę, zginęła w walce. W imię miłości ojczyzny oddała życie. Stała się symbolem patriotyzmu, jej czyn doprowadził też do moralnego odrodzenia męża. Litawor odrzucił zdradę, poprzez samobójczą śmierć chciał zmazać swe winy.

         LITAWOR: Postać Litawora jest jeszcze bardziej skomplikowana niż Grażyna. Bez wątpienia miał on dużo negatywnych cech: własny interes stawiał ponad dobro narodu, był niestały, kierował się emocjami, dumą, pychą, co nieraz przesłaniało mu obowiązki sprawującego władzę. Czuł się władcą absolutnym, nie chciał nawet słuchać rad ludzi mądrych i oddanych mu. Jednak Litawor przeszedł też bardzo głęboką ewolucję, przemianę moralną - od zdrady ojczyzny do ofiary a własnego życia. Naprawił wyrządzone zło. Nie tyle poprzez śmierć, co postawę na polu bitwy, istotny udział w pokonaniu Krzyżaków.

         RYMWID: Był doradcą i przyjacielem księcia, człowiekiem o ogromnym doświadczeniu życiowym, wiedzy na temat historii swego kraju, jego obyczajów. Zawsze udzielał bardzo rozważnych rad. Próbował unikać zbrojnych konfliktów, ale kiedy już doszło do wojny, karnie wypełniał wszystkie rozkazy Litawora. Ceniąc sobie pokój, odznaczał się równocześnie odwagą, dzielnością w walce. Nie brakowało mu również i odwagi cywilnej - niezmiennie był szczery, mówił to, co myślał, nie bał się gniewu, niełaski księcia wtedy, gdy jego przekonania były niezgodne z opiniami Litawora.

         Rymwid wyróżniał się mądrością, rozwagą, poczuciem obowiązku wobec własnego narodu. Honor, lojalność, wierność sojuszom były dla niego czymś niesłychanie ważnym. To postawa godna prawdziwego rycerza, ale zarazem i wytrawnego polityka: dalekowzrocznego, przenikliwego, umiejącego przewidywać skutki podjętych decyzji, odrzucającego iluzje. Można powiedzieć, że ta postać wyraża przekonania, postawę całego ludu litewskiego.

         Pozbawiona wad postać Rymwida jest często porównywana z Nestorem z Iliady Homera głównie z racji podobnej mądrości, myślenia zgodnego z interesami ojczyzny.

PLAN WYDARZEŃ

1. Noc. Na dziedziniec nowogródzkiego zamku przybywają posłowie krzyżaccy. 2. Rymwid idzie obudzić księcia i dowiaduje się strasznej prawdy o przymierzu z Krzyżakami. 3. Liawor i Rymwid długo rozmawiają. 4. Stary sługa udaje się do Grażyny. 5. Księżna rozmawia z mężem i odsyła posłów. 6. Rymwid i księżna radzą, co robić dalej, poseł przynosi niepokojące wieści. 7. Grażyna idzie obudzić męża. Po pewnym czasie przed zgromadzonym wojskiem staje Litawor w pełnej zbroi. 8. Bitwa Litwinów z Krzyżakami, szala zwycięstwa przechyla się na stronę Krzyżaków. 9. Przybywa czarny rycerz, z daleka widzi zmagania księcia z komturem. 10. Dzięki czarnemu rycerzowi Litwini wygrywają wojnę. 11. Rymwid odkrywa, że ranny rycerz w zbroi Litawora to Grażyna, a czarny rycerz jest Litaworem. 12. Uroczysty pogrzeb. Książę rzuca się w ogień pogrzebowego stosu, by zginąć przy zwłokach żony.

        PROBLEMATYKA: Literatura romantyczna często odwoływała się do epok minionych. Niekiedy pod taką maską, ukrywały się treści współczesne. Także samą Grażynę można uznać za rewolucyjny poemat polityczny, nie zaś tylko opowieść z mitycznych dziejów Litwy. Powiemy wtedy, że jest to dzieło sprzeciwiające się jakimkolwiek układom z zaborcami, piętnujące tych, którzy przyjęli taką postawę. Szczególnie wtedy, gdy kierowali się chęcią zysku, wzbogacenia, pobudkami materialnymi.

        Postać tytułowej bohaterki może być uznana za wzór patriotyzmu łączącego się z odwagą, bezkompromisowością w walce, gotowością do oddania życia dla dobra ojczyzny. Grażyna wyżej ceniła wypełnienie obowiązku wobec kraju niż posłuszeństwo mężowi. Przeciwstawieniem księżnej jest Litawor. Natomiast nośnikiem politycznej mądrości uczynił poeta Rymwida. Te trzy postacie reprezentują różne stanowiska polityczne i odmienne wartości moralne. Cały utwór jest wielką pochwałą patriotyzmu, bohaterstwa.

        BUDOWA UTWORU: Grażyna, jeden z wcześniejszych utworów Adama Mickiewicza, jest jeszcze bliska klasycyzmowi, czyli epoce literackiej poprzedzającej romantyzm. Reprezentuje typ epiki bohaterskiej, jej udowa została starannie wyważona, cały wiersz sprawia wrażenie chłodnego, obiektywnego, zachowana została w nim jedność akcji. Natomiast niewątpliwie romantyczna jest już konstrukcja legendy, przypisy historyczne mające sprawić na czytelnikach wrażenie, iż utwór został oparty na jakichś odkrytych przez poetę starych przekazach, archaizacja poetyckiego języka.

        Wzorem dla Mickiewicza były powieści historyczne W. Scotta i G. Byrona, bardzo popularne w tamtych latach, odznaczające się między innymi tajemniczością i zwykle rozgrywające się właśnie w średniowieczu.

        Zauważcie, że w Grażynie nie ma romantycznej cudowności, fantastyki, budowa utworu przypomina nieco sensacyjną, detektywistyczną powieść. Tajemnicę wyjaśnia dopiero dodany Epilog wydawcy, z którego dowiadujemy się szczegółów wydarzeń ukazanej w utworze nocy, poznajemy motywy postępowania Grażyny i Litawora.

Podobne prace

Do góry